Als de koeien met patijnen gaan

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     546 Views     Leave your thoughts  

De jaren één, nul en blok. De spreuk ‘In ‘t jaar één als de uilen praken (preekten)’, wordt gebruikt als tijdsbepaling voor een handeling die onaannemelijk voorkomt. Want in ‘t jaar één gebeurd is of zal gebeuren, klinkt ongelooflijk. Aan die onmogelijke zaak mag men geen geloof hechten.

‘Twee varianten van die spreuk zijn bekend:
‘In ‘t jaar één als de uilen kraaien’
‘Als de koeien met patijnen gaan’

De uilen kunnen niet kraaien, wel krassen of scheeuwen. De koeien kunnen geen patijnen (kloefen) dragen. Het kraaien en het met patijnen gaan zijn onaannemelijk en ongeloofwaardig. Maar kunnen uilen preken? En wat gebeurde er in het jaar één?

Het jaar één is eigenlijk 1801.

Op 1 oktober 1795 werd ons land definitief bij Frankrijk ingelijfd. Het Frans bewind eerbiedigde aanvankelijk nog enigszins de godsdienstige overtuiging van onze voorouders. De godsdienstvervolging die in Frankrijk woedde zal stilaan vaste vorm krijgen ook in ons land. Begin september 1797 moesten alle geestelijken binnen de 10 dagen de eed van getrouwheid afleggen aan de Franse grondwet. Daar de overgrote meerderheid weigerde het te doen, moesten ze onderduiken in geheime schuiloorden.

De Fransen verbanden de priesters die ze konden vatten. De kerken werden gesloten. De ‘beloken’ tijd was begonnen. De kerken mochten alleen de zondag geopend worden op het gewone uur van de hoogmis. De kaarsen werden aangestoken, de koster speelde op zijn orgel en de zangers deden hun best.

Een H. Mis werd er echter meestal niet opgedragen, want dit mocht alleen door een geestelijke die de eed had afgelegd (een beëdigd priester). De zonderlinge plechtigheden zijn als ‘kostermissen’ de geschiedenis ingegaan.

Missen opgedragen door Franse of andere beëdigde priesters werden geminacht. In die diensten ‘praken’ de uilen voor lege stoelen.

De verlaten en vervallen kerken werden weldra de verblijfplaats van dierlijke uilen en vledermuizen. Het nachtelijk gepreek of treurig gekras van de uil voorspelde zoals steeds nog veel onheilen.

Op 15 juli 1801 werd een concordaat (akkoord) gesloten tussen de H. Stoel en de Franse republiek waardoor de godsdienstvrede hersteld werd. Begin 1802 werden in het openbaar de goddelijke diensten hernomen. De ‘beloken’ tijd was voorbij. Het jaar één was het laatste jaar geweest waarin de uilen hadden gepreekt en de godsdienstvervolging had gewoed.

De beëdigde priesters hadden in de ogen van ons volk ongeloofwaardigheden verkondigd die onaanvaardbaar bleven. Aan hun woorden had men geen geloof gehecht.

‘Het jaar nul’ heeft een andere betekening. Iets dat in ‘t jaar nul voorgevallen is of van dit jaar is, is van voor elke tijdrekening, dus ouderwets, onbruikbaar en waardeloos. ‘Het jaar nul’ en ‘het jaar één’ worden soms het een voor het ander genomen zoals in de titel van Stijn Streuvels’ volksboek ‘Vertelsels van ‘t jaar nul ten tijde dat de uilen praken’.

‘In ‘t jaar blok’, dient als datum voor alle onmogelijke feiten zodat deze tijdsbepaling dezelfde betekening heeft als ‘het jaar één’. Iets dat zeer oud is of waarop men geen jaartal kan plaatsen, is ook die van ‘het jaar blok’.

Iemand die in 1900 werd geboren, is van ‘het jaar nul’ of ‘van de jaren’. Hij verjaart met de jaren. Wie in 1899 het daglicht voor het eerst aanschouwde, is geboren ‘in het jaar voor de jaren’, en is zo ‘een jaar ouder dan de jaren’.

Karel De Lille in ‘Het Iepers Kwartier’ van 1965

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>