Artevelde stierf in de Holleweg

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       7 months ago     304 Views     Leave your thoughts  

Lees vorige episode op http://www.dekroniekenvandewesthoek.be/?p=5050

vervolg….

Het leenroerig tijdvak (843-1384)

Omdat de leenheren en de vrije lieden betere uitwegen vonden om hun producten van de hand te doen werd het een betere tijd. De handel was meestal nog een ruilhandel. Dit tijdperk wordt gekenmerkt door de kruistochten van de leenheren en de leenmannen. Geweld, macht en brutaliteit halen het van de gezonde rede. Door aanhoudende twisten tussen de leenheren, waarbij het volk altijd het slachtoffer was, ontstond er veel ellende. Niet moeilijk dus dat heel het systeem bij de mensen een grote afkeer deed ontstaan. De vrije lieden die niet veel grond bezaten werden door de rijke heren onteigend en ze werden daarna gedegradeerd tot sukkelaars en slaven. Met de lijfeigenen was het nog slechter gesteld. Ze leefden en werkten voor de heer.

Tijdens deze periode in onze geschiedenis treffen we meermaals het woord ‘Vierschaere’ aan. Deze naam zou voortkomen van ‘Girus’ (rechtsgebied) en ‘Scara’ wat rechtsdienaar wil beduiden. Door de tijd heen zijn die termen vervormd naar ‘Vierschaere’. De vierschaar sprak recht in criminele zaken. Naast de doodstraf die nagenboeg altijd voor moord werd toegepast werd eveneens het schandeteken toegepast.

Vroeger was er in Passendale ook een schandpaal. Zoals in nagenoeg al de gemeenten. Daar de heren hier ook rechtsmacht hadden, stond er ook een galg. De plaats hiervan staat beschreven in de toponymie van Passendale als ‘galgestuk-partij land aan de Kortekeer’. Andere straffen waren de boeten. Zo was de hoogste boete bijvoorbeeld 60 pond voor slagen en verwondingen. Meestal kwam er een openbare schuldbekentenis bij.

De vorsten bevoordeelden systematisch de bisschoppen en de abten van de abdij, waar ze meer konden op rekenen. Vooral omdat deze lenen niet erfelijk waren en de leenheer veel te zeggen had bij de benoemingen op zijn leengebieden. Men oordeelde vooral op basis van zijn bruikbaarheid en niet op basis van zijn godsdienstige capaciteiten. Veel adellijke telgen werden daarom alleen maar priester om zo te kunnen profiteren van de stoffelijke voordelen van hun leengebieden.

Passendale telde ook verscheidene lenen. Na de inval van de Noormannen ontstond er in Vlaanderen grote verwarring. Er was geen orde en gezag meer. Daardoor zijn de kasselrijen ontstaan uit de noodzaak om opnieuw orde en gezag te introduceren doorheen het verwaarloosde land. Door heel het gebied door werden nu burchten en kastelen gebouwd om zich te verdedigen tegen hele horden plunderaars die de streek onveilig maakten, ofwel uit vrees voor terugkerende Noormannen. Niet zelden waren de plunderaars aangevoerd door een heer die aan lager wal was geraakt. Ook stelde de graaf een heldhaftige krijger aan tot kasteelheer.

In Passendale was de toestand evenmin rooskleurig. Gedurende eeuwen werden de bewoners er ontslagen van belasting wegens hun woest en onvruchtbaar land.

Heel ons leenstelsel was een aanhoudende onderdanigheid van de ene tegenover de andere. Vandaar wederzijdse rechten en plichten. Zo was de heer bescherming verschuldigd tegenover zijn leenman, dus ook over alles wat hij bezat, familie, huis, inboedel, akkers, dieren, enz. Hij trad eveneens op als voogd over zijn minderjarige kinderen. De leenman zelf die stelde daar zijn dienstbaarheid tegenover. In geval van oorlog moest hij altijd paraat staan. Maar dit was nog niet voldoende. Hij was tevens verplicht een deel van zijn opbrengsten aan de heer af te staan. Iets wat we op vandaag omschrijven als belastingen.

Wanneer vreemdelingen stierven in het gebied van de heerlijkheid had de leenheer recht op de nalatenschap. Het zogezegde recht van estrangiersgoed. De heer had ook alle rechten op het goed van de bastaarden die zonder nakomelingen stierven (het recht van bastaardgoed), net zoals trouwens op alle schatten die opgedolven werden op zijn eigendom. Op vandaag heeft de eigenaar nog altijd recht op een deel van gevonden schatten op zijn grond. De leenheer mocht eveneens tot(belasting) eisen van doortrekkende reizigers, hun koopwaren en hun rijtuigen. Naast veel anderen voordelen.

Gerechtsvorm, landsbestuur en landverdeling bleven dezelfde tot aan de Franse omwenteling. Het land was verdeeld in delen met elk een afzonderlijke naam. Passendale behoorde tot de Zale of de kasselrij van Ieper en onderverdeeld in Oost-Ieper-Ambacht en West-Ieper-Ambacht. Tot Oost-Ieper-Ambacht behoorden volgende gemeenten: Hooghle, Roulers, Ghits, Ledeghem, Rolleghem, Yseghem, Staede, Neukerke, Coolscamp, Rumbecke, Cacthem, Emelghem, Morslede, Beveren, Hardoye, Gheulleghem, en Houckene.

Passendale in de tijd van Gwijde van Dampierre (1296-1300):

toen de bejaarde graaf Gwijde zich gevangen gaf te Parijs was hij daarbij vergezeld van trouwe ridders. Marcus van Vaernewyck vermeldt daarbij het volgende: ‘buiten de zonen van Gwijde vergezelden volgende ridders de graaf naar Parijs; de heren van Hondschote, van Sottegem, van Haverskerke, van Dadiseele, Rogier van Ghistele, Wauter van Maldegem, Boudewijn van Rousselaere, Baudewijn van Passchendaele, enz..

Passendale ten tijde van Filips van Artevelde.

Hoofdinspecteur Dochy vertelt er het volgende over. Op 10 november 1382 staken de Fransen de Leie over, namen Komen in, ondanks de moedige weerstand van Pieter Vanden Bossche. Komen, Menen, Wervik en Waasten kregen het hard te verduren. Met hun koning aan het hoofd kampeerden de Franse legers ’s anderendaags op de hoogten van Sint-Elooi (Ieper). Een afgevaardigde van Ieper bad de koning om zijn stad te sparen. De koning ging in op hun verzoek mits een geldboete van 30.000 gulden welke betaald werd op 19 november 1382.

Het gebaar van Ieper was in elk geval een slecht voorbeeld voor de steden Veurne, Duinkerke, Poperinge, Roeselare, Torhout, enz… die allemaal hetzelfde deden. Despars schrijft verder over die periode: ‘so vinghen sij elck int zijne, alle die capiteynen die hemlieden die regent Aertevelde ghegheven hadde ende leverden se in sconinx handen met ootmoedelick versoeck van remissie ende pardoene twelcke hemlieden slappans gheaccordeirt wiert, behoudens dat alle haerlieden mueble goedinghen teeneghadere gheabandonneert zouden wesen der pijlgiagie, geen uytghesteken, ghesondert nochte ghereserveert, en zo geschiedde…’

‘Toen dede die coninck alle die voorzeide overgheleverde capiteynen up die brugghe voor die stede van Iepere, thooft afhauwen ende up den bergh bijder zelve stede (het Hooghe) vercocht men al ’t voornoemde ghereefde goet daer die van Doornycke, Ryssele, Douay ende Atrecht die principaelste coopers of waren.’

Filips van Artevelde die zijn leger met 10.000 man versterkt had, kwam op 21 november met 40.000 manschappen te Roeselare aan. Op dinsdag 25 november verliet dit leger in goede orde de stad Roeselare, een deel van de mannen ging via de Ieperstraat, een ander deel via de Groenestraat richting Passendale. Rond de wijk die nu ‘Kalve’ of ‘Kolve’ geheten wordt, werd er toen halt gehouden. Noordwaarts was het leger beschermd door zompige moerassen (waar nu de hoeve Dewitte en de varkenskwekerij Decapmaker zich bevinden). Feitelijk langs beide kanten van de Mandel. Nog voor het vallen van de avond was heel het kamp omringd door grachten en goed versterkt.

Op 25 november 1382 sliep Karel VI met zijn leger onder de blote hemel aan de Goudberg tussen Passendale en Westrozebeke. Ondertussen hadden de Fransen, gekomen via Sint-Elooi en Ieper hun kamp opgeslagen op een heuvel ten westen van de kom van het doorp. Het gros van het leger lag eigenlijk tussen de Wallemolen en ’s Graventafel, twee wijken van Passendale. Beide legerkampen stonden tegenover elkaar. Volgens Despars was dat ‘dat er niet meer was dan een stick lands met eender melenwalle (die met Ghuldenbergh) hier tusschen beeden lach.’

Op donderdag 27 november, nog voor dageraad, trachtten de Vlamingen het leger van de koning te verrassen. In dichte gelederen drongen ze door via een smalle straat ter hoogte van de Goudberg. Daar stelden ze zich in slagorde op waarbij ze een groot vierkant vormden. Filips gaf bevel aan al zijn mannen met de linkerarm om elkaars lijf te knellen en de rechterarm vrij te houden om te slaan. Zo moesten de Vlamingen een aaneengesloten massa vormen.

Bij de deemstering van een dikke mist rukten de Vlamingen vooruit. De bestorming was geweldig, zodanig dat het Franse leger achteruit deinsde. Maar plots braken de zonnestralen zich door de dikke nevel. De Franse bevelhebber Ollevier Clisson beseft het gevaar en maakt een strategische beweging. Hij liet de twee vleugels van zijn leger openvouwen en gaf daarbij het bevel aan de ruiterij om vooruit te rukken.

De Vlamingen werden direct aan drie zijden omsingeld. De legerbenden van de ruwaard liepen op elkaar, vluchtten zonder het gevecht van man op man af te wachten. Ze liepen ongeordend in alle mogelijke richtingen om toch maar een volledige omsingeling te voorkomen. Op minder dan één uur was de helft van het leger gedood. Enkele duizenden mannen konden vluchten richting Kaaiaard.

Een ander gedeelte geraakte tot bij de bron de Mandel (de laagte aan Jonckvansteen), over de weg Westrozebeke-Passendale. Ondertussen hadden 3000 ontembare Gentenaars zich weten te verschansen in de moerassen van de Mandel tussen de hoeve van Jonckvansteen en Wyseur (hoeve ter Heyde). Ze verdedigden zich hardnekkig maar sneuvelden uiteindelijk tegen een grote overmacht. Filips van Artevelde stierf in de Holleweg (Diepestraat-Wulfwinkelstraat) nabij de Kaaiaard.

Volgens Pirenne sneuvelden er in de slag van Westrozebeke 26.000 Vlamingen en slechts 43 Fransen. Voor personen die twee wereldoorlogen hebben meegemaakt zijn deze aantallen totaal onaannemelijk. Gaillard doet er nog een schepje bij en spreekt van 9000 Gentenaars en 25.000 Vlamingen die er het leven lieten. Heelde streek en vooral Passendale en Westrozebeke moesten boeten: oorlogsschattingen, verwoestingen en plunderingen waren hun deel vanwege de Fransen. De repressie was bijzonder erg. Veel sympathisanten werden aangehouden, meestal terechtgesteld ofwel tegen hoge losprijzen weer op vrije voeten gesteld.

Geschreven door Gabriel Versavel van Passendale;

lees het vervolg

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>