Bakelandts spelonke

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     433 Views     Leave your thoughts  

Guusten Madelein had e keer ’s navonds nor Langemark gekommen. En deur de Papedreve, ’t wos lik èn aalkarteel die oltijd voor hem draaide. En z’otten over de latsten overklem wos (dat is lik e balie met e bankschge omdat de beesten niet zoen uutkrupen), ’t wos weg.

Charel Lerberghe moste nor ’t leger om soldaat te zijn. Dat wos in ’t jor drie. En achter twee, drie dagen otten weg wos, ne wos were thuus enne zei: “’k Kunnen hier ol zowel kreveren of gunter.” En die oeders vroegen an Beselaeres, want ’t wos dor een were van ’t leger die gedon had, om hem were mee te doen nor ’t leger en den deen ed hem were meegedon. Ze wilden ook èn dat dat van Prudence Bergh wos datten hij dor niet wilde bluven want z’had, voor datten deuregoeng, er tegen geklapt en ze zei: “En je moet gij nu nor ’t leger?” en ol zukke dingen.

‘k En e keer een ding horen zeggen van vader en ’t is mor dat dat ‘k onthoeden èn datten up e kleen boerhovige ’s nachts èn hoeten vijnster opende en datten hij dor dei met zijn orme en datten de boerinne zoe bij zijn orme gepakt èn en dat ze zei tegen de boer: “Kapt dien orme of!” En de boer e niet gewild. Dat wos Bakelandt zelve. Dordeure hatten goed gekend geweest, had dat gebeurd. Dat moet nogol e fameuze bende geweest zijn.

’t Woren twee meischges die passeerden lansen de Duutsche schaper en ze zein geen goên dag. En zo ze enigte stappen vodder woren, d’ene keek nor d’andre en zegt d’ene tegen d’andre: “Je zit gij vul luzen”, en d’andre zei: “En gij ook.” En z’één ulder ommegekeerd en goên dag gezeid tegen de schaper en ze woren ulder luzen kwijt en de schaper zei: “Je gaat leren goên dag zeggen tegen de menschen.”

Die bende bestoend en ’t wos dor èn uppersten en den deen zei: “’k Eén ik dor geweest en je moet nor dor gon. ’t Gaat dor deugen.” En ze gingen nor dore en ze ruïssierden en z’an ulder boel mee. Dat is wor wè. ‘k Eén dat horen zeggen. ’t Goengen d’er oltijd e stik of twee voren die goengen gon snuustern.

’t Wos up èn hofsteê wor dat ol d’hoeten vijnsters openvlogen, ossan weg en were. Ze stoenden up en ze zagen dor niemand. En ’s anderndaags dat wos were ’t zelfste. En t’één toen etwor paters of ’t een of ’t ander gekommen en ’t ee toen niet meer gebeurd.

Ze wareerden zieder in ’t Vrijbus en z’an dor e speloenke. Ze kamen zieder dor ’s navonds ol t’hope en zieder woren dor gezeid wor dat ze zieder dor nortoe mosten. D’ene olhier en d’andre ol dor en d’andre ol gunter weg. En Bakelandt eigentlik ging nor de peerdekoersen. ’t Wos èn heertje. Enne ging hij toen ’s navonds nor de speloenke. ’t Woren d’er die gingen gon werken. ’t Wos dor e zekere Schuwe Pier in dat ze zein. J’had dor e zekere Cannut in. Dat woren ollemale gelapte namen.

Z’èn toen hier etwor in Rozebeke e boer uphangen met zijn benen omhoge in de schouwe. En ze woren tewege vier te maken d’roender en ze mochten niet van Bakelandt. Ze gingen hem levende braân. Enn’ed hij nowers vodder geweest dan de busschen hier in Houthulst. Z’èn ze niet ollemale in e keer gepakt wè. Bakelandt e gepakt geweest hier in ’t bus ook, in de speloenke, e’k ik oltijd ezo horen vertellen van mijn vader. Die Schuwe Pier dat wos de schuwsten (meest gevaarlijk) van ol. Den dien gaf voor zijn leven niet. O z’etwor mosten inbreken wor dat ze niet geren gingen, enne ging hij mee. Bakelandt wos ’t upperhoofd van de bende. ’t Wos dor vrovolk ook. ’t Woren dor ook drie vromenschen in. Ze zijn ’t hoofd ofgeslegen in Brugge. ’t Woren d’er voor ulder leven veroordeeld. ’t Zijn d’er zeker e stik of zesse, zeven de kop ofgedon geweest te Brugge? Van o ze geld hadden, ’t wos wel. Mor oj geen geld wilde geven, je wos eran. O z’up gang woren, ze kenden mekor niet. Ze dein zieder olle avonde vuuf, zes plekken.

Bakelandts speloenke wos bij ’t kasteel, an “’t Munnige”. Je ging hij uut bij nachte om te gon stelen en te gon roven. Wieder woren benauwd om me joengens woren. Z’èn geen zovele moorden gedon lik Pollet. Guust Pollet, Abel Pollet, Cannut Vromant, Theofiel Deroo. ’t Is dor e liejge van gemakt. M’an wieder èn oede tante, Amelia Versteele, die up ’t lijstje stoend, gereed om in te breken. Z’èn zieder ulder gasten die roendgingen met burstels en schoelinten en ol, die olles ofspionden. Z’an zieder lichte vestjes an, ezo van die beenhouwersvestjes. ’t Ed e keer een up ’t hof gekommen en vader wos ollene enne riep: “’t Is niemand thuus!” “Je zijt gij toch thuus”, zeiten. En vader zei: “’k Zijn d’er toch goed voor zeker? Mak mor daj van dat hof hier zijt!” ’t Wos dor vrovolk bij ook. ’t Is deur dat vrovolk dat ’t uutgekommen et. Dat stoend ook in ’t liejge.

Z’èn ook nog in Sintjeliens binnengebroken te Vanhulles. En t’ wos etwor e sterfgeval en ’t ging dor een gon thuuswachten. ‘k Geloven dat ’t e zekere Burggraeve wos. En ’t is den deen die den hoend hoorde bassen bij nachte enne schoot deur ’t vijnster, en ze mosten wegvluchten. En Pollet zei up ’t tribunaal: “Hadden dor moeten binnenraken, datten dor niet ging zijn.”

An de Merkemsche Kruusstrate, z’an dor e mannige. En ze ging oltijd dat mannige gon bekijken. Enn’ed hij toen lik ’t schurf gekregen en zijn handen zijn ofgevort, olle twee. Enne staat hij dor nu met twee knuustjes. De meulenare e ’t nooit anders hèt dan up de dee. Heel zijn lichaam deure, dat wos een schurfte.

Up de Ruterssale wos er mor een zeune. Enn’had hij oltijd geleerd en geleerd. Mor die joengen moste ten langen latsten met de peerden gon. En o Lauwers e keer upstoend, enne zag dat een van de peerden boven up het dak goeng. En de boer zei dat tegen die joengen en die joengen zei: “’t Is èn haantje” enne klakte e keer in zijn handen en dat haantje vloog nor beneên.

’t Wos dor ook een van Merkem die etwot koste. En mijn zusters joengen hoorde e keer an de deure trekken en ’t wos niemand. Dat gebeurde dikkenstens. Je goeng bijkan olle dage nor de messe, die vint. En zijn paternoster zat in zijn veste die in de gang hoeng en ’t wos niemand binnen noch buten gegon en die paternoster wos weg.

‘k En ik onthoeden datten hij hem verkleedde in boer, in peerdekoopman. Enne goeng nor de marten van Torhout en Brugge om kennisse te maken met ol dat volk. En otten dor etwot in koste vermoeden enne ging hij toen ’s nachts dor nortoe. Enne gaf hem ook uut voor een van e fabrieke. Enne ging olle soorten dingen gon presenteren. Enne wos hij in contact met tiene, twolf man en nog meer. Ze zaten in de busschen in de groend. J’e wel tien jor in dat bus geweund. Bakelandt wos eigentlik de baas, den hoofdman van de bende. ‘k Kunnen geen raad meer geven otten hij nu gepakt geweest is of otten hij nu uutgestorven is. ‘k En nog niet gelezen dat er dor vrovolk bij wos.

‘k Weten niet otten hij Fransman of Belzikenare wos. Albert Pollet moet geweund èn in Roesbrugge, Haringe. ’t Woren dor ook twee Fransmans in. Lapaart wos ook e Belg. Dat woren eerst blauwers en t’ langen letste èn ze gesteeld en gemoord. Dat wos ’t zelfste volk die dat wel twolf, dertien jor gedon èn. In Bethune in ’t jor viere èn ze voor de kop geschoten geweest. ’t Wos dor ook e vromens bij. Ze kosten zieder schone klappen en doen. Pollet wos meer met e baard dan datten geen en hadde. De drie èn olleszinsnog vele gestolen in Westvleteren en Krombeke. Z’èn d’er e liejge van gemakt. Hier up de streke van Bikschote en Boezinge èn ze niet geweest. Ze nestelden meest ol de kanten van de frontieren toet an Hazebroeke. Pollet wos den hoofdman van dat volk. ’t Wos dor e schoonbroere bij van die Pollet. Ze woren met vieren in die bende. Dat ed ook lange gesleept voor dat ze ze gepakt èn omdat z’intusschentijd blauwden.

’t Wos e Ryckeboer die getrouwd wos met e Mayaert. Die vrouwe weunde bij e tante wor dat z’ingebroken hèt èn. Mor o ze ze vermord èn of o ze z’etwot misdon èn, ‘k weten dat nu niet meer. Mor ‘k geloven dat z’e kunnen wegvluchten ol de keuken. Dat wos e bende van twolf, veertien man. En ze zieder ook niet te Gyverinkhove gezeten?

Ze trachten zieder vertrouwen te krijgen met ’t volk deur commerce en contacten. En ozo kosten ze zieder up d’hogte kommen van wor dat er geld zat. O ze geware woren dat den een den andern niet meer betrouwde, ze makten ze van kante.

’t Wos e keer e Duutsche schaper die vele boeken las. Enn’had er e hele koffer. En up dat hof wos er e poester, e koeiwachter. En die joengen had in die boeken gesnuffeld en gelezen en die schaper wos dat lik geware. Enne ging were nor ’t hof. Enne ging nor de zolder achter e zak lijnzaad datten goot in d’hoetvumme. ‘k En ik hoord datten ’t lijnzaad moste smijten in de messing. En de duvels mosten ol die zaaiges uprapen of anders ging die joengen deur zijn lezen in die boeken zijn nekke gekrakt zijn. En de zaterdag ging de schaper nor huus, nor Duutsland, in e sproeng up e getebuk.

Abel en Gusten woren twee gebroers en ze woren de bendebazen. Z’opereerden vele ol de kanten van Vrankrijk. ’t Wos dor ook een bij van Poperinge. ‘k Geloven datten deen levenslang hèt et. Wos dat ook voor veertiene? Ja, jaa’t. De kapitein wos Abel Pollet. De lutenant wos Deroo zijn name. Mor ‘k èn nu vergeten hoe dat die Poperingenare naamde. De dee èn vele gestolen en gemoord. ‘k En e keer gelezen dat z’up e volte trokken en ze voenden e vromens in heur bedde. Z’èn z’eerst geboenden in heur bedde en z’èn ze toen doodgeslegen o ze ’t geld an. Z’èn d’er verschillende zukke gedon wè. ’t Naaste dat ze gekommen zijn wos Poperinge. ’t Is Lapaar, den deen van Poperinge. Lapaar wiste dor de weg. En z’èn dor nog in Poperinge binnengebroken. Pollet en zijn broere en Deroo zijn olle drie onthoofd in Vrankrijk.

Ze vertelden vele dat er katten zaten up ’t Kattekerkhof, hier an de kruusstrate. Mor dat woren zeker ol koenten (vertelsels)? Mijn vader vertelde toch datten e keer achtern espert moste gon en dat den espert zei: “Ziej dor geen katten zitten?” “’t Zitten d’er viere”, zeiten.

Uit de Vlaamse Volksverhalenbank

Met dank aan Stefaan Top en Katrien Van Effelterre

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>