Chronyke van Cortryk 1289-1382

De 75 handgeschreven boekjes van Kortrijkzaan Jacques Goethals-Vercruysse zijn als Goddelijke manna voor onze lokale geschiedenis. Ze werden geschreven in de tijd dat België nog tot Nederland behoorde. We nemen u mee naar de periode 1289-1382 waar we kennismaken met het klimaat en de levensomstandigheden van West-Vlaanderen in de 14de eeuw.

 

Deze kroniek is hier beschikbaar in geïllustreerde vorm.

 

Chronycke van Cortryk en West- en Fransch-Vlaanderen. Jacques Goethals-Vercruysse. Ik leer de man een jaar of twee geleden kennen op het internet. De Kortrijkse industrieel (1759-1838) die zijn hobby van historicus in de eerste decennia van de jaren 1800 ontwikkelt tot ongekende proporties. Zijn aandacht voor het klimaat van zelfs de vroegste middeleeuwen is zo opvallend dat ik er pakweg tweehonderd jaar later verrast en gebiologeerd van opkijk en er met het nodig enthousiasme een hoofdstuk over toevoeg aan mijn dierbare teletijdsmachine van de Westhoek. Wat een geweldige inkijk in ons verleden!

Na enig opzoekwerk blijken die eerste teksten slechts het topje van een fantastische (en zeker geen ijs-) berg manuscripten te zijn. 85 kleine bruine handgeschreven boekjes, heel verzorgd. Erg leesbaar op papier gezet, met hier en daar achteraf bijgevoegde pagina’s, blijken vrij toegankelijk in de bib van Kortrijk. Zo goed als onuitgegeven, ademen ze de intense arbeid uit die Jacques Goethals er heel zijn leven moet aan hebben besteed. Barstensvol anekdoten uit een onoverzienbare oude reeks handschriften werden met een eindeloos geduld overgeschreven in zijn kleine boekjes. Manna in de hemel.

Zijn handschriften krijgen sowieso hun stek in de context van mijn kronieken van de Westhoek. Het perfecte Vlaams van die dagen, België behoort toen nog tot Nederland, heb ik hier en daar wat bijgepoetst om de schitterende inhoud ervan nog meer te openen voor ons, kinderen van de 21e eeuw. Samen met Jacques Goethals-Vercruysse keren we terug naar de turbulente gebeurtenissen die West-Vlaanderen teisteren tijdens de dramatische 14de eeuw. We stappen in het verhaal einde de jaren 1200, de Guldensporenslag zit er al aan te komen.

1289. Het weder was in ‘t begin van dit jaer zo zagt ende warm, dat de boomen in january in bloey stonden, ende den ougst in mey begonst wierd.

1294. Het was zo een groote droogte gewezen dezen zomer dat de waterbronnen en rivieren uytdroogden. Daer is uyt gesproten eene dusdanige schaersheyd van hooy en voeder voor het vee, dat men genoodzaekt was een groot deel van ‘t zelve te slagten, en aen het overig konde men, in veele plaetsen maar enkel strooy geven, want tot de blaederen der boomen waeren verdroogd. Daerentegen bequam men overvloedigen en alderbesten wijn, ende eene uytnemende goede qualiteyt van terwe, alles aen een zeer geringen prijs.

1295 5 february. Men vindt aengeteekend als eene zeldzaeme zaek, dat er op heden geduerende eenen grooten vorst in de kerke van Haerelbeke men twee zingende nachtergaelen gezien en gehoord heeft. Een groote steert-sterre heeft ook verschenen. Dit alles heeft onder ‘t gemeen volk als voorteekens van aenstaende groote gebeurtenissen aengenomen geweest. Ondertusschen den Coning van Engeland in verschil wezende met dezen van Vrankrijk, en vreezende langst den kant van Guiënne aengevallen te worden, tragtede bezonderlijk zig de Nederlandsche vorsten tot bondgenooten aen te hegten, om langs daer de Franschen te bedreygen, waerom hij zyne dogter Margareta aen den hertog Jan van Brabant in houwelijk had gegeven; en nu een luysterlijk gezandschap had gezonden aen onzen graef, om van dezen voor zijnen oudsten zoon en erfgenaem Edouard, te vraegen des zelfs dogter Philippa.

Guido, die een talryk getal kinderen had, nam met blydschap dien voorstel aen, en trok met zyne vrouw en dogter na Vrankryk, op dat deze van den coning afscheyd zoude nemen, alvooren zig na Engeland in te schepen; dog Philippus de gevolgen van dit houwelyk vreezende, dede hun gevangen nemen.

1295. Den zomer was zeer vrugtbaer, zoo dat een menigte oude graenen, die men uyt vreese van oorlog bewaerd had, wierden op de mesthoopen geworpen, om de schueren met nieuwe te vervollen. Den daer op gevolgden wijnougst dede bij gebrek aen wijnvaten weggieten, al wat vooriger slegter jaeren overbleef. Tot Brugge wierd door het capittel van O.L. Vrouwe tot hunnen elfsten proost verkozen, Walterus van Cortryk.

1296 25 maerte. Tot dezen jaere is overleden Maria van Haerelbeke, tweede abdisse van ‘s Hemelsdaele, hebbende die abdye ‘t jaer te vooren verplaetst van Zillebeke bij Ypre, na Wercken bij Dixmuyde.

1296 29 juny. Een buytengewoone groote steertsterre van een blauweyndige couleur verscheen en bleef zigtbaer meer dan dry maenden.

1301. Men gevoelde zoo een sterke aerdbevinge dat de menschen in hun huysen niet durfen verblyven. Den winter was zoo zagt dat men over ‘t ijs niet konde gaen, uytgenomen dry daegen. In 1303 was den winter zeer streng, de zee was tot wel 7 mijlen verre van de kusten met ijs bedekt. In 1307 was den vorst in dezen winter zoo scherp en fel dat de vloeydzaemste en breedste rivieren met wagens en peerden bereden wierden. Hij begon den 7de January en duerde tot half april.

1308 7bre. In deze maent zyn er zoo veele regens gevallen, dat de Schelde en dus waerschijnelyk ook de Leye de daer langs liggende meerschen heeft overstroomd. Den 24ste augustus van 1309 had men zoo een fellen stormwind, dat er niemant zig op de straeten derfde begeven, wegens de gedurige afvliegende daken en schauwen waer door groote schade aen de gebouwen en ook ten platten lande geschied is.

Den winter was dan zeer hard enden vorst zoo fel, dat er zeeschippers op onze kusten in hun schepen versteeven. Met den dooy hadde men eenen grooten overvloed van wateren. In ‘t jaer 1310 had men eene groote dierte in de graenen en in de wynen. Op kerstnagt van 1310 voelde men zoo een overgroote koude, dat dien dag nog lang daernaer bekend was onder den naem van den kouden kerstnagt.

1312. Van dit jaer zijn er mirakelen bekend geschied wezende by aenroeping van O.L. Vrouwe te Dadizele, zoo die devotie en capelle reeds in wezen waeren. In mey van 1315, in deze maend heeft het begonst te regenen ‘t geene schier een geheel jaer duerde. De voortduerende slagregens hadden dit slegt gevolg dat des conings legerplaets zig bevindende in den landstreek welkers grond ligt en zeer vet was, dezen door de overgroote nattigheyd dusdanig doorweekt wierd, dat niet alleen de wegen ten vollen onbruykbaer zyn geworden, maer ook overal de peerden tot de knien en buyk in den modder zonken, en de krijgslieden en konden het onder de tenten en hutten niet langer meer uythouden, want den leeftogt voor de menschen en peerden wierd langsom schraelder.

Alles bedierf door de vogtigheyd, en den toevoer wierd onmogelijk, te meer om dat de Vlaemingen, die te voet en ligt gewapent waren, van alle de kanten boomen en haegen gebruyk maekten om onvoorziens allerzijds aen te randen de gone die zig buyten de verschanzingen waegden om eenigen nooddrigt te zoeken. Zy begonsten ook de Franschen allengschens te omringelen en de wegen die nog tot den aftogt overbleven met gevelde boomen af te sluyten.

1315 7bre. Den coning begon te vreezen dat het getal der Vlaemingen en hun stoutigheyd gedurig vermeerderende, hun poogingen om hem den aftogt te beletten haest ten vollen zoude voltrokken worden, en hem aldus geen middels ter uytkomst meer overblijvende hij noodzakelijk in de handen van zijn geslagene vijanden zoude vallen. Hij heeft op den 11e ‘s avonts eenen krijgsraad bij een geroepen, en in gevolge des zelfs besluyt wierd aen het leger bevel gegeven van alles gereed te maeken om nog in den nagte te vertrekken op Rijssel, ‘t gone der eenigsten weg was die nog overbleef want de Vlaemingen ook den anderen kant van het rivierken de Deule sterk bezet hadden.

De overstroomingen door de zoo langduerige regens veroorzaekt, waeren dusdanig dat de beggynen van het hof ten Wyngaerde te Brugge, genoodzaekt wierden hun woonsten te verlaeten en by hunne medezusters tot Cortryk een verblijf te komen zoeken. Ontrent kerstdag heeft zig een comete vertoont, loopende rond de noordsterre. Haeren steert strekte zig dus naer verscheyde logtstreken ‘t gone heeft geduerd tot in het eynde van de maend february van ‘t volgende jaer.

1316 11 april. Paeschen wezende is geduerende die feestdagen wederom een steertsterre in het oosten gezien, dog de zelve scheen minder als de voorgaende. Vlaenderen was zoodanig geperst door den hongersnood, veroorzaekt door de voorige langduerige regens, dat er menigvuldige menschen van gebrek stierven. Een mudde kooren koste te Gent meer dan een marc gouds (8 oncen) of vijf ponden twaelf schelen grooten weerd alsdan 48 guldens, elken gulden zijnde 34 grooten, die alsdan genaemt waeren piesslagers. Een raziere kooren gold te Doornyk 60 sols, een raziere erweete, 70 sols, en de raziere haver 30 sols. Door ‘t gebrek van wijn dronk men aldaer een zoort van wijn die men St Jans wijn noemde, kostende 18 deniers den stoop, voor den welken stoop men 3 maillen stadsregten betaelde.

Niet tegenstaende den coning toegelaeten hadde aen een ieder zyner onderdaenen, de Vlaemingen te mogen dood slaen, mits de zelve in den kerkelijken ban waeren; de lieden in hope van wat eeten te krijgen liepen over tot de Waelen zig aen de genaede of ongenaede van hun vreede gebueren blootstellende. Die in het land bleven, hadden schier geen beter lot te verwagten, mits dat zij genoodzaekt waeren zig met allerhande slegten kost te behelpen, waer door ‘t vogtig weder nog een aenhoudende, quaede behaelijke ziekten uyt sprooten, die een groote menigte menschen weg sleepten, niet alleen in ons vaderland, alwaer te Doornyk ontrent 12.000 persoonen stierven maer ook geheel Europa door zoo dat men als dan rekende dat het derde deel der bevolking in het graf gerukt wierd.

1316 juny. ‘t Gemeente der dry leden van Vlaenderen wierd nu door de algemeyne rampen, gezamentlijk genegen tot den vrede, en in deze maend trok den ridder Zeger van Cortryk met d’ ander gedeputeerde, alhoewel half tegen den dank van den grave, na Parijs, alwaer zij alle vlijd aenwendende om tot eenige overeenkomste te geraken, niet vreesden hun hoofd te zullen verliezen, in geval zij onverrigter zaken moesten na huys wederkeeren.

Eyndelinge is er bij toedoen van de graeven van Savoyen, Valois en Evreux, nog in de zelve maend een voorwerp van vrede opgesteld volgens welken vierden artikel ‘t casteel te Cortryk moest, na ‘t verkondigen van den vrede, ten vollen afgebroken worden, en de materialen daer af komende naer Vrankrijk gezonden worden om den coning daermede te doen na zijnen wil en geliefte, zonder dat er ooyt namaels een ander kasteel aldaer gemaekt worden. Het overig was ook zeer nadeelig voor ons vaderland; dus wanneer dit voorwerp in Vlaenderen gebragt wierd, een ieder er mede schimpte en door ‘t algemeyn verworpen wierd elk zig weder ten oorloge bereydende. De bemiddelaers deden nogtans al wat mogelijk was om een vergelijk tot stand te brengen.

1318. Vlaenderen wierd dit jaer geplaegd met een groote sterfte onder ‘t landvee en ‘t volgen jaer hadde men een zeer strenge winter.

1320. Door den vrede en de goede jaer saysoenen waeren de graenen en anderen leeftogt tot zeere kleenen prijs gedaeld. Het volk keerde zig gansch tot de godsvrugtigheyd, zoo dat het capitel van Doornyk die nog meer willende aenwakkeren in de maend augustus de reliquie casse van de H. Maegd en Moeder Gods Maria langs Cortryk en andere bezonderste plaetsen van het bisdom heeft laeten rond-draegen.

1322 9bre. Onzen Graef Robert alhier in zijn hof op zekeren morgen opstaende, zijnen voet verwarde in een tapijt dat voor ‘t bedde lag, waer door hij nederviel, zig zeer bezeerde en bezonderlijk swaerlijk quetste aen den slaep zijns hoofds. Hij dede zig korts daer naer na Ipre vervoeren.

1325 january. Den winter wierd nu zeer hard, bezonderlijk tusschen ‘t eynde dezer maend en ‘t leste van february. Hij was voorafgegegaen geweest door eene aerdbevinge. Hij wiert gevolgd door een gematigden zomer. De voordeelen behaeld door de Bruggelingen en westvlaendersche tegen d’edele en hun aenhangers, ontstaken meer en meer den oproer, zoo dat die van Cortryk met de ingezetene der casselrye zig nu ook bij Zannekin voegden, den welke over al capiteynen en oversten stelde, al of hij heer van den lande zoude geweest zijn. Den grave spande langs zijnen kant met die van Gend aen om de ruste te erstellen. Op 24 maerte 1325 wierd er eyndelinge een overeenkomst tusschen den grave en de Bruggelingen gesloten, waer bij hij deze in genade ontfing, mits eene geldboete betalende, die door de wethouders van Gend en Ipre, mitsgaders Robert heere van Cassel zoude begroot worden.

Hiermede wierden de vyandelijkheden voor eenigen tijd opgehouden tot 11 juny. Men heeft alsdan nog een andere byeenkomste vastgesteld te houden op den 11 Juny in d’abdye van Der Duynen bij Vuerne om aldaer alle de wederzydsche moeyelijkheden te vereffenen. Nauwelijks waeren de gedeputeerden van beyde zijden zoo als in vergaderinge te Gend besloten was, in d’abdye van Duynen by een gekomen of Zannekin en Janszeune zijn met een gewapende bende daer toegevallen, en hebben deze zamenhandelinge vrugteloos gemaekt. ‘t Gemeente van Vuerne ambagt en dit der casselrye van Cortryk hebben begonst wederom met benden uyt te loopen, ‘t gone den grave die zig tot Ipre bevond, dus danig verstoorde, dat hy aenstonts eenige quaedwillige vrylaeten die hij gevangen hadde dede onthoofden.

1325 juny 19. Den grave vertrok van Iper na Cortryk met 400 edellieden, waer onder veel ontfangers der belastingen waeren, om die stad in bedwang te houden. Hij vond alhier zes Brugsche gedeputeerde, die daer toegekomen waeren, onder voorwendsel van vrede te verzoeken, dog zoo ‘t schijnd, met het inzigt van de Cortrykzaenen voorts hunner zyde te verwilligen; die hij aenstondts dede aenhouden en in hegtenisse stellen, om er nauw onderzoek na te doen. Dit seffens aen die van Brugge verwittigt zijnde, heeft dit die in dusdanige gramschap ontsteken, dat zij zonder uytstel vijf duyzend kloeke en uytgelezene mannen naer Cortryk zonden, met stiptelijken last en bevel van nimmer ‘t huys te keeren, tenzij dat zij hun gevangene medeborgers met vriendschap ofte geweld zouden verlost hebben.

1326 juny 20. Den graef wierd nu tijdelijk door zijne bespieders verwittigt van de aennaderinge der Bruggelingen waer op hij alle maetregelen ter verdediging te werk stelde, en de borgers van Cortryk dede sweeren van hem getrouw te blijven. Alzoo hij geen genoegzaeme krygsmagt hadde om de Bruggelingen te gemoet te trekken, nog om het wijd uytgestrekt voorgeborgt van overLeye te konnen verdedigen, heeft hij met raed van zijne edele, ‘t zelve doen in brand steken, om het naderen der vijanden dus te beletten en van de vesten of mueren die Cortryk langs den regten kant der Leye daer van afgesloten te verwijderen.

Die huyzen die zoo als de gone der stad ten meerdere deele van hout waeren in volle vuer staende, zoo keerde den wind noordwaerts en dreef de vlammen en gloeyende kolen met zoo een geweld over de riviere dat de gebouwen der stad ook ontstaeken en in brand quaemen, waer toe de groote droogte die in dit jaergetijde nu al lang gemaekt hadde veel hielp. Den graef met zijne edele moesten nu zelfs innewaert de stad deynzen alwaer zij door ‘t wanhopig volk met scheldwoorden en harde verwytsels ontfangen wierden, ‘t welke zelfs tot dadelijkheden dreygde uyt te bersten, ‘t gone den Graeve dede besluyten te peerd te springen en met zijn gevolg uyt de stad na Ryssel te vertrekken de gevangene medeleydende, te meer om dat de Bruggelingen zeer begonsten te naderen.

De gebuers der straete waer zij passeerden moesten dit eerst gewaer wordende, scheenen te ontzinnen van dolheyd, liepen ‘t hoope en stelden zig zoo veel mogelijk te weere om de gedurig voorwaerts rydende edellieden agter te houden, roepende nimmer te willen gedoogen dat zij nu zouden vertrekken daer zij de oorzaek geweest hadden van den nood waer in de stad zig nu bevond, en vervolgens hun moesten helpen om de Bruggelingen te stutten, terwijlen men den brand zoude tragten te blusschen. Ondertusschen liepen eenige borgers in aller haest de poorten sluyten, schreeuwende gezaementlijk: gij borgers van Cortryk ziet toe wij zijn verraeden, en zoo haest dat men dien grouwelijken roep hoorde, quamen terstond alle de inwoonders die stok of mes draegen konden van alle hoeken en straeten (laetende den brand in hun huysen woelen) met een onophoudelijk gedruys en gelier derrewaerts geloopen steekende en slaende van alle zijden op die hun naest waeren van ‘s gravens volk, als verwoede dolle menschen.

Daer wierd zeer gevogten en veel bloed wederzyds gestort, dog meest van den kant der edele, want ‘t bleef er al verslagen wat niet tijdelijk vlugten konde, zoo dat ‘t alomme vol doode lichaemen lag, niet zonder ‘t toedoen van de raezende vrouwlieden, die met hun hamers, speten, handmessen en opsteekers al doorbeulden en kreupelden waer zij eenigzints aengeraeken konden, anders daer naer niet beklagende dan dat er zig eenige met de vlugt gered hadden.

Alhoewel deze verre de minste in getal waeren, want daer bleven gesneuveld boven de twee hondert edele en vier en twintig ridders, waer van verscheyde door ‘t vier omquamen. De markt lag schier overdekt met dooden. Den grave Lodewijk wierd ongequetst gevangen en zeven der bezonderste edellieden, waer onder vijf ridders, die in St. Maertens kerke gevlugt waeren, wierden door het gemeente daer uytgehaeld en gezamentlijk op ‘t gravelijk casteel in hegtenis gesteld.

Den grave Jan van Namen, die ligtelijk in zijn been gequetst was, is nog gelukkelijk ontsnapt; hij verbergde zig in een wagthuyzeken op de vesten tot ‘s anderdags, wanneer hij over den stadsgragt geraekte met twee andere en naer Doornyk is gevlugt in d’abdye van St. Martens. Daer ook toegekomen is Jan, heere van Nevele den welken aldaer door zijn wonden is overleden en begraven. De borgerije dus d’ overhand hebbende, liep aenstonts daer het brande maer er konde niet dan met groote moeyte ‘t vier stutten. Het hospitael van OL. Vrouwe die in het voorgeborgt stond, is ook verbrand.

1325 juny 21. De vijfduyzend Bruggelingen en hadden maer konnen den volgenden dag in stad gelaeten worden en bij hun losgelaetende afzendelingen geraeken. Men leverde hun aenstonts den grave in handen, ende niet tegenstaende hij met traenende oogen bad en smeekte dat men zijne medegevangene edele zoude spaeren, byzonderlijk zijner zeer geliefden leermeester Robert van Saemslacht, niets konde hun van de woede der raezende Bruggelingen bevrijden, die hun verweeten dat op hunner raed, den Graef ‘s nagts hadde doen opligten en onthoofden verscheyde vrylaeten.

Dus wierden die ongelukkige tot op het hemd ontkleed ende in ‘t gezigt van den vorst uyt de vensters geworpen op de lancien en zweerden der onderstaende vyanden, die hun dan ‘t hoofd afsloegen, en voorts in stukken kapten, waer naer zij Lodewijk die huylde van spijt, op een kleen peerdeken bonden en na Brugge voerden, alwaer hij strengelijk op de kruydhalle bewaerd wierd. Een ooggetuige meld dat hij veertig lichaemen van de alsdan gedoode edelen, in plaets van begraven, heeft zien werpen in den put van een vertrek.

Onder de gesneuvelde worden genoemd Jan van Vlaenderen van ‘t huys van Nesle door zijn moeder kleen zoon van den graef Guido van Dampierre, Jan van Verrieres casteleyn van Rupelmonde, Boudewijn van Zegerscapelle, Guido de Visch, Jacob van den Berghe, Dierick de Medan, Guido Pinsoen, Thomas de Nezere, Arnout de Dreschere, Gilles Couriel, Wouter van Rolleghem, Guido de Craene.

Den coning van Vrankryk vernemende wat er in Vlaenderen was geschied, heeft eenige van zijne hovelingen bij die van Brugge gezonden, zeer scherpelijk beveelende dat zij hunnen grave zouden loslaeten ende zig met hem verzoenen, maer deze gaven stoutelijk voor antwoorde, dat zij nergens wilden naer eenige voorstellen luysteren, alvoorens zij de steden van Gend en Oudenaerde, ten onderen hadden gebragt, om reden dat zij met hun tegen den grave niet hadden willen aenspannen.

Die van Brugge aen Robert van Cassel verzogt hebbende dat hij het lands-bestier zoude aenveerden, en dezen aenstonts toegekomen zijnde, heeft hij zoo haest mogelijk met de Bruggelingen en die van het oost en noordvrije tegen Gend opgetrokken. Het misnoegen en vraeklust porde de Bruggelingen en de West Vlaendersche aen nog en meer om de wapens tegen d’ edellieden en hunne aenhangers op te vatten. Een deel onder Lambert Bonin belegerde Aardenburg, terwijlen Zeger Jansseune zig meester maekte van ‘t casteel van Ghistel en vervoegt zich den met Nicolaes Zannekin om Nieupoort in te nemen. Robert van Cassel te Deynze aengekomen zijnde met zijn gewapent volk heeft hij dit aldaer doen vertoeven om de nog agterblijvende af te wagten. Ondertusschen trok hij met die van Cortryk en de Westvlaendersche naer het Oudenaerdsche, alwaer voor zijn eerste verrigting het princelijk casteel van Peteghem door het vier verwoeste.

1325 july 14. Die van Gent, de buytenspoorigheden der opstandelingen vernemende, en merkende wat de Bruggelingen, die te Deynze lagen voor handen hadden, zonder ‘s avonts in de duysterheyd twintig duyzent sterke jonge mannen naer Nevele, onder ‘t beleyd van Willem Wenemaere, een zeer vromen ridder, groot gelijk een reuze, met inzigt van dan ‘s anderdaegs met den dageraed de Bruggelingen op hun onverwagtse te Deynze te gaen langs alle zijden bespringen, dog dit mislukte want die van Brugge wierden daer af gewaerschouwt door een arm vrouwken uyt het Brugsch quartier, ‘t welke zig bij geval op dien weg bevindende dit voornemen verstaen had, uyt Gentenaers, de welke op den marsch zijnde, onder elkanderen daer af spraeken, waer op zij zig aenstont heymelijk naer Deynze, om haer landsgenooten dit kenbaer te maeken, heeft begeven.

In den eersten oogenblijk vonden de Bruggelingen zig zeer verlegen maer mits mhr Robert van Cassel tegen de Gentenaers, bijzonderlijk de wevers ook tegen den Grave waeren, hadde hij van omstreeks Oudenaerde, een talrijke bende tot onderstand afgezonden, de welke tijdelijks te Deynze toequam, dat zij er alleen niet den moed er namen maer ook aen de victorie niet twijffelden.

1325 july 15. De Bruggelingen trokken dezen dag maendag zijnde, ‘s morgens voor den zonnenopgang uyt Deynze tot over de Rekeling brugge, aldaer zij de Gentenaers in ‘t gemoet quamen, en elkanderen heviglijk terstond op ‘t lijf vielen. Daer wierd met d’ uyterste verwoedheyd gevogten, en van wederzyden zeer veel bloed gestort tot dies Wenemaere gedood wierd, ‘t gone een groote verslagenheyd onder die van Gend bragt, zoo dat zij haest daer door in wanorde geraekten en de vlugt naemen, dog zij wierden zoo fel agtervolgd, dat er eene zeer groote menigte langs de wegen dood bleef, ten deele verslagen, en ten deele versmagt door de hitte, want dezen zomer geduerende vier maenden, was uytnemende warm en droog, zonder eenig onweder, waer door dit jaer weynige vrugten waeren, dog zeer goeden wijn.

De Bruggelingen trokken zegenpraelende na Gend, en hebben die stad belegerd, gezamentlijk met Robert van Cassel, die Oudenaerde verlaetende, zig ook derwaerts gewend had. Den Franschen coning heeft door zijn afgezanten getragt de Vlaemsche moeyelijkheden te vereffenen, en daer was reeds eenige overeenkomste getroffen. Dog de Gentenaers eysschende dat den Grave zonder uytstel zoude los gelaten worden, en die van Brugge willende dat men eerst op alle de verschillen en het gepasseerde zoude volkomentlijk d’ accoord wezen, wierd den oorlog nog heftiger als te vooren.

De Gentenaers benaemden tot hun opperhoofd, en erkenden als stedehouder van den grave Lodewijk, den graef Jan van Namen, gezwooren vijand der Bruggelingen. Dezen zond aenstonts krijgsvolk uyt, om te tragten Oudenaerde, Cortryk en alle de casteelen der edele tusschen de Schelde en Leye te bezetten.

1325 ougst. Robert van Cassel liet aen die van Gend den tijd niet van zig in de steden en casteelen, die zij bezet hadden konnen hebben, te versterken, mits hij zonder uytstel met de Westvlaemingen zelfs op Oudenaerde trok, en de cappiteynen Zeger Jansseune, Lambert Bovin en Paul Breukele na Cortryk zond, de welke wel haest het volk van den graef van Namen uyt ons casteel ende uyt alle de andere sterkten ten platten lande verdreeven, terwijl Wouter Ratgeer met de Bruggelingen en die van het oostvrije ende Vueren ambagt versterkt door een menigte uyt stad gejaegde Gendsche wevers, langs den kant van Langerbrugge Gend bedreygen.

Den coning zend den meyer van Amiens na Brugge, om strengelijk uyt zijnen naem te bevelen dat men den graef op vrije voeten zoude stellen, en dat zij op den 8 december te Parijs zouden komen om in regten geoordeeld te worden. Dog de Bruggelingen ontstelden hun hier geentzins in, zoo dat den coning aen den paus verzogt dat hij eenen cardinael na Vlaenderen zoude zenden om de Vlaemingen tot onderwerping te brengen, ofte hun door geestelijke straffen daer toe te praemen.

1325 9bre 4. Den cardinael-legaet in Fransch Vlaenderen is aengekomen en naer vrugteloos tot het erstellen van den vrede en na alle mogelijke poogingen hebben den gewensten uytval niet gehad.

1325 9bre 30. Den pauselijken cardinael-legaet merkende dat de Vlaemingen hertnekkig den vrede weygerde, heeft hun, uytgenomen die van Gend en Oudenaerde, bijgestaen zijnde door Guido bisschop van Doornijk en Engerrand, bisschop van Therouanen plegtig in den kerkelijken ban geslagen, zoo om dat zij den vrede van ‘t jaer 1305 niet onderhouden hadden wegens ‘t slegten der casteelen en vestingen, als om dat zij het casteel van Helkin, dat onder de bescherming des conings was overweldigt hadden en dan nog wel bezonderlijk over de bedreven misdaden tegen hunnen wettigen vorst.

Niet tegenstaende de kerkelijke straffen, wierd het beleg van Gend en Oudenaerde even driftig voortgezet, dog d’ eerst genoemde stad wierd kloekmoedig verdedigt door den graef van Namen, ondersteunt door Zeger Courtroisin en andere moedige ridders, maer alzoo den winter zoo hard toenam dat er veele menschen door de koude stierven, wierden de belegeraers genoodzaekt op te breken, ende Robert van Cassel verliet eerst Oudenaerde, den togt na Brugge nemende om aldaer zijn winter quartieren te betrekken. Wouter Ratgeer, om dat hij niet zoude schijnen de vlugt te nemen, heeft zig met zijne Bruggelingen niet verder als tot Eeclo vertrokken. De Gentenaeren hebben door de dapperheyd van hunne opperhoofden, en dus te meer wanneer deze bij Assenede ook de Bruggelingen eene groote nederlaege toebragten.

1325. Den moed der Bruggelingen door den tegenspoed niet weynig gekoeld zijnde, te meer om dat zij vernamen dat er verscheyde steden, waer onder waerschijnelijk Cortryk, hun begonden te verlaeten en af te vallen, hebben zy besloten van door alle middelen den vrede te betragten, en zig met den grave te verzoenen.

Den grave niet anders zoekende, als uyt zijn gevangenis ontslagen te worden, stemde aen de Bruggelingen toe alles wat zy vraegden zoo dat hij op den woensdag der Quadertemperweke uyt de Cruythalle wierd gelaeten alwaer hy zedert vijf en twintig weken vastgehouden was. Decembre 24, zijnde kerstavond vertrok den Grave van Brugge met een groot gevolg naer Gend, waer hij met groote blijdschap ontfangen zijnde, korten tijd daer naer na Parijs, vertrokken is.

1325. Men bevind dat ten dezen jare Daniel van Heule en Rogier van Vlierbeke, proosten dezer stad waeren, welken laetsten benevens zijn broeder Eustachius wegens hun getrouwigheyd aen den grave zeer uytmunteden. Het magistraet heeft ook ten dien jaere gedispozeerd van eenige erve toebehoorende aen het hospitael van St. Eloy.

1326. Den winter was zeer lang en fel zoodanig dat er wagens over de bevrozen rivieren konden rijden. Den coning zond met den aenvang van dit jaer eene groote krygsmagt na den kant van St. Omaers en voorzag Doornyk, Rijssel en andere grenssteden van talrijke bezettingen, om de Vlaemingen dus te meer vreese in te boezemen: dog de weldunkenste van onze landsgenooten wenschteden inderdaed na den vrede, bijzonderlijk op dat den kerkelijken ban, waer door de kerken gesloten bleven en de uytoeffening van den godsdienst ten vollen opgeschort bleef, zoude mogen weggenomen worden. Ook den koophandel erleven die byna gansch niet gegaen was, mits om de geduerige bloedige inwendige onlusten, de vreemde kooplieden zig van ons land verwijderden.

Eyndelinge wierd er een byeenkomste gehouden op ‘t casteel van Arques by St. Omaers alwaer den coning als volmagtigde zond zijnen raedsheer Andreas Ghini, daer naer geworden cardinael en bisschop van Doornyk. Pieter de Congieres, benevens andere grooten daer bevonden zig ook onzen graef Lodewijk, den graef van Namen, Robert van Cassel, zijne zuster Joanna van Vlaenderen, vrouwe van Coucy, de byzonderste Vlaemsche ridders en de gedeputeerden der steden en casselrien.

Naer verscheyde onderhandelingen, wierd er ten laetsten overeengekomen, alsdan nog te gemakkelijker om dat de Franschen dit zelfs wenschten , mits zij eenen oorlog tusschen hun en d’ Engelsche naekende zaegen. Den vrede wierd gesloten op de volgende voorwaerden: ten eersten, dat die van Brugge, Ipre, Cortryk en ‘t Vrye, met alle hunne mede verbondene steden en casselrien gehouden zouden zijn bij Cortryk te stigten een Carthuyzers clooster, en het zelve genoegzaem te begiftigen voor twaelf religieusen ter eere Gods, en om te bidden voor de zielen der omhals gebragte in deze troubelen, waer toe zij moesten gebruyken tot vier duyzent ponden Vlaemsch, ende dat zij ook van stonden aen moesten erstellen en vergoeden aen de kerken, cloosters en godshuysen, alle de geledene schaeden en intresten met gereede penningen, ingevolge uytspraek van zes perzoonen, die den graef daer toe zoude benoemen.

Voorders moesten uyt Brugge en Cortryk gezonden worden dry hondert mannen in verscheyde verre bedevaerten, te weten 100 te St. Jacobs in Gallicien, een gelijk getal te St. Gillis in Provencen, en d’overige hondert na O.L. Vrouwe te Rocquemadour in ‘t deel van Aquitanien, nu genaemt Zuercy. Zy waeren ook gehouden, alle aen den graef eenen nieuwen eed van getrouwigheyd af te leggen, aen hem voor boete betaelende eene somme van hondert duyzent guldens. Dit boven de zesenzestig duyzent guldens de welke men hun over twee jaeren opgeleyd hadde, over hunne moedwilligheden en schande den graef van Namen aengedaen.

Voorts nog 200.000 guldens aen den coning van Vrankryk, om daer mede die van Gend en Audenaerde te voldoen, over de onkosten en schaede die zy ter gelegentheyd van den voormelden oorlog geleden hadden. Alle de gone die van wegens de wet gebannen waeren, moesten gebannen blijven, maer de vlugtige vermogten weder te keeren in volle vrijheyd, zonder dat men aen hun oets mogte misdoen.

De veldoversten, hoofdmannen, dekens ende andere oversten, door de gemeenten benoemd, wierden nu afgesteld, om door den graef andere na zijn geliefte te benoemen. Alle de gevangene zouden van wederzyden losgelaeten worden, en in hunne woonsten wederkeeren, aenveerdende hunne goederen in den staet dat zij zig alsdan bevonden. Eyndelings was er expresselijk besproken dat den coning eens ‘s jaers vermogte, door zijnen heraut van wapenen, thien jaeren lang geduerende dezen vrede, door geheel Vlaenderen, laeten verkondigen indien het hem goed dogt.

Dit wierd aldus gesloten op het casteel van Arckes by St. Omaers, onderteekend en bezwooren door de coninglijke volmagtigde ende de geduputeerde van Brugge, Ipre, ‘t Vrye, Damme, Nieupoort, Bergen, Cassel, Meessen, Poperinghe, Burburg, Belle, Cortryk en Casselrie Vuerne-ambagt, Burburg-ambagt, Oudenburg en Sluys. Den paus Joannes heeft deze vrede bevestigt, dan ban ingetrokken, ende de kerken weder doen openen, de ruste overal ersteld wordende.

1326 april 19. Wierd nog een nadere overeenkomste gesloten op het casteel van Valcoquiez by Corbeil. Den bisschop Guido wierd door den paus bisschop van Cameryk benoemd, en in zijn plaets gesteld Elias, zoon van den burggraef van Ventadour, dog dezen heeft die weerdigheyd al haest vrijwillig afgestapt, en dus word hij niet onder het getal der bisschopen van Doornyk gereekent. Zijnen broeders Willem van Ventadour, alsdan monink te Clugny bequam dan dit bisdom op verzoek van zijnen oom den heer van Juilly, ondersteund worden door den coning.

1326. Andries Noppe, broeder van het St. Jooris gilde wind tot Aerdenburg den eersten prijs, bestaende in vijf zilvere schaelen met vergulde boorden, waerop gegraveerd waeren de waepens van St. Jooris en Aerdenburg.

1326 juny. Bij brieven, in deze maend geteekend, den graef Lodewijk eyschte terug van zynen oom Robert van Cassel, de steden en casselrien van Bergen, Nieupoort en Deynse, die de zelve van den graef Robert bekomen had, belovende hem ten vollen daer over schadeloos te stellen door renten ende andere inkomsten.

1327. Den zomer was zeer vogtig en regenagtig. Margareta van Luxembourg wierd religieuse in het clooster der Predikersen van L’Abiette te Ryssel, haeren broeder, den casteleyn Hendrik, begiftigde haer en ‘t gemeente met eene lijfrente van 100 ponden parisis, die nu ontrent weerdig zouden wezen. Den herft was zeer droog.

1328 july 28. Den grave gaf te Gend brieven aen den bailliu van Cortryk, en aen Joos van Hemstede, om in zijnen naem d’ onderwerping te ontfangen van prochie Cortryk buyten ‘t schepen om, Marke, Lauwe, Rechem, Aelbeke, Mouscroen, Rolleghem, Belleghem, Coeyghem, Spire, Dottignies, Luigne en Herseaux de welke hunnen eed aen hem moesten doen wegens de rebellie, met last van aen die commissarissen te gehoorzaemen.

1328 ougst. Het Frans leger heeft zig op het eerste dezer maend verzamelt by Atrecht, ten getalle van 30.000 mannen waermede den coning na den kant van Cassel opgetrokken is. Nicolaes Zannekin, opperhoofd der Vlaemingen, d’ aenkomst van het Fransch leger vernemende, verdeelde zijn krijgsmagt in drijen, zendende de Bruggelingen en Vrylaeten, onder ‘t bevel van Zeger Jansseune, na den kant van Doornyk, alwaer ook een talrijke Fransche bezetting lag. Die van Ipre, Belle en Cortryk schikte hij tegen Ryssel, om aldaer de uytvallen te beletten van de graeven van Vlaenderen en Namen, ende hij zelfs trok met de overige na Cassel om die stad te verdedigen.

1328 ougst 23. Aen den voet van den Casselberg viel er tusschen de Vlaemingen en de Franschen een bloedigen slag voor in welken den coning overwinnaer bleef en ontrent 19.000 Vlaemingen, benevens hun opperhoofd Nicolaus Zannekin, het leven lieten. De Franschen overweldigden aenstonts geheel WestVlaenderen, alsmede Ipre, waerop die van Brugge haestelijk van omstreeks Doornyk tot aen Dixmuyde agter deinsden in hope van zig aldaer nog te konnen verdedigen, dog daer van wanhopende keerden zy naer hunne stad terug.

De Bruggelingen geen anderen middel van redding meer voorziende, zonden gedeputeerde tot den Graeve om genaede te verzoeken, den welken zeer goedhertig alles mogelijk bij den coning aenwende, en eyndelinge hunne verzoeninge bezorgde, dog de belhaemers wierden met de dood gestraft, en de steden ende casselrien zwaere boeten opgeleyd. Cortryk moest 5.000 ponden betaelen, maer de privilegien wierden bevestigd, ende daer naer nog eenige nieuwe gegeven.

Die Bruggelingen moesten boven ‘t vooren gemelde nog halfwege de stad en ‘t graefelijk casteel van Male, op hunne knien aen den graef vergiffenis vraegen in de tegenwoordigheyd van zijne hovelingen, waer onder zig bevonden, de ridders Wouter van Halewin en Wouter van Haerelbeke. Den graeve dede gedurende drie maenden zeer scherpe justitie over d’ hoofden der muytelingen ende bezonderste belhaemers, Goessin van Hondeghem capiteyn van Deynse, die daer tusschen uytgemunt hadde, wiert onthoofd. De ruste ersteld zynde, leyde onzen vorst alles te werk om de geleden rampen te erstellen. Hij dede het hospitaal van O.L. Vrouwe in Overleye wederom opbouwen en gaf ‘t zelve eene rente tot laste onzer stad, uyt d’ opgeleyde boete.

1329 juny. Ontrent den 20 heeft den coning als zijne volmagtigde in Vlaenderen gezonden Joannes van Vienne, bisschop van Evreux met verscheyde andere, en heeft de poorten en versterkingen van Brugge, Iper en Cortryk doen afsmijten ‘t welk zijne voorzaeten nog ten vollen hadden konnen uytwerken, ‘t gone een groot spijt baerde aen de Vlaemingen en hun vraeklust ontstak.

1329 8sten. Naer dat de zoo langduerige oorlogen en inlandsche beroerten gestild waeren, is Margareta van Vrankrijk, huysvrouwe van onzen graef ontrent ‘t begintzel dezer maend naer Vlaenderen gekomen ende te Cortryk en in alle andere steden met groote eerbewijzingen onthaeld.

1329 december 25. Wilhelmus de Ventadour is nu eyndelinge, na de bisschoppelijke wijdinge ontfangen te hebben op heden zijnde kerstdag, komen bezitting nemen van zijn bisdom. Dezen weerdigen man heeft uytgeschenen door zijne zagtmoedigheyd ende gespraekzaemheyd, hij was bijna geduerig biddende dag en nagt in de kerke, alhoewel hij zeer weynige gezondheyd genood, ook zeer gequellen wezende door een geswel aen ‘t been, waerom hy zijn gewoonelijk verblijf hield op ‘t casteel te Wazemmes bij Ryssel.

1330. Den grave bevestigde ten dezen jare de bezittingen van ‘t capittel van St. Pieter te Ryssel, welkers tijtels en brieven door den ouderdom bijna versleten waeren. Onder deze bezittingen bevonden zig in het Cortryksche gelegen Gulleghem (Godelingehem) en Iseghem (Isenguchem). Op de 15de Juny, op St. Basilius avond verbrande de stad van Cortryk. Ontrent den avond van de 15 July zag men eenen grooten zonne-eclips centrael. Den grave Lodewijk gaf aen zijnen oom Robert van Cassel de beloofde renten en landen in plaets van de aen ‘t graefschap wedergegeven steden en casselryen van Bergen St. Winocx, Nieupoort en Deynze.

1330 9bre 25. Is op het casteele van Maele by Brugge geboren Lodewijk, bijgenaemd van Maele die op den 30sten met groote pragt gedoopt is door den bisschop van Doornyk. Volgens ‘L’Art de verifier les Dates’ zoude dit jaer het buskruyt uitgevonden zijn, door eenen Duytschen grauwbroeder genaemt Berthold Schwartz. ‘t Schijnd nogtans dat eenen Engelsman Rogiez Bacon, en een ander Franciscaner monink de ‘t zamenstelling en uytwerksels daer van hebben gekend, ‘t waerschijnelijkste is, dat dit pulver in vroegere tijden eenigzints is gekend, dog dat ‘t maer door Schwartz ofte eenen van zijn tijdgenooten tot ‘t geschut en andere geweldige werkingen is gebruykt. Dit moet zig aldus haest verspreyd hebben, mits dat men in eenen staet van onkosten, berustende in de archiven der reekenkamer te Parijs, gewag gemaekt vind van gekogt buskruyd voor de canons, die men gevoerd had voor het casteel van Puy-Guillaume in Auvergne ten Jare 1338.

1331. Den graef heeft dit Jaer aen alle de geestelijke vrijdom van accijzen op wijn en bier gegeven. Op 3 juny, heden en volgenden dag geschiede te Doornyk een luysterlijk ridder-steekspel, beroepen door eenendertig Doornykenaers die alle den tytel van coning voerden. Daer quamen ruyters uyt veerthien steden met hunne bannieren ende bedienden, alle op het pragtigste uytgedorst, onder die van Rijssel bevond zig den Ridder Jan Courtroisin. Zij waeren er gekomen met 18, alle edelmannen, vergezeld van een pragtig gevolg met 14 vendels.

Mr. Lodewijk Schaek, gilde-broeder van St. Jooris tot Cortryk, heeft te Bapaume den opperprijs geschooten, bestaende in eener overdekten zilveren bekerstaen op dry vergulde leeuwkens, wegende twee troische marken, zonder het deksel.

1331 9bre 28. Is te Parijs overleden de graevinnen Mathildis, weduwe van Robert grave van Atrecht, grootmoeder van onze gravinne Margareta; welcwers lighaem naer Cortryk wierd gebragt ende begraven in de kerke der abdye van Groeninge, van de welke tot den tijd der abdye nog eenige gedagtenisse als weldoenster der zelve, door de religieusen gehouden wiert. Dit jaer is hier tot Cortryk eenen swaeren brand voorgevallen, dog met heeft er geene omstandigheden van konnen ontdekken.

1332. In de staturen ontrent dit jaer gegeven aen ‘t ridderorder van den band, door den Coning van Spagnien Alphonsius XI, wierden de kaertspelen verboden; zoo dat deze reeds te vooren in zwang moeten geweest hebben en aldus veel vroeger als den tijd der regeering van den coning Carel VI van Vrankryk, wanneer men gemeenlijk die dunkt uytgevonden te zijn. Ollivier Baudins, broeder van ons St. Jooris gilde, wind den opperprijs tot Ath, wezende een zilveren vierendeel bekers vercierd met de wapens der gemelde stad en weegde twee troische marken.

1332 16 maerte. Is overleden Agnes van Stavele 5e abdisse van Wevelghem. Zij hadde doen maeken d’ infirmerie, bakkerije, brauwerije en andere cloosterlijke gebouwen. In het jaer 1333 was er een dusdanige menigte wijn, dat men in Vrankrijk, een zesta geklaerden wijn voor eenen denier verkogt.

1334 9bre 29. Men gevoelde eenen alderfelsten stormwind, verzeld door een schrikkelijk onweder, die overgroote schade veroorzaekte, bijzonderlijk op de Nederlandsche zeekusten. Het oude Blankenberge wierd door de woedende golven ingeslokt en zoo ook de prochie van O.L. Vrouw ter Streep bij Oostende. In Avignon is overleden den paus Joannes XXII, den welken ingesteld heeft den feestdag van de H. Dryvuldigheyd.

1335. Ten dezen jare is er eenen grooten oorlog ontstaen tusschen de coningen van Vrankrijk en Engeland, in den welken de Vlaemingen zig ook ongelukkig ingewikkeld vonden. Onzen graef was den coning van Vrankryk teenemael genegen en wilde hem alle hulp bijbrengen, maer zijn onderzaeten en namentlijk die van Brugge hadden zig liever bij de Engelschen te voegen om reden zij de wollen voor lakenen uit Engeland bequamen. De Gentenaers kiesden ook die zijde door ‘t opstoken van Jacob van Artevelde eenen rijken edelman en deken der brauwersneeringe, schoonzoon van den ridder Zeger Courtroi, sin heere van Dronghen, die alhoewel hij in zijn jongheyd opgebragt had geweest in het hof van Vrankrijk, zig nu ten vollen hegte aen den coning Eduard van Engeland.

Die van Gend zonden den ridder Zeger Courtroisin, met twee onderbevelhebbers en een goed deel krijgsvolk naer Cassel, om de Vlaemsche grenzen van dien kant te bewaeren. Onzen graef om het verbond tusschen de Vlaemingen en Engeland te verijdelen, bragt na veel onderhandelingen met den nieuwen bisschop van Doornijk zoo veel te wege dat die van Gend toestemden dat de onderlinge geschillen door den bisschop zouden vereffend worden. De Gentenaers zenden gedeputeerde by den graef tot Cortryk, alwaer zij benevens d’ andere Vlaemsche afgezondene hem te voet vielen, ende hem opdroegen 30.000 marken zilver, en quytscholden 200 Tourrnoissche ponden, de welke zij hem geleend hadden om de stad Oudenburg te koopen. Door het toedoen van den bisschop wierden zij dan in genade ontfangen en den graeve bevryde hun van de 118 ponden de welke zy hem jaerlijks uyt den transport schuldig waeren.

1335 7bre 3. Den graef geeft aen de Vlamingen alhier quytschelding brieven in het bijwezen der canoniken van het capitel van O.L. Vrouwe, der ridders Wouter van Haerelbeke, Rogier van Halewijn en verscheyde andere, die de brieven alhier mede onderteekenden. Daer naer zijn de gedeputeerde der dry Leden en der steden van Vlaenderen getrokken na Avignon tot den paus. Den bisschop Andreas Ghini Malpiglia van Florentien, hoogleeraer in de regten bestierder van ‘t bisdom van Atrecht en canonink van Doornyk, doet in die stad zijnen plegtigen intreden, verzeld door den graef Lodewijk, den bisschop van Therouanen, veele ridders ende krijgslieden.

1335 9bre. De Vlaemsche gedeputeerde op het verzoek van den paus vernieuwen tot Avignon den eed van getrouwigheyd aen hunnen graeve, en beloven den coning van Vrankrijk nooyt te zullen afvallen, nog met Engeland aen te spannen, zig onderwerpende in geval zij hun beloften niet onderhielden, aen den kerkelijken ban en in de boete van 10000 goude Realen. Dog dit is al wederom door de Vlamingen niet wel onderhouden geweest.

1335 26 october. Den graeve bij brieven geteekend op het casteel van Maele, begiftigt Johannot li Nains (zijnen dwerg) over zijne goede en aengenaeme diensten, met het privilegie over de teerling en schaekspeel-huyzen binnen de stad en schependom van Cortryk. Ten jare 1336 was M. Daniel van Nieuwkerke hoog-bailliu van Cortryk.

1336 july. In deze maend keerde onzen graef uyt Vrankrijk terug, medebrengende brieven van den coning, waerbij hij om de Vlaemingen te tragten aen zijn zijde te houden, hun oorlog gaf van de geslegte sterkten, waer onder ons casteel zig bevond, weder te erstellen, waeraen men zonder veel vertoeven met alle haest begonst te werken.

1336 9bre. Den koning van Engeland hadde een leger van boven de 4000 mannen gezonden in het land van Cadzand, onder bevel van den bisschop van Lincoln en den graef van Bedford. Den 10de vond een hevig gevegt plaets tusschen de in Cadzand gelande Engelschen en de Vlaemsche legermagt bestaende uyt 5.000 mannen, meest Dammenaers en inwoonders van het eyland, geleyd door Guido van Rijckenburg, bastaertbroeder van onzen graef, de gone naer eenen kloeken tegenstand volkomen geslagen wierd. Guido wierd gevangen benevens de ridders Galterus van Halewijn, Arnulphus van Denterghem ende zijnen broeder, ook verscheyde andere. Wegens den ridder Petrus van Ingelmunster weet men niet of hij onder de gevangene of onder de doode moet gerekend worden.

Den coning van Engeland had de bisschoppen van Cantorbury en Durham naer Gend gestierd, alwaer zij zeer wel ontfangen wierden bezonderlijk door den ouden ridder Zeger van Cortryk, gezyd Courtroisin, Ruard ofte oppervoogd van die stad, den welken door zijn edelgeboorte, verstand en vroome krijgsdaden de algemeene agting en volle gezag over het volk verworven had. Dezen heeft dan met Artevelde, en tusschenkomste van den hertog van Gelder, die zig daer ook bevond, de Gentenaers verwilligt van een verbond met d’ Engelsche te sluyten, niet tegen de pooginge van onzen graeve, die zig alsan te Cortryk onthield, om te tragten van dit te beletten.

1337. Den grave Lodewijk beriep te Brugge eenen landsvergaderinge, waerna toe hij Courtroisin lokte, die er nauwelijks aengekomen was, of hij wierd in hegtenisse en na Rupelmonde gevoerd. Den ridder Courtroisin word, in het casteel van Rupelmonde, bij bevel van den Franschen Coning ‘t hoofd afgeslagen. Zijn lighaem heeft men te Dronghen gebragt en aldaer in d’ abdyekerke begraven, alwaer tot den tijd der inlandsche beroerten der 16e Eeuw in de capelle van O.L. Vrouwe zijn graftombe te zien was, met koper bedekt waer op zijn geharnaschte beeltenis met eenen wapenschild op de borst. Deze dood baerde een groote droefheyd en ‘t hevigste misnoegen in Vlaenderen en dede den oproer opentlijk uitbersten. Dit jaer wierden ook d’ eerste goude munten tot Gend geslagen.

1338 maerte 22. Den coning van Vrankrijk zend den bisschop van Senlis en den abt van St. Denys na Vlaenderen, die d’ oproerige en hun aenhangers in den ban sloegen. In de maend april was den vorst zoo sterk dat het ijs geladen lastbeesten konde dragen, waer door de wijngaerden, fruytboomen en ‘t gezaeyde te velde vervroos.

1338 ougst 7. Is overleden den vromen ridder Jan Borluut van Gend, die zoo manhaftig voor ‘t vaderland gevogten had tegen de Franschen in de beroemden slag van Groeninghe bij onze stad. Hij was zoon van Geroen (Hieronymus) Borluut en Margareta Schrycken en de broeder van Geroen Borluut getrouwt met Isabelle de Gruutere van welke afstamt de familie Borluut nog in wezen te Gend.

1338 8bre 4. Den graeve heeft alhier brieven geteekend, belast aen het magistraet van Gend onderzoek te doen over zekeren Ostekint en zijnen broeder Jan, wegens de moord begaen aen Willem de Paepe, borger van Cortryk, en andere misdaeden. Dit alles nogtans zonder prejuditie aen de privilegien en vrijheden der steden van Gend en Cortryk ofte des zelfs inwoonders.

1338 oktober 3. Door ‘t toedoen van Artevelde wierd een verbond gesloten tusschen den grave Louis van Nivers, de steden van Gend, Brugge, Iper, Cortryk, Oudenaerde, Aelst, Geeraertsbergen en Jan hertog van Brabant, de steden Brussel, Loven, Antwerpen en s’ Hertogenbosch. Ten dezen jaere wierd er een proces gewezen tusschen ons magistraet en het capitel van O.L. Vrouwe, rakende het regt op d’ oude casteelpoorte en deszelfs vestingen, waeruyt blijkt dat het capittel al vroeg op een deel van den grond van ‘t casteel eenig regt bekomen had, en men ziet daer uyt dat dit casteel nog niet ten vollen ersteld, of ten minsten niet op dezelfde grootte als voorgaendelijk.

1339. Ten dezen Jaere heefd Wallerand van Luxemburg, Graef van St. Pol, het erfvelijk ammanschip van Cortryk aen onzen graef verkogt voor 3.000 ponden Fransch. De Vlaemingen nemen het casteel van Helkin, dat zij versterken en langen tijd behouden, daer uyt veel quaed doende. In february vroeg den grave tot Cortryk zijnde beschrijft den edeldom van Westvlaenderen, dat zij tot Dixmuyde zouden vergaederen, waernatoe hij zig ook begaf. De misnoegde van Dixmuyde hadden seffens op d’ aenkomst van den grave kennisse daer van gegeven aen de Bruggelingen die nu een talrijke gewapende bende afzonden, om den Grave bij nagt te overrassen, maer hij wierd nog tijdelijk het verraed gewaer en ‘t gelukte hem, alles agterlaetende, na St. Omaars te konnen vlugten.

Artevelde tot Cortryk zijnde riep de Vlaemingen bijeen om het beleg van Ryssel te onderneemen terwijlen de twee Coningen tegen malkanderen zouden strijden, waer op een groote menigte alhier te Deynze vergaderde, maer tijding krijgende dat de Franschen dieper in hun land getrokken waeren, en dat de Engelsche na Vlaenderen afzakten, heeft hij een ieder weder na huys gezonden.

1339 Xten 10. Er wierd nog een ander tractaet tusschen de Vlaemingen en den coning van Engeland gesloten, waerbij vastgesteld wierd dat hij en zijne naerkomers voortaen den tytel van coning van Vrankrijk zouden voeren. Te Gend wierd, op den raed van Artevelde, een nader verbond gemaekt tusschen de Vlaemsche steden van Gend, Brugge, Iper, Cortryk, Aelst, Oudenaerde en Geeraertsbergen, benevens die van Braband met den coning Eduard, onder de geene die dit teekenden, bevond zig Geeraerd van Moorseele, ridder.

1340 maerte. In ‘t begin van den vasten, den coning van Vrankrijk ziende dat hij de Vlaemingen door geenen middels konde aftrekken van hun verbond met de Engelschen, en dat den oorlog onvermijdelijk was, dede hij de zelve door den paus Benedictus in den ban slaen, waerop den coning Eduard Priesters uyt Engeland dede zenden die met nog andere vreemde in dit land quamen dienst doen. Aen de inwoonders en Garnizoenen van Rijssel, Doornyk en andere Fransche sterkten wierd dan ook bevoolen uytvallen in Vlaenderen te doen.

1340. Godemar du Fay, Franschen bevelhebber te Doornyk, zond werkvolk om ‘t casteel van Helkin te slegten, maer op ‘t gerugt van ‘t naderen der Vlaemingen, vlugte ‘t zelve haestelijk weg, waerop de Vlaemsche die sterkte bezetteden en de begonste schade erstelden. Zij hebben het eenen ruymen tijd behouden, veele uytvallen doende en verwoestende het Doornyksche en Fransch Vlaenderen, zoo wijd als zij konden doordringen. Artevelde om te vreken de strooperien der Franschen, zond de Vlaemingen tegen Doornyk de welke uyt tegen-vraek ‘t dorp Ramegies verbranden. Jan de Roye, Matthias van Trie, marechal van Vrankrijk en Godemaer du Fay, Fransche bevelhebbers, vertrokken met 1.000 mannen en 300 boogschutters op een avond uit Doornyk en quamen tot aen de poorten van Cortryk, alwaer zij een groote menigte beesten mede namen en eenen grooten buyt maekten.

1340 july. Jan Courtroisin, edelman van Ryssel, bevelhebber van ‘t casteel van Estampuis, ‘t welk van alles wel voorzien was, gaf het zelve verraederlijk over aen de Engelsche en Vlaemingen, tot de zelve overloopende. De 21ste july komt den coning van Engeland Doornyk belegeren en hij nam zijn verblijf in het casteel van Helkin en zijn krijgsvolk legerde zig tot Spiere. De 22ste daegde den coning Eduard uyt den coning van Vrankrijk, die dit weygerde. Een steerd-sterre zig vertoonende, aenzag men dit als een voorteeken van alle de ongelukken die Vrankrijk over het hoofd hangden. Uyt alle de steden van Vlaenderen, Henegauw en Braband, wierden gedeputeerde na Vilvoorde gezonden, alwaer den coning van Engeland een verbond gemaekt word, en besloten dat men op het eynde van july Doornyk zoude belegeren.

Die van Cortryk trokken na ‘t beleg van Doornyk met Artevelde en campeerden met 10.000 Gentenaers, Oudenaerders en Aelstenaers ontrent de zeven fonteyn poorte. Den 31e july trokken de Vlaemingen nog nader aen Doornyk, om die stad te belegeren. Den coning van Vrankryk quam met een zeer magtig leger ter hulpe van Doornyk en campeerde langs wederzijden der brugge van Bouvines.

1340 july 25. Er wierd door tusschen spreken van Joanna de Valois, weduwe van Willem, graef van Henegauw, zuster van den coning en religieuse te Fonteneze, in de kerke tot Epelchin een wapenstilstand voor een jaer door Eduard toegestaen, die daer naer nog voor twee jaren verlangd wierd. De Vlaemingen bequamen daer door veel voordeel, den ban wierd ingetrokken en den grave in zijn landen ersteld. Dog dezen ziende den grooten invloed van Artevelde, vertrok weder na zijn graefschappen van Rhetel en Nevers.

1341 18 april. Is gefondeert het hospitael van St. Nicolaey tot Haerelbeke. De 7de maerte is overleden Joa de Senselles, 6e abdisse van Wevelghem, naer een bestieringe van ontrent 8 Jaren. Deeze had laeten maeken de mueren rond het klooster om het zelve te besluyten en te bevrijden. Op 25 april 1342 is tot Avignon heiliglijk overleden den paus Benedictus XII en op 5 mey is tot paus verkozen Clemens VI. Den 23e mey sterft Mr Antonius van Neste van Cortryk, zeer geleerden priester en latijnschen poët.

Dat zelfde jaer zijn de Cortryksanen na Gend getrokken ter hulpe van Artevelde. De Gentenaers in opstand zijnde tegen hunnen prins, hebben Deynze teenemael verbrand, en des zelfs poorten afgebroken.

1342 7bre 20. Heeft tot Avignon den paus Clemens onzen Bisschop Andreas Ghini tot de weerdigheyd van cardinael verheven onder den tytel van d’ H. Susanna, dog hij heeft niet lang daer van genoten, vermits hij als afgezand na Spagnien gezonden wezende, in het volgende jaer op de reys overleden is. In dit jaer heeft den paus toegestaen aen de gilde van St. Jooris het bouwen van een capelle en aldaer met verlof van den bisschop de goddelijke diensten te laeten verrigten, de zelve begiftigende met vollen aflaet, ‘t gone deze toegestaen heeft.

1343. Den paus zond twee cardinaelen die eenen stilstand tusschen Engeland en Vrankrijk bewerken, voor een jaer, waerdoor den Graef weder na Vlaenderen komt alwaer hij zeer treffelijk ontfangen, en door het magistraet in het casteel deze stad den wijn van eere aengeboden wierd, maer door de overmagt van Artevelde kan hij niet uytwerken waerom hij andermael na Vrankrijk vertrekt. Artevelde verdeeld Vlaenderen in dry deelen, Cortryk wierd met de steden van Aelst, Oudenaerde, Dendermonde, het land van Aelst en de vier ambagten onder het Gendsche gesteld, daer hij als opperbevelhhebber van het land en bezonderen capiteyn af bleef.

1343. Ten dezen jare is overleden den bisschop van Doornyk Andreas Ghini, gezeyd den cardinael van Florentien. Den paus benoemde in zijn plaets tot onzen bisschop Joanne de Pratis (des Pretz), bisschop van Langres, die zijnen plegtigen intrede tot Doornyk ‘t volgende jaer dede. In dit zelfde jaer wierd het casteel van Cortryk voltrokken aen welkers erbouwing men reeds verscheyde jaeren geaerbeyd had. 1345. Vlaenderen nu in dry gouvernementen verdeeld zijnde, Artevelde besloot met den coning van Engeland, dat onzen grave aen den gemelden coning Eduard manschap zoude sweeren, of dat men hem van zijn graefschap zoude onterft hebben en den zoon van den coning Eduard als graef erkennen; ten welken eynde Artevelde binnen Gend met eene lijfwagt van 500 mannen, die den coning van Engeland hem gegeven had, gekomen was.

1345 maerte 2. Joannes Tinctor (de verweze) stigt eene capellanie in de kerke van St. Maertens aen den autaer van den H. Jacobus, de welke door den bisschop van Doornyk bevestigt word.

1345 july 27. De Gentenaers het groot gezag en opgeblazene verwaendheyd van Artevelde niet konnende verdraegen, vermoorden by eenen oploop in zijn huys, waerom den coning Edouard zwoer zijne dood te vreken.

1346 ougst. De Gentenaers met de andere Vlaemingen ernamen veele plaetzen in Fransch Vlaenderen ontrent St. Venant. Zij belegerden Bethune, welken stad door Roeland van Poucke en dry andere ridders voor den coning Philippus wel verdedigt wierd. ‘t Beleg hebben de Vlaemingen opgebroken, wanneer zij vernamen dat er eenen grooten slag tusschen de twee coningen aenstaende was, en zy vertrokken naer den kant van Duynkerke, om deze streke in geval van nederlaege te dekken.

1346 ougst 26. Bij Crecy, ontrent Abbeville in Picardien, viel er een grooten veldslag voor tusschen de coningen van Vrankrijk en Engeland, alwaar onzen graef gedood en zijn lichaem gevonden wierd in eenen gragt tusschen het lisch. De Engelschen behaelden aldaer eene groote victorie op de Franschen. ‘t Is dezen veldslag die aen onzen graef den bijnaem van Lodewijk van Crecy gegeven heeft, van dat hij aldaer zeer vromelijk met de Franschen strijdende zijn leven heeft verloren. Men zegt dat de Engelsche d’ eerste in dien slag gebruyk gemaekt hebben van 6 stukken canon. Het canon was dan maer gemaekt van kopere of izere plaeten rond geplooyt, en met izere banen omringt.

1346. 4 9bre. Den jonghen grave quam te Vlaenderen waert, ende wiert zeer eerlick ontfanghen in alle steden bij consente van den coninc van Vranckerycke. Deze van Gend, Brugge, Ipre en die van Vlaenderen vergaederen te Meenen en Halewijn bij den jongen grave Louis alwaer hij aenveerd wierd onder zeker conditien. Den Graef Lodewijk van Maele quam na Vlaenderen uyt Vrankryk ten verzoeke der steden van Gend, Brugge en Iper alwaer hy als graef op zeker voorwaerden, ontfangen wierd bij expresse beveelen van den coning Eduard van Engeland. Hij deede vervolgens eerst zijne intrede te Cortryk, en ging van daer naer Ipre, Brugge en Gend; wordene hem overal veele geschenken gegeven en den eed van getrouwheyd gedaen. Hij vergaf alle de misdaden begaen in de voorgaende beroerten.

1346. De Vlaemingen niet dervende in Doornyk komen, heeft den Bisschop zijn geestelijke hof gesteld tot Cortryk, alwaer het verbleven is van den vasten tot 15 Mey van ‘t volgende jaer 1347.

1347. Den coning van Vrankryk had een groot leger vergaderd om de stad Calis die door den coning Eduard belegerd was, ter hulp te komen; waerop die van Gend een groote magt zonden naer Cassel, waer van den ridder Zeger van Cortryk een der opperhoofden was, en vroomelyk zig bij Cassel onderscheyde. Op 15 april is te Cortryk aengekomen den coning Eduard van Engeland met zijn dogter de princesse Isabella en veel edeldom om naer Gend te vertrekken. Dezen ten zelven tijde Calis genomen hebbende, vervolde hij die stad met Engelschen en Vlaemingen.

1347 mey 13. Twee cardinaelen door den paus gezonden na Doornyk, excommuniceeren aldaer de Vlaemingen om hun oproerigheyd tegen hunnen graef. In deze maend juny, den heer van Spierre afstammeling van ons oude casteleyns die met de Vlaemingen gespannen had, valt hun af en trekt bij den coning van Vrankryk, waerop de Vlaemingen zijn casteel tot Spierre verbranden. Deze wederkeerende, verbrand, uyt vraeke twee hofsteden toebehoorende aen borgers van Cortryk.

1347. Den bisschop steld een capellaen in de capelle van St. Jooris, en geeft ook consent van een klokschen in het torreken te hangen. Maerte 1. Den grave bevryde die van het capitel van Cortryk en hun supposten van de accysen op den wijn, bij brieven gegeven te Maele. Op maerte 28 wierd den jongen graef Lodewijk van Maele door Roeland van Poucke en Louis van de Walle uyt de handen der Gentenaers verlost met behendigheyd, ende na Vrankryk vergeleyd.

1348 ougst 14. ‘s Nagts hadde men hier een vreezelijk onweder, met fellen stormwind, ‘t gone 5 uren duerde, waer door veele huyzen beschadigt, boomen uytgesmeten en molens omgeworpen wierden. De 15e septembre quam den jongen grave Lodewijk van Male weder uyt Vrankryk na Vlaenderen, en wierd overal wel ontfangen uytgenomen tot Gend en Iper. Hij vergaf aen die van Cortryk hunne misgrepen van zig gemegeld te hebben met de oproerige in de leste oneenigheden, hun gevende daer voor opene brieven met bevestiging van hun oude privilegien wegens de volders en wollelakenweverye.

1348 8e 14. Die van Gend en Iper hertnekkig weygerenden zig aen den graef te onderwerpen, en standvastig blijvende aen hun verbond met Engeland, niet tegenstaende alle beloften van den graef, zoo doet dezen die twee steden insluyten om alle toevoer van levensmiddelen te beletten, ‘t gone geduerd heeft van heden tot den 14e December. Die van Cortryk zenden gedeputeerde tot den grave hem vraegende eenige van zynen raed om met hun te handelen, waer op hij tot hun zond de ridders Roeland van Poucke en Lodewijk van de Walle, met de welke zij, naer veele onderhandelingen en tegenstreevingen der wevers een overeenkomste maekten. Men zond om den grave, die het beleg van Gend verliet en alhier eerlyk ingehaeld wierd en bleef vernagten. Alles voor onze stad vereffende zynde, vertrok den graeve vergeleyd door de borgers van Cortryk na Brugge en dan op zijn casteel te Maele.

1348 9bre 5. De Gentenaers vielen uyt op Deynze, maer wierden door de bezetting van die stad met veel verlies terug gedreven. Den graeve Lodewijk verleende ontrent ‘t halven dezer maend eenen stilstand van 15 dagen aen die van Gend en Iper om zig binnen dien tijd met hem te verzoenen, maer verscheyde de welke te vooren d’ oproerigste geweest waeren, zoo van Oudenaerde, Cortryk en vreezende gestraft te worden, namen de wapenschorsing waer, en vlugteden na Gend alwaer zij zig bij de opstandelingen vervoegden.

1348 X. 14. Ontrent dezen dag, die van Iper, den hongersnood vreezende door de insluyting van hun stad, maekten vrede met den grave, maer die van Gend bleven hertnekkig, te meer om dat zy door de vlugtelingen van Cortryk, Iper en andere steden versterkt waeren, als ook om dat zy hoorden dat den Graef strengelijk strafte, de gone die zig overgegeven hadden. Binnen dien tijd vertrok Lodewijk na Braband om zijn vrouw te haelen. Den laetsen erfagtigen schout van Cortryk en deszelfs casselrye, Joannes van Ghistele en Margareta zijne huysvrouwe, verkogten dit ampt aen den grave, met het veld agter St. Jooris Capelle, genaemd den Neveldriesch. Den Grave komt met de gravinne van Brabant langs Oudenaerde alhier en wierd zeer plegtig ontfangen.

1348. 13 jan. De heeren van Steenhuyse en Walle, die tot Deynse waeren om het land te beschermen en d’ otagien van Gent te ontfangen, hooren dat er weder troubles waeren, trekken er in met 1.000 mannen.

1349 jan 13. De heere van Steenhuyse en Louis van de Walle, ridders, waeren bij order van den grave te Deynze gebleven, om ons land te beschermen, en agt te nemen op die van Gend, en hun gijzelaers te aenveerden; dog vernemende dat de wevers aldaer weder aen het muyten waeren geslagen, zijn zij op heden met ontrent 1.000 gewapende mannen in Gend getrokken, hebben aldaer de oproerige overmeestert, en de ruste in die stad ersteld, de zelve aen den grave onderwerpende.

1349 february 15. Twintig bisschoppen, hebben tot Avignon vergadert zynde, vergunt zeer veele aflaeten aen de collegiale kerke onzer stad.

1349. Naer den oorlog en hongersnood, heerschte er ten dezen jare in ons land eene besmettelijke ziekte, waer door zoo veele menschen stierven dat de doode schier door de levende niet konden begraven worden. Deze pest begonst eerst tot Sluys, van daer te Brugge, en verspreyde zig wel haest door geheel Vlaenderen.

1349 juny 13. Is tot Cameryk overleden onzen bisschop Joannes des Betz, en wierd tot Doornyk in denn choor der cathedralekerke begraeven. In het zomer-saisoen was de hitte zoo groot, dat het meesten deel der vrugten verdierven, dog vermits er als van geen gebrek aen levensmiddelen was, schreef men den oorspronk der ziekte toe aen de bedorvene logt en waeteren, men beschuldigde de Joden van de zelve verdorven te hebben, waer over zeer veele der zelve vermoord wierden.

Zeventhien priesters wierden tot Oudenaerde omgebragt door ‘t vergiftigt water waermede zy misse laezen. Geduerende deze ziekte verscheyde secretarissen doorliepen Vlaenderen, onder den naem van beggaerts, lollaerts, geesselaers, geessel-broeders, maer door de geestelijke en weereldlijke hand gedempt en door den paus veroordeelt. De sterfte en ziekte eyndigende, bemerkte men dat de overgeblevene in groote menigte trouwden, welke houwelijken zeer vrugtbaer waeren, als ook dat de menschen gedurende eenigen tijd maer 22 tanden in plaets van 30 kreegen. Naer deze vernieuwinge van het volk, is ‘t zelve daerom niet beter geworden maer integendeel verslegt, en de liefde voor malkanderen nog meer verflauwt.

1349 7bre 5. Men gevoelde hier een groote aerdbevinge. In ‘t begin dezer maend bragt onzen grave zijn vrouw uyt Braband in Vlaenderen langs Aelst en Oudenaerde, en van daer naer Cortryk, worden overal met groote eere ontfangen.

1350 juny 15. Den heere van Spierre, hebbende eenige brieven, die hem van wegen de justitie toegezonden waeren, gescheurt en aen den messagier doen opeten; wierd voor vijftig jaren gebannen uyt Vlaenderen, zyn casteel verwoest, en hij verpligt alhier het pelleryn, gezeyd de cruysse, ten zynen koste op de markt te bouwen. Op 28 july gaf den graef alhier brieven aen Wouter Maiken, aengaende der erfvenis van Boudewijn Maiken zynen ontfanger.

1350 ougst 22. Den coning Philippus stierf te Nogent le Roy, bij Chartres en wierd opgevolgd door zijn zoon Joannes II. D’ heer Robert van Merkenrode was te dezen jare hoogbailliu van Cortryk. Petrus de Forester (des Foretz), raedsheer des conings, wierd bisschop van Doornyk; dog heeft dit bisdom niet lang bezeten; de wijl hij op het eynde van ‘t jaer tot bisschop van Parys benaemd wierd en ‘t volgende jaer tot bisschop van Rouänen.

1351. Ten dezen jare was priorinne van het hospitael van O.L. Vrouwe, zuster Margareta van der Leene. Den zomer van dit jaer is buytengewoon heet geweest, waer door de vrugten mislukt zijn en een groote dierte is ontstaen. Een hoet kooren kostede in Vlaenderen zes goude kroonen, en in Vrankryk negen; ook volgde er een groote sterfte uyt.

Den grave gaf tot Gend een bevel uyt tot het straffen der ballingen, die zig in Vlaenderen ophielden en veel quaed te lande bedreven. In deze maend 7bre vertoonde zig een schrikkelijke steertsterre, die als eenen grooten vierigen balk scheen te wezen. In de zelve maend geschiede er ook eenen grooten zonne eclips die 17 uren duerde.

1351. X 21. Wouter Heere van Halewijn, en zijn broeder den heere van Spierre door de magistraeten van Gend, Brugge en Iper, tot Cortrijk gevangen en van groote geweldenarijen tegen het volk beschuldigd wezende, wierden alhier onthalst. Dezen heer van Halewyn was geslagen ridder, en wierd begraven in de kerk zynder prochie met het volgende grafschrift: ‘Cy gyst Wautier chtr St. de Hallewyn, le quel fust hardy, chevalereux et Fidel. tspassa l’an m.ccc.lj. le xxiiij de Decemb. la veille de Noël fust decapité a Coutray.’

In dit jaer was Meenen nog een dorp, alswanneer den graef Lodewijk de heerlijkheyd heeft gekogt en deze gevoegd aen zij heerschappye, stellende in de zelve eenen bailliu en schepenen. Hij stond er ook toe eenen weekelijkschen marktdag die des zaterdaegs moest gehouden worden, en begiftigde verders die plaets met het voorregt van jaerlijks op den 18e 8bre een vrye jaermarkt te houden.

1352 maerte 12. ‘s Nagts hadde men in deze gewesten een zoo geweldigen stormwind, dat er veele molens, boomen, huyzen en schueren omgesmeten wierden, veele menschen en beesten verongelukten.

1352 april 8. Is godvrugtelijk in den heere ontslapen Agnes de Beaulieu, 7ste abdisse van Wevelghem. In dit Jaer is de capelle van St. Jooris door de gildebroeders gebouwt op den Neveldriesch in de Doornyk straete, op den hoek der Langhe steenstraete als wanneer den edelen heer Rogier van Paddeschot proost van Cortryk was. Op 1352 X 6. is by Avignon overleden den paus Clemens VI.

1353 feb 13. Het vroos zoo sterk dat dezen dag lang in de geheugenis bleef onder den naem van den kouden woensdag. Op 13 maerte was proost dezer stad Rugger de Costere, en schepenen Zeger Gommelin, Francois van Coppenhole, Philips van der Meersch en Willem van der Leene.

1353 april 13. Er wierd een overeenkomst gesloten tot Lessenen, tusschen onzen grave en de gravinne van Henegauw, rakende eenige leengoederen, de gone onder andere ridders, onderteekend werd door den heer van Poucke en Lodewijk van de Walle. Op 13 juny is in Vlaenderen voor d’ eerste mael gevierd by last van den paus, den feestdag van O.H. Hemelvaerd.

1354 february 1. Er begonst in Vlaenderen zoo danige pestientieele ziekte, dat de menschen ‘s morgens gezond zijnde, ‘s avondts dood waeren. Deze sproot uyt den grooten hongersnood. Ten dezen jare zoude Berthold Schwartz, moning geboren in ‘t graefschap Berg binnen Keulen uytgevonden hebben de mengeling van het buskruyd. Op het eynde van dit jaer heeft een menigte sprinkhaenen de koorens te lande opgeëten en veel andere schade veroorzaekt.

1355 Xbre 5. Is gestorven te Villers den hertog Jan van Braband, en wierd opgevolgd door zijn dogter Joanna met haeren man Wenceslaus. Onzen graef Lodewijk die zijn tweede dogter getrouwd had, eyschte haer deel in de erfvenis.

1356. Ten dezen jare wierd gestigt door Vrouw Margareta de Steeland, een capellanie in de capelle of kerk van St. Nicolaes. In april wierd door Willem Casteleyn en zijn huysvrouwe, in St. Maertenskerk, aen den autaer van O.L. Vrouwe eene capellanie gestigt die bevestigt is door den bisschop.

1357. Ontrent dit jaer wierd den Haezelaertoren op de vesten tusschen de Doornyk en Rijsselpoorten, regt over de capelle ten Haezelaere, tot aen de eerste vaute gemaekt. De 2e 9bre, den graef Lodewijk met zijn huysvrouwe Margareta tot Antwerpen zijnde, deeden wel 150 van de bezonderste borgers opligten, waer van eenige in onz stad gevangen gehouden wierden, en de andere na verscheyde Vlaemsche steden gevoerd. Zij wierden niet losgelaten, vooraleer men de privilegien van Antwerpen overleverde, en dat zij nog daer en boven een groot rantzoen betaelden.

1357 maerte 16. Den bisschop Philippus d’ Arbois, 68ste bisschop van Doornyk heeft aen den choor van St. Maertens alhier een reglement voorgeschreven rakende de uytdeelingen. Het blijkt er uyt dat er verscheyde capellanien tot beneficien waeren opgezegt, en dat de pastors, bij gebrek van capellaenen, huerlingen vermogten te gebruyken. Ten dezen tijde waeren pastor Joannes en Philippus.

1358 mey 25. Die van Gend trokken na Eecloo en die van Brugge na Deynze ‘t welk zij versterkten. In de kerke van St. Maertens wierd nog een capellanie gestigt aen den autaer van den H. Joannes Evangelist, door Jacquemine Roux. Ten dezen jare had men eene zeer harden winter met veel sneeuw.

1359. Den graef Lodewijk van Maele steld het magistraet van Cortryk op derthien schepenen. De capelle van den H. Nicolaes, in het voorgeborgt van Overbeke, was te vooren door de neeringe onder den naem van dien heyligen gebouwt. Daniel Wallenhem, of volgens andere, Nicolaes Wallenhove, heeft er nu een hospitael bij gestigt tot het herbergen der vreemdelingen, aen het zelve bezettende 30 razieren terwe jaerlyks. In dat zelfde jaer staet den graef toe aen die van Thielt de lakenweverye op te regten.

1359 maarte 3. Is gemaakt een overeenkomste tusschen ons magistraet en het capitel van O.L. Vrouwe rakende de vestingen dezer stad, van langs de kerke tot aen de Leye. Daar bij word gesteld dat al het regt van grond en erve die het capitel zoude konnen daer op gehad hebben voortaen toebehoord aen de stad om daer op te bouwen na geliefte mueren en torrens, ook hebben een weg na de Leye langs het casteel tot aen den Speye torre met een gesloten deure en poortjen langs waer niemant mag gaen ten zy bij oorlof van het magistraet.

Ook een ander gesloten poortjen aen de canunck poorte om langs daer ook te gaen na gemelden torre insgelijks alle het regt op die poorte en op het daer nevens staende oud gebouw genaemd Grusenbergh met een grooten sterken torre, hebbende twee openingen, d’ eene om te gaen op den bovengank der mueren en ‘t ander om te gaen beneden langs de binnen arcaden. Voorts ook de mueren en torrens van de poorte langs de kerke ende neervijvere tot aen den arm van dien vijver strekkende na de schole van ‘t capitel, en ook den torre staende op ‘t oud fondament in den hoek van ‘t kerkhof welke alle die der stad ten allen tijde mogen gebruyken.

‘t Magistraet zal doen maeken een poortjen bij den cannunckpoorte en een bij den hoek torre bij het beggijnhof welke gesloten zullen wezen en alleenelijk gebruykt bij order van de stads regeeringe. De canoniken zullen mogen houden den vrijen weg van de Canesiestraete door de poorte (van het nederhof van het casteel op het welke staet de kerke van O.L. Vrouwe) om te gaen tot de gemelde kerke, uytgenomen wanneer door noodzakelijkheyd de wethouders zouden moeten dien doortogt sluyten ende ‘t volk daer van berooven. Voorders is overeengekomen dat de prochianen van St. Maertens of van andere kerken hun begraefplaets konnen kiesen in de kerke of kerkhof van O.L. Vrouwe behoudens alle schade en belet van de prochiekerke ofte van andere persoonen ook der statuten dieswegens gemaekt ofte te maeken door de pausen van Roomen. De bisschop bevestigt de stigting der capellanie in St. Maertens door Jacquemine Roux.

1360 ougst. Den bisschop Philippus bevestigde de capellanie gestigt door Willem Roekeloos in de kerke van St. Maertens aen den autaer van St. Eloy.

1361 ougst 5. Men had hier felle stormwind, die overgroote schade veroorzaekt aen kerken, torens en huyzen. De 6e 7bre wierd door Marie Baut in St. Maertenskerke aen den autaer van den H. Vincentius, een capellanie gestigt. Op 9bre de 9e geeft den coning van Vrankrijk Jan het hertogdom van Bourgogne aen zijnen vierden zoon Philippus, bijgenaemd den Stouten. Vlaenderen was nog van de peste niet gezuyverd, de welke alsnu meer en meer toenam, waerschijnelijk door de groote schaersheyd van graenen, bezonderlijk in Vrankrijk, alwaer zedert verscheyde jaeren geene vrugten opgedaen hadden geweest. Ten dezen jare of daer ontrent, was deken van ons capitel van O.L. Vrouwe, Henricus de Ecclesia, den welken eenen ouden geschreven boek gegeven heeft aen de bibliotheek der Sorbonne tot Parys.

1362. De peste woede ontrent dit jaer alhier de wijl twee persoonen alsnu tot Ruymbeke, en eenen tot Halewyn van deze ziekte zijn geweest genezen door d’ aenroeping van O. L. Vrouwe van Dadizeele. Dit jaer 1363 was het eenen zeer harden winter, beginnende met september en duerende tot in april van het volgende jaer, waer uyt volgde eenen dieren tyt en groote sterfte.

1364 april 8. Tot Londen is in Engeland overleden den coning van Vrankryk Joannes gevangen zijnde in den ongelukkigen slag van Poitiers. Hij wierd opgevolgd door zijnen zoon Carel de V, gezeyd den wijzen.

Van alle de koude winters die men zedert ‘t jaer 763 gehad had, schijnd het dat dezen tusschen 1363 en 1364 den buyten gewoonelijksten, den koudsten, den aenmerkelijksten in zijne gevolgen en den languerigsten is geweest. Hij begonst ontrent half september en duerde tot nu in april in Vrankryk en alhier waeren de rivieren zeer sterk gevrozen. Het ijs van de Rhone in ‘t zuyden van Vrankryk was 15 voeten dik, de swaerste wagens reeden erover. Dezen vorst die agt maenden duerde, wierd gevolgd van een menigte insecten, en van de peste.

1364. Den Heer Razo van Herzeele word gedood in een gevegt, al bijstaende den heer van Sweveghem, tegen d’ heer Jan van Gistele en zijn helpers. Onzen graef steld vast dat onze stad in de gemeene lasten moest betaelen nevens de casselrije twee deelen van zes. Hij bevestigt ook het regt van eenen molen te hebben, aen vrouw Catharina Loons abdisse van Wevelghem. By arbitrael vonnis wierd beslist dat de brieven van inhibitie door geheel de casselrie, en zelfs door het Wervyksche moesten plaets hebben. Het beggyn-hof van Deynze, ‘t welk door den graef Boudewijn was ingesteld, is dit jaer verandert in een clooster van ‘t order der Franciscanerssen.

1365 8sten 6. Den graef Lodewijk van Maele verleend aen de stad Cortryk het voorregt van vrye jaer ende peerdemarkt te houden, waer af jaerlijks de afkondiging gedaen en gezonden wierd naer alle de bezonderste steden van het Nederland, luydende als volgd: ‘Men laet een jegenlijk weeten van wegen borgmeester en schepenen der stad Cortryk (volgens de privilegien van den loffelijke gedagten hertog Lodewijk als graaf van Vlaenderen, verleend aen de stad Cortryk in daete, 6 october 1365) dat aldaer alle jaeren gehouden word, eene vrije jaermarkt van alderhande goederen vrijelijk, paysibelijkal daer te brengen, te koopen en te verkoopen, de welke ligt in alle jaere in ougstmaend, daer van gehouden worden dry toogdagen, te weten dry werkdagen voor St. Jans onthoofdingsdag.

Bij welke privilegie ook aldaer gegeven word vrij geleyd voor alle goede kooplieden, haerlieder meslieder, alle haere famillie, en allen haeren goede agt dagen voor de vrije jaermarkt voorschreven, de zelve gedurende, en agt dagen daer naer, om te komen, te gaen, te voeren, te koopen en te verkoopen, zonder misdoen, vrijelijke en paysivelijke met alle zulke geleyde en al zoo men gecostumeerd heeft, en als in alle andere jaermarkten van den graefschepe en lande van Vlaenderen.’

Als de kooplieden eenige oorzaken vinden ‘t zij ter oorzaek van het slegt weder, ‘t zij om dat er geenen marktdag in de dry vergunde koopdagen komt, ofte om andere oorzaek, bieden zy een verzoekschrift ‘t magistraet aen, om nog eenige verkoopdagen te bekomen, ‘t welk men gewoon is hun niet te weygeren.

1366 14 7bre. Is gefondeerd het hospitael van St. Nicolaes in Overbeke door de neeringe ofte confrerie van St. Nicolaus, en Daniel van Wallegem, ‘t gone heden geconfirmeerd wierd door brieven van den bisschop Philippus. Agnes Willaes heeft dit jaer eene capellanie gestigt in de capelle van St. Jooris. De abdisse van Wevelghem bekomt voor haar clooser een gemeenschap van gebeden met het order der Carthuyzers. Den graef geeft aen Thielt den voorrang voor Deynze, om dat de borgers van Thielt zig in het gevegt bij Lessines kloekmoedig hadden gedragen en die van Cortryk onmiddellijk hadden gevolgd.

Den Bisschop van Doornyk, om het goed order in zijne diocese te handhaven en verscheyde ingeslopene misbruyken weg te nemen, een synode gehouden met de bijzonderste van zijn geestelijkheyd, alwaer gemaekt zijn geweest zeer goede statuten op de geheele kerkelijke en zedelijke regeltugt de welke door de volgende bisschoppen in hunne synoden goedgekeurd en vernieuwd zijn geweest.

1367 Xbre 14. Er is alhier zoo een schrikkelijk tempeest van noordwesterschen wind ontstaen, dat men niet geheugde ooyt door dezen zulke schade geleden te hebben schoon er geen schadelijkeren wind voor Vlaenderen gemeenlijk is als den noordwesterschen. Korts daer naer is er zoo in Vlaenderen als in Braband en d’ omliggende landen een zwaere pestilentiele ziekte gevolgd, die veele menschen en beesten heeft weggesleept. De ongebondentheyd gesterkt door het quaed exempel van den graef en van zijne hovelingen was zoo groot in geheel Vlaenderen, dat in de stad Gend alleen meer als 1.400 moorden geschiedden in de herbergen en slegte huyzen.

1368 7bre 12 en 8bre 26. Den Graef stond toe aen den ridder Engelram Hauweel, bij brieven gegeven tot Cortryk, dat hij zoude mogen stellen, zeven schepenen voor zijn heerlijkhede in Iseghem, in plaets van dry. Den Bisschop Philippus d’Arbois en den Graef Lodewijk stellen vast, bij een arbitrael vonnis, dat den bisschop, den graef en ‘t magistraet dezer stad proviseurs zijn van het hospitael van O.L. Vrouwe, dat zij de priorinne aenstellen, en dat het magistraet en de priorinne overhand de religieuzen in het hospitael zullen aenveerden.

1368 9bre. Binnen deze maend stierf zeer veel volk van de pestilentieele ziekte. Dit jaer was zeer vrugtbaer in graenen, wijn, etc. De proost dezer stad was Clais Scutin en de schepenen Jan Dammant, Willem Crommelinc, Rugger Loers, Ylbein van Craeyenvrouc….

1369 april 12. Tot Gend wierd geteekend het houwelijks contract tusschen Margareta van Vlaenderen en Philippus van Vrankryk, gezeyd den Stouten, hertog van Bourgondien, al daer tegenwoordig zijnde den hertog Weneeslaus van Braband met zijn huysvrouwe. Men bemerkt uyt het zelve dat een mark zilver troys-gewigt dan weerdig was 118 schelen parisis (dus dat een der zelve schelen (1825) weerd zoude zijn bijna vijf stuyvers courant. In de zelve maend hebben eenige Joden tot Brussel verscheyde gestolene heylige hostien mishandelt uyt welke doorstekene, bloed vloeyde, en waer af nog dry in de kerk van d’ H. Gudela bewaerd worden onder den naem van H. Sacrament van Mirakel.

1369. D’ heer Egidius, priester en Arnoldus van Amelghem koster, stigten in de kerk van St.Maertens een Capellanie ter eere van O.L. Vrouwe.

1372. In dit jaer wierd de stigting van het hospitael van St. Nicolaus, voor de vremdelingen, door Philippus d’Arbois bisschop van Doornyk bevestigt. Ten dezen tijde was Robertus a Cortraco, monink der abdye van Lo en Ryssel, procureur generael van het order van Cistaux, by den paus Gregorius XI tot Avignon.

Het magistraet hebbende alhier doen onthalzen om zijn misdaeden, eenen borger van Gend, genaemd Simon van der Vere, ofte Den Ven, tegen de voorregten van die van Gend, bij de welke hunne borgers maer binnen hunne eygen stad mogten gevonnist worden; zijn de Gentenaers oproerig geworden en hebben de wapens opgenomen om hun regten voor te staen tegen die van Cortryk, de welke even hartnekkig bleven om hun gegeven vonnis voor te staen en voorregt weerdig te doen aennemen, waer door een gloedig gevegt te verwagten was. Dog zij wierden beyde door voorzigtige mannen overhaeld, en hebben hun verschil in handen van onzen graef gesteld.

1373 january. In deze maend was de koude zoo fel, en den vorst zoo streng dat de boomen openschuerden. In april, voor den volghende sinxendag, ende om dat die van zake grootelijks en onwettelijk geabuseert hadden jeghens ‘s gravens heerlijkheyd en gemeene landregt, specialijk tegen dit van Vlaenderen en in agterdeele der stede van Gend, zoo wierden zij ten profijte van den grave geboet in de somme van 300 ponden grooten. Eyndelinge ingeval die van Cortryk aen dit gewijsde niet volquamen ‘t ware op de pene van 12 ponden parisis.

Al het welke door het magistraet aenveerd wierd en ter stadhuyse van Gent onderteekend; waerop de wethouders van Cortryk, die ter dezer gelegentheyd door den graef op het casteel van Rupelmonde waeren vastgesteld geweest, geslaekt wierden. Onze stad heeft maer eens onder de regeering van dien graef Lodewijk en dit door dezen voorval geboet geweest.

1373 mey 28. Den bisschop Philippus d’Arbois staet toe aen het beggijnhof, dat een capellaen in hun capelle vermag aen de beggijnen de H. Sacramenten bedienen en het water wijden blijvende deze jonste plaets grijpen tot zijn eerstkomende synode. In 9bre is voor d’ eerste mael met toelating van den paus gevierd geworden den feestdag van O.L. Vrouwe Presentatie, welkers officie uyt den oosten gebragt was door een edelman genaemt Philippus de Mazieres.

1374 febr. In deze maend was er grooten overvloed van wateren veroorzaekt door een schielijken dooy. In maerte fondeert den grave Lodewijk van Male bij openen brieven gegeven te Gend, dry capellanien in de nieuwe capelle die hij had bouwen nevens O.L. Vrouwekerke om te dienen tot sijn begraefplaets, benevens verscheyde kerkelijke diensten en waertoe hij geeft aen het capittel boven andere renten de heerlijkheyd van Gavere waer toe ten zelven tijde zijn dogter Margareta en haeren man den hertog Philippus van Bourgognen hun toestemming en bekragting gegeven hebben.

1374. Ten dezen jare was proost van Haerelbeke Sigerus de Beka (van der Beke) cancellier van Vlaenderen, die ook anno 1398 was canonink van O.L. Vrouwe alhier. Hij heeft aen zijn kerk van Haerelbeke gegeven een verguld kruys om daer in te plaetsen de relique van ‘t hout des H. Kruys en verscheyde andere reliquïen. Den castelyn van Cortryk heeft daer bij gevoegd een reliquie van het H. Graf.

1375 juny 27. Willem Courtroisin (of van Cortryk) getrouwt met Joanna Villain verkoopt eenige erven op Maria Lierde aen Jan Maschalc. De geeselbroeders doorloopen in dat zelfde 1375 andermael het land.

1376.1 Catherine Loons, abdisse van Wevelghem, doet in perquemente boeken beschrijven de bezittingen van de zelve abdye. Den graeve bevestigt zekere gifte gedaen door Margareta van Longueval, vrouwe van Nevele en van der Woestijne die dan ook was casteleyne van Cortryk, aen Catharina van de Woestijne en Franciscus van Moerkerke.

1377. Den paus Gregorius XI doet zijn solemneele intrede wederkeerende verzeld door de cardinaelen te Roomen, en zedert dien tijd heeft die hoofstad van ‘t christendom zonder paus niet meer geweest. Op mey 25 is overleden Catharina Loons, 10e abdisse van Wevelghem. Het vleeschhouwers ambagt wird door den grave bevestigt als ook ontrent dezen tijd het vischverkoopers ambagt. In dit jaer was d’ oorloge van de stede (van Iper) eerstwarf volmaekt en sloegh de hueclocke van de stad op den 11 dach van octobre.

1378. Den coning van Vrankryk zig beklaegende by onzen graef, over dat hij aen den hertog van Bretagnen een schuylplaets verleend hadde, riep Lodewijk en van eenige andere Vlaemsche steden bijeen tot Gent om dieswegens te handelen. De Vlaemingen beloofden hem te zullen ondersteunen. Op 25 july stierf onzen bisschop Philippus van Arbois. Hij wierd opgevolgd door Petrus d’Aussy, dog dezen wierd alleenelijk erkend door die van Doornyk, omdat hij den paus Clemens volgde. Die van Cortryk en andere steden hielden Joannes van West voor hunnen bisschop onder de gehoorzaemheyd van den paus Urbanus.

1378. 7bre 21. De cardinaelen die tot Roomen op 18 april den Paus Urbanus VI gekoozen hadden, van hem misnoegd geworden zijnde, beweerden tot dien keus niet vrij geweest te zijn, dus nu tot Fondi erkiesden zij tot nieuwen paus den gewezen bisschop van Therouanen Robert van Geneve nu cardinael en bisschop van Cameryk die den naem aengenomen heeft van Clemens VII den welken zig tot Avignon plaetste. Daer door is het groot schisma in de kerke begonst. Die van Vlaenderen volgden den waeren paus Urbanus en de Franschen die misnoegd waere, dat de deze, hun bedorven zeden bestrafte en veel d’ oorzake waeren van dien nieuwen keus, volgen hertnekkiglijk den tegen paus Clemens.

1379. In dit jaer was Vlaenderen in eenen zeer bloeyende staet, dog door een gevolg van de weelde voortskomende door ‘t goedkoop leven en d’ overvloeidgheyd, wierd het volk zoowel als zijne hovelingen vervoerd tot eene overtollige pragt en alle zoorts van baldadigheden. Den graef om zijne wellusten te voldoen tragtede door alle zoort van middelen geld te bekomen, dog de Gentenaers waeren geentzints genegen om hem nog veel geldsommen toe te staen, in tegendeel de Bruggelingen deden hem groote beloften, op conditie dat zij een vaerd zouden mogen delven leydende van hun stad na de Leye, het gone den graef hen toestond, en ‘t welk seffens in ‘t werk geleyd wierd.

Maer de Gentenaers hier over zeer misnoegd zijnde, mits dit aen hunnen handel schadelijk zoude wezen, en opgestookt door eenen Jan Heyns (of Hyoens) die eenen zeer oproerigen mensch was, ligteden uyt de turbulenste van hun volk een bende, die de witte Caproenen genaemd wierd, om dat zij alle een zoort van witte mutsen of hoofddekzels droegen, en vielen met geweld de Bruggelingen aen, de welke reeds met hunne delving gevoordert waeren alwaer zij een deel der werklieden dood sloegen en d’ overige op de vlugt jaegden, waer door eenen zeer bloedigen zeven jarigen oorlog begonst tusschen de Vlaemingen en hunnen graef.

Den oproer scheen gestild te zullen worden door de gematigheyd van den graef, dog Jan Heyns stookte de Gentenaers langs om meer tegen hem op en om alle hoop van verzoening te weeren, dede hij den bailliu van Gend vermoorden, en het casteel van den Graef te Wondelghem verbranden, als ook alle de buyten huyzen en casteelen der edele lieden die den graef genegen waeren..

Hij hadde de Gentenaers nog te meer opgehitst om dat hij reekende door die van Cortryk en andere onderhoorige bijgestaen te worden. ‘t Overig der maend doorliep Heyns de omliggende dorpen, onder andere Deynze en verpligte overal het volk den eed aen die van Gend te doen.

1379. Den graef vertrekt zig na Ryssel, alwaer hij den edeldom bijeen riep. Hij verzekerde zig van Dendermonde, Rupelmonde, Aelst, Gaveren en Audenaerde, die hij benevens Ryssel en Iper wel dede bezetten. De Gentenaers kiezen vier nieuwe capiteynen, te weten: Jan Boele, Jan Bruneel, Raso van Herzeele en Pieter van den Bossche, om met d’ eerste gelegendheyd weder te velde te trekken.

1379. Heyns trekt met 9 à 10.000 mannen van zijn witte Caproenen uyt Gend na Deynze alwaer hij van zijn volk in bezetting liet. Daegs daer naer begaf hij zig na Brugge, welke stad met die van Gend in verbond treedde. Dan trok hij naer Damme alwaer hij ook wel onfangen wierd, dog stierf er subyt, niet zonder vermoeden van vergeeven te zijn. De Gendsche capiteynen zijn met 12.000 gewapende mannen uytgeloopen na Deynze, Vijve en Cortryk. Zij wierden door ‘t gemeente ontfangen en dwyngden de borgers den eed van getrouwigheyd aen Gend te doen.

1379 7bre 16. Na twee dagen hier verbleven te hebben, vertrokken heden die van Gend medeleydende 200 gewapende Cortryksaenen, en begaven zig na Menen. De 17de overrompelden de Gentenaers Iper, van waer de edellieden, die den graeve aldaer tot bescherming der stede gezonden had, aenstonds de vlugt namen. De 23e vertrokken die van Gend met onze Cortryksaenen uyt Iper na Dixmuyde ende van daer voorts langs Vuerne, Nieupoort, Sluys en Brugge weder na Gend.

1379. Den dienst in de kerken wierd opgeschorst, de Vlaemingen, wegens hun oproerigheden, in den kerkelijken ban geslagen wezende. Den graaf had in augustus groote garnisoen met 800 van zijn edele in Oudenaerde geleyd; waerom de Gentenaers, ontrent d’ helft dezer maend, met die van Cortryk en deszelfs casselrye uyttrokken om het beleg van Oudenaerde te onderneemen ‘t zamen zijnde ten getalle van 60.000 mannen. Die stad wierd zeer kloekmoedig verdedigd door Jan van Heule, den heere van Poucke, den heer van Rolleghem, Wouter heer van Halewyn, Olivier van Halewyn, Daniel van Halewyn, Tristan van Halewyn, Geeraerd van Halewyn, Galterus van Halewyn, heer van Roosebeke, Wouter van Moorslede, Diederijk heere van der Gracht, Jan van Poucke, Jan Damman, Geeraerd Damman, Den heer van Vichte, den heer van Iseghem, den heer van Sweveghem, den heer van Bondues en veel andere ridders. De Iperlingen bragten voor die stad een groot werptuyg dat men de blyde noemde, en andere swaere stukken gescut.

1379 Xten 28. Volgens een oud gebruyk wierd in O.L. Vrouw kerke aen een der coralen die den bisschop verbeelde, den wijn van eere aengeboden. Den graef bij middel van zynen schoonbroer den hertog Philippus van Bourgognen, tragtede de Vlaemingen tot vrede te beweegen. Philippus noodigde ten dien opzigte de opperhoofden der Gentenaers, Cortryksaenen uyt op een middagmael tot Pont a Ronne, tusschen Doornyk en Oudenaerde, en verwittigde hun tot overeenkomst en het opbreeken van het beleg van Oudenaerde.

Den graeve Lodewijk tot Mechelen zijnde geeft brieven van verzoening aen de steden van Vlaenderen. De Vlaemingen stonden hier op den vrede toe, en braken het beleg op, waer naer den graef na Brugge dagt te vertrekken; maer den proost van Haerelbeke raede hem van zig na Gend te begeeven om de gemoederen aldaer te winnen. Die van Gend verneemende de aenkomst van den graeve, zonden 22 ouderlinge, de welke hem tot Deynze ontmoeten en na Gend vergezeldschappen. Den graef, korten tijd in Gend geweest zijnde, vraegde dat men aldaer de witte Caproenen ten volle zoude afleggen, waer op wederom oneenigheden in Gend ontstonden, dus den grave misnoegd zijnde, heymelijk na Ryssel vertrok, waerschijnelyk langs Cortryk.

1380 jan 3. Den bisschop Petrus d’Aussay dede zijn intrede in Doornyk, dog hij wierd maer alleenelijk erkend door de Doornyksche die het met Vrankryk houdende ook hielden met Clemens VII. De Vlaemingen daer en tegen erkenden den wettigen paus Urbanus VI, ende voor bisschop Joannes van West.

1380 feb 2. Zommige edele van ‘t maegschap van den vermoorden bailliu Roegier doen den oorlog aen die van Gend om hun te vreken. Die van Gend denkende dit op bevel van den grave geschiede, stonden weder tegen hem op, en namen Oudenaerde bij verrassing in. Dog den vrede wierd korts daer naer ersteld.

Maer op het dooden van Jan Pruneel die de oorzake van dien voorgaenden oproer geweest was, hebben de andere belhamers, diergelyk lot vreesende, de witte Caproenen, weder opgerokt tegen den edeldom, den welken van den grave oorlog kreeg van geweld met geweld te keeren. De edele trokken dus te velde tegen die van Gend, en Gael van Masseme, belettende de uytloopen van Raso van Gavere capiteyn der witte Caproenen, bleef gedurende dry weken met een groote heircragt liggen tusschen Cortryk en Oudenaerde zelve veel quaed doende.

1380 juny. In het eerste dezer maend namen die van Gend Dendermonde in, de Yperlingen dunkende na huys te trekken vonden onderweeg den grave en Bruggelingen met groote magt, waerom de Gentenaers hun vergeleyd hebben zonder schade eerst tot Cortryk en dan na Ypere, niet tegenstaende alle de subtile en listige hinderlagen der edele. Den 19de wierd den vrede wederom gesloten, den grave daertoe, door die van Gend, Ypre en Cortryk gedwongen zijnde.

1380 ougst 8. Den vrede word weder gebroken. De Gentenaers trokken uyt na Deynse, Thielt en Rousselaere welke plaetsen zij dwingen aen hun den eed te doen. De Gentenaers vervoegden met die van Iper en Cortryk en trokken onder ‘t beleyd van Pieter du Bois (van den Bossche) naer Rousselaere met 9.000 mannen om van daer Dixmuyde te gaen belegeren, Jan de Lannoy was capiteyn van de Cortryksaenen. Nauwelijks hadden de Gentenaers Cortryk verlaten, of de borgers volgden die van Ypre, zig overgevende aen de genade van den grave, den welken 200 van de bezonderste Cortryksaenen in hegtenis nam, en d’ helft der zelve naer de gevangenis van Ryssel, en de andere na die van Douay heeft gezonden. Men zegt zelfs dat hij alhier eenige heeft doen onthoofden. Arnoud de Clerck met Jan Boele met een deel andere Gentenaers en Yperlingen vertrokken van Ypre ter hulpe van die voor Dixmuyde laegen.

1380 ougst 24. Den grave Lodewijk had een deel van zijn leger onder beleyd van zijn bastaert zoon De Haeze geplaetst in een bedekten weg om d’ afkomende Yperlingen en Gentenaers te overrompelen. Jan Boele zijn weg nemende langs Thourhout viel bij Roozebeke in d’ hinderlaege van De Haeze alwaer zoodanig geslagen wierd dat er 2.400 van zijn volk ter plaetse dood bleven. Men riep verraed, verraed, en een ieder tragte te vlugten ten deele na Rouselaere en ten deele na Cortryk, alwaer Jan Boele door die van Gend als verraeder uytgescholden wordende om dat hij dien weg aengeraeden had, vermoord wierd.

1380 7bre 1. Den grave komt met een groot leger voor Gend om die stad te belegeren, die van Cortryk hadden zig bij hem vervoegd.

1380 7bre 16. Den coning van Vrankryk Carel de V overlijd te Beautré sur Marne, opgevolgd wordende door zijn zoon Carel den VI. Hij had de coninglijke bibliotheek te Parijs begonst daer toe gevende 900 volumen, ‘t gone ten dien tijde een talrijke verzameling maekte, vermits het al handschriften waeren, de boekdrukkonst nog niet uytgevonden zijnde.

1380 7bre 28. Den grave na Dixmuyde getrokken zynde, heeft de belegeraers bij Woomen aengetast en de zelve verslagen en verjaegd hun agtervolgende na Cortryk en van daer na Gend. Den buyt die hij voor Dixmuyde vond en na Brugge heeft gezonden, was zoo overvloedig, dat eenen osse niet meer als twaelf stuyvers, een zwijn zeven, en een schaep dry stuyvers aldaer vercogt wierd, door de menigte der beesten die men gevonden had in het Gendsch leger. Dezen maendag was een ongelukkig begin van de week voor de Gentenaers. Zommige melden dat zij, voor Dixmuyde boven de 5.000 mannen en 200 geladen karren verloren hebben. Den graef heeft zommige van zyne edele, tot nieuwe ridders geslagen, over hun kloekmoedigheyd die zij in dezen veldtogt betoond hadden; onder dewelke zig bevonden Boudewijn de Vos, Mattheus van Schatille, en Francis van Haveskerke.

1380 9bre 1. Veel Cortryksanen waeren vervoegd met de Bruggelingen, Vrylaeten en Iperlingen benevens den grave opgetrokken om Gend te gaen belegeren, dog veele van hun wierden nu met hunnen bevelhebber Judocus van Halewyn door de Gentenaers by Langerbrugge verslagen.

1380 9bre 5. De Bruggelingen, Vrylaeten, Yperlingen en Cortryksaenen die nog te Everghem gebleven waeren, wierden daer ook ‘s morgens op het onverwagste door de Gentenaers overrompelt ten grooten getalle gedood en de overige in de vlugt geslagen. Onder de gesneuvelden bevond zig Tristan van Halewyn een zeer dapperen ridder.

1380 9bre 11. De Gentenaers den vrede met den grave bekomen hebbende, heeft hij na de 10e weke zijn beleg opgebroken en is in Gend ontfangen alwaer hij heden den vrede geteekent heeft die men genoemt heeft den Sint- Maertens vrede. Bij den zelven heeft hij aen die van Gend, Cortryk hun misdaden in de beroerten begaen vergeven. Den grave trok dan van Gend met zijn leger te Brugge waert, dog liet alle de kasteelen ontrent met krijgsvolk bezet, hij begaf zig dan van daer na Ipre. Ontrent de 16de is den grave van Ypre na Cortryk gekomen en heeft zig dan voorts na Gend begeven.

1381 febr. 25. De Gentenaers en Bruggelingen geraken wederom in oneenigheyd wegens de wederzydsche aengeslaegen en verkogte goederen, zoo dat die van Gend nu in de waepens liepen roepende dat die van Brugge den vrede verbroken hadden.

1381 maerte 2. Jooris van Ryssele hoofdman der gilde van St. Jooris wierd door die van Brugge na Cortryk gezonden met 19 schotters om de stad tegen die van Gend te verdedigen. Hij bequam tot soldie 2 schellingen grooten en ieder sergeant ofte gildebroeder 12 grooten, maer van den 29 juny kregen zij maer 9 grooten daegs.

1381 maerte 8. Die van Gend trokken met magt na Deynze, welke plaets zij zeer versterkt hebben zoo als ook alle de Bruggen en doortogten die tot afweeringe der vyanden van hun stad konden dienen. Zy stelden tot bezetting van Deynze d’ inwoonders van Gend die nog geen poorters waeren terwijlen de witte Caproenen ‘t land doorliepen, roovende en moordende tot ontrent Cortryk alwaer verscheyde van die, de welke men gevangen gekregen hadde onthoofd wierden. Zekeren Raes Mullaert wierd door de Gentenaers tot hunnen hoofdman verkozen, die 2 ponden grooten stelde op iederen ridder die men zoude gevangen nemen, en een pond voor iederen schild knaep, ‘t gone menige waeghalzen aenporde om uytvallen te doen, dog verscheyde vielden zelfss in vyands handen.

1381 mey 3. Die van Gend verdeelden hun witte Caproenen in 5 benden waervan eene zonden na Deynze en eene na Cortryk sterk 6.000 mannen onder bevel van Pieter van den Bossche. Die overrompelden het voorgeborgt van Overbeke, het gone zy in brand staken, vermits zy de stad, door de kloeke verdediging der borgers en hulptroupen niet konden overmeesteren en genoodzaekt wierden den terugtogt na Deynze te nemen, onderweeg alles te lande verwoestende. Zij verhoopten zig met de andere Gentenaers te vervoegen maer zy quaemen te laet. Jan van der Elst om zijn quad uyt Cortryk gebannen, was door de Gentenaers gesteld als capiteyn over een bende ballingen waer mede hij overgroot quaed te lande dede, en bevond zig dan bij die ontrent Deynze waeren.

1381 july. In deze maend heeft den grave de stad van Gend belegerd dog vrugteloos en na veel verlies is hij met zijn leger opgebroken en heeft groote garnisoenen geplaets tot Cortryk, Oudenaerde, Gaveren en Dendermonde om d’ uytvallen der Gentenaers tegen te houden.

1381 7bre. Men gevoelde een felle aerdbevinge. In ‘t eerste der 8e maend zonden die van Gend een groote krijgsmagt uyt na Deynze ‘t welk belegert wierd, maer den bevelhebber Heylaerd van Poucke met veel edele verweerden hun zeer dapperlijk, de stad zeer versterkt geweest zijnde door den grave en door ‘t water ‘t welke bij middel van sluyzen in de gragten gebragt was.

1381 8bre 25. De Gentenaers deden van s’ morgens vroeg een nieuwen storm langs verscheyde plaetsen op Deynze verhopende mits een gedurigen regen, hagel en mist de bezetting min op haer hoede te vinden, maer zij waeren bedrogen want wierden door de Bruggelingen en Vrylaeten kloekmoedig afgeslagen, hun opperhoofd Raso van de Voorde doodelijk gequetst wordende zoo dat zij veel doode ter plaetse lieten en tegen den avond met veel gequetste na Gend wederkeerden.

1381 Xten 1. Heer Egidius van Hamme administrateur van het bisdom van Doornyk stond toe ten verzoeke van ons capitel van O.L. Vrouwe, de vereering van twee capellanien in St. Maertens, ter oorzake van des zelfs gering inkomen.

1382 january 24. De Gentenaers van alle zijden gepraemt door den oorlog, en gebrek van levensmiddelen, kiesden nu tot hun opperhoofd Philips van Artevelde zoon van Jacob die tusschen de jaren 1335 en 1345 met veel roem hun stad en zelfs Vlaenderen bestierd hadde. Zijn moeder was uyt het oud edel geslagt der casteleyns van Cortryk, en hij was in eerste houwelijk getrouwt met de dogter van den ridder Daniel van Halewyn, en in het tweede hadde hij Jolent van den Broucke.

1382. De edele van het garnisoen van Deynse, Oudenaerde en Dendermonde welke steden zij zeer versterkt hadden deden veel uytvallen tegen die van Gend, welke stad zij zeer benauwden. Artevelde daer en tegen maekte zig meester van het casteel van Hansbeke ‘t gone hij dede ten gronde toe afbreken, na aen den bevelhebber Daniel van Halewijn en de bezetting den vrijen uyttogt toegestaen te hebben.

De staeten van Brabant, Vlaenderen, Henegauw en Luyk tragteden den oorlog te doen eyndigen. Zij zonden daer toe gedeputeerde na Haerelbeke alwaer den grave hem ook liet vinden. Die van Gend zonden er ook volmagtigde. Daer wierd dan een vergelijk getroffen. De gevolmagtigde van Gend waeren Simon Bette en Gijselbrecht de Gruytere. Bij deze overeenkomst wierd besproken dat die van Gend moesten leveren 200 gijselaers in de gevangenis te Ryssel.

Op ‘t wederkeeren van de Gendsche gedeputeerde Artevelde en van den Bossche hoorende d’artikelen van het verdrag gesloten tot Haerelbeke vreesden dat zy als de belhaemers der troubelen zouden gestraft worden zoo dat Pieter van den Bossche in gramschap opschietende in volle vergaderinge Bette en De Gruytere vermoorde, en den vrede dede verwerpen. Zoo haest men dit tot Haerelbeke vernam is de vergaderinge aldaer gescheyden.

Het krijgsvolk van den Graef dat alle de sterkten rondom Gend bezet hadde, doorliep dag en nagt d’omliggende landen zoo dat er geenen nooddruft meer in die stad konde gebragt worden; waer door den hongersnood ten hoogsten rees, gedurende de maenden van maerte en april. Zij kreegen zomwylen wel eenigen toevoer uyt Luyk en Braband, dog dit konde van geenen duer wezen. Francis Ackerman, eenen van de bezonderste bevelhebbers, trok na Brussel alwaer hij zoo levendig d’ ellenden waer in zij gedompeld waeren, aen d’ hertoginne voor oogen leyde; dat zij naer veel ernstige poogingen eyndelinge den graef Lodewijk verwilligde om een nieuwe bijeenkomste tot Doornyk met beloken Paeschen toe te staen.

1382 april 3. Die van Gend zeer nauwe ingesloten wordende en van alles gebrek lijdende hebben door tusschen sprake van den Prins Bisschop van Luyk ende Joanna hertoginne van Braband van den grave bekomen dat er een nieuwe bijeenkomste te Doornyk gehouden wierd, alwaer, hij niet willende zelfs tegenwoordig zijn, den Proost van Haerelbeke en dry andere met zeer harde conditien. Artevelde met de 12 met hem afgezonden wethouders van Gend, die niet dervende op hun eygen aennemen zijn na hun stadhoeder gekeert om de zelve aen hun gemeenschap voor te stellen, en aldus is deze vergadering gescheyd zonder iets te besluyten.

1382 april. In deze paeschweke bevonden zig reeds tot Doornyk alle de afgezondene, ende Artevelde zelfs aen het hoofd van twaalf Gentenaers: dog den graef en geweerdigde zig niet aldaer te komen, en zond alleenelijk uyt Brugge na verscheyde daegen uytstel, Arnout van Lalaing, Proost van Haerelbeke met dry van zijne hovelingen, om aldaer zynen wille kenbaer te maeken, dat de Gentenaers zig alle op genaede of ongenaede moesten overleveren, waerop Artevelde met de zijne zeer mistroostig naer Gent wederkeerde.

1382. Den hongersnood meer en meer tot Gend toenemende, en de borgers geen hope meer hebbende namen zij, op den voorstel van Artevelde, de desperate resolutie van onder zijn beleyd 5000 uytgekozen mannen met al den overigen leeftogt uyt te zenden om den grave tot Brugge aen te tasten.

1382 mey 2. Artevelde vertrekt met zijn legerken vergezeld met 200 wagens geladen met schietgeweeren en andere wapenen, vijf met brood en twee met wijn, zoo dat er bijna niets in Gend gelaten wierd om de blijvende te eten of te versterken. De volgende dag komt Artevelde op het Beverhoutveld bij Brugge. Naer de processie door eten en drank verhit zijnde vielen de Bruggelingen met 30.000 mannen uyt stad tegen het gedagt van den Grave die hun met 800 ruyters meest al edellieden moest volgen en hebben tegen den avond de Gentenaers aengevallen die hun in goed slagorder ontfingen ende een volle nederlage toebragten. Zij agtervolgden de vlugtende op d’ hielen en drongen met hun in de stad alwaer zij veel van hun tegenstrevers vermoorden.

1382 mey 4. ‘t Lukte nog aen den graef zig ter nauwernood alleen en verkleed uyt de stad te konnen redden over de vestingen tot op de prochie van St. Michiels bij Brugge alwaer hij zeer vermoeyd zijnde, Robert Marissael een van zijn ridders vond, met wie hij te voet nog tot aen een ander dorp geraekte en bij een arm man een ongezadelt peerd bequam ende eyndelinge den s’ avonts te Ryssel in het casteel zig in veyligheyd stelde, alwaer zig ook begaven de ridders die uyt Brugge hadden konnen ontvlugten.

1382 mey. Artevelde, zijnen voorspoed voortzettende, brogt terstont en als loopende onder zijn gebied door zijne capiteynen Cortryk en alle de andere Vlaemsche steden uytgenomen Dendermonde en Oudenaerde, zij deden al de oversten na Brugge trekken om hun aen Gend te onderwerpen. Artevelde zond overal van zijn onderbevelhebbers na zijn begeerte en kreeg gijselaers die hij na Brugge bragte om zig die steden te verzekeren. Hij vernieuwde de baillius, schouteten, wethouders en andere officieren doende den eed doen van getrouwigheyd dien ontfangende al of hij prins van den lande was. De bezettingen van verscheyde steden en sterkten wierden op de tijdinge der Brugsche nederlaege met zoodanige vreeze bevangen dat zy aenstondts in volle wanorder de vlugt naemen.

Van Brugge vertrok Artevelde na Ipre, en quam van daer na Cortryk met veel krijgsvolk en wierd hier zeer eerlijk en als eenen grave ontfangen. Hij verbleef hier 5 à 6 dagen, gedurende de welke hij door eenen heraut Oudenaerde dede tot overgave opeysschen, dog dezen wierd schimpelijk weggezonden door Dirk Damman en Floris van Heule die aldaer voor den grave Lodewijk ‘t bevel voerden, waer op Artevelde zeer verstoord den ondergang van de stad swoer. Hij veranderde hier ook het magistraet, en nam den eed van getrouwheyd af, waer na hij na Gend wederkeerde.

1382 mey 21. Het volk hier wierd zeer verschrikt door eene groote aerdbevinge, die zig ook in Vrankryk en andere omliggende Landen dede gevoelen. De 24ste dede Artevelde zijn intrede in Ipre en aldan eenige schokken van aerdbevinge zig doende gevoelen, hebben de quadwillige daer af gebruyk gemaekt om verscheyde priesters en religieusen, die getrouw aen hunnen wettigen vorst gebleven waeren, te vangen en als pligtig van tooverie te onthoofden.

Oudenaerde door de graefsgezinde edellieden, onder welke van de bezonderste waeren, de Cortryksche ridders Floris van Heule, Diederyk Damman en Jan Baronaige, zeer sterk bezet zijnde, deden deze geduerende uytvallen tot digt aen Gend en beletteden zoo veel als mogelijk den toevoer van levensmiddelen naer die stad, ‘t gone de klagten van deszelfs borgers veroorzaekte, en Artevelde dede alle middelen inspannen om die hinderpael uyt den weg te ruymen. Op ‘t eynde der maend mey gebood Artevelde aen die van Cortryk en de gone der andere Vlaemsche steden dat zy ten vollen gewapend spoedig bij het Vlaemsch leger zouden komen om Oudenaerde te belegeren en om al ‘t gone daer toe noodig was te konnen bezorgen, eyschte hij verscheyde nieuwe lasten, die hij door geheel Vlaenderen dede heffen.

1382 mey. Den graeve door d’ aenhangers die hij nog in ‘t land hadde, tijding bekomende van de groote toebereydzelen van Artevelde, zond aenstonts den vroomen ridder Daniel van Halewyn om het opperbevel over de bezetting van Oudenaerde te nemen, hem medegevende honderd vijftig lancien, alle kloeke wapenmannen, hondert voerboogschutters en twee hondert kloeke knaepen gewapent met pycken en schilden. Ook zeer verbitterd zijnde op die van Cortryk om dat zij hun zonder eenig tegen streven bij Artevelde vervoegd hadden, dede hij een deel van hun gijzelaers die te Bapaume bewaerd wierden, aldaer onthoofden.

1382 juny 9. Ontrent dezen dag is het Vlaemsch leger rond Oudenaerde vergadert, zoo talrijk zijnde, dat men zyde het zelve wel 100.000 mannen sterk was. Het was ook voorzien van menigvuldige swaere stukken geschut en ander belegerings getuyg; onder andere, beschooten zij de stad met een canon dat vijftig voeten lang was, en met overgroote en swaere steene-ballen geladen wierd, ‘t gone dusdanig geluyd gaf, dat men ‘t daegs vijf mijlen en ‘s nagts thien mijlen verre hoorde, ende volgens een eventijdigen schriver, het scheen dat het in ‘t losbranden alle de duyvels der helle uytbraekte.

Gedurende ‘t beleg van Oudenaerde zond Artevelde ruym 1.100 mannen uyt het leger, om ten platten lande de casteelen der uytgewekene ridders en hun landgoederen te plunderen en te verdelgen; ‘t gone die vrijbuyters zoo stiptelijk agtervolgden, dat er door geheel Vlaenderen geen casteel of hofstede aen de edelmans toebehoorende, meer in stad bleef, wordende alle verbrand en ten gronde verwoest.

Niets in Vlaemsch Vlaenderen meer overblijvende trokken de uytgezondene ovder de Leye te Waesten en quaemen voor Ryssel, terwijlen een deel van hun benden de borpen waer zij door trokken in asschen leyden, wierpen de voorloopers verscheyde meulens om bij Ryssel. Deze van die stad om dit te beletten, wapenden zig spoedig en verzamelden ten getalle van ontrent 40.000, waer mede zij op die roovers uyttrokken, die het aenstonts op den loop stelden eenige van d’ hunne gevangen agterlaetende, die te Rijssel onthoofd wierden.

De andere smeeten hun in het Doornyksche, alwaer zij ook alle zoort van quaed bedreven, en onder andere ‘t vier staken in het casteel en dorp van Helkin ende in andere omliggende prochien, die alsdan onder d’ heerschappie van den coning van Vrankryk lagen. Zij keerden daer naer overladen met overgrooten buyt weder in hun leger voor Oudenaerde.

In den voorzeyden tusschen tijd waeren de Gentenaers op Deynze gevallen, en hadde dit stedeken aen d’ edelmans, die het voor den graef bezet hielden ontweldigt, en ‘t gone daer in ersteld was andermael verbrand en geruineerd. Den graef Lodewijk, die zig te Hesdin in Artois bevond, vernam met het grootste hertzeer d’ euvel daeden van zijn oproerige onderdaenen, te meer om dat hij de magt niet meer had, van hun te konnen tot onderwerping dwingen. Hij voelde ook wel dat den eenigsten middel, om weder in ‘t bezit van zijn Vlaenderen te geraken, was de hulpe van den Franschen coning te bekomen.

Hij vertrok dus na Bapaume tot zijnen schoonzoon Philips den Stouten, hertog van Bourgognen, den welken oom was van den jongen coning Carel, om door zijn tusschen spreeken den noodigen onderstand te krijgen, die hem dit niet alleen beloofde, maer ook zonder uytstel te werk stelde met den besten uytval, want den coning aenstont zig tot dien togt genegen toonde, ende naer in eene daertoe bijeen geroepende rijksvergaderinge, de toestemmig der Fransche grooten bekomen te hebben, dede hij de noodige beveelen afveerdigen tot verzameling van een magtig leger, en het op ‘t spoedigste maeken van overgroote krijgstoerustingen.

1382 juny. Artevelde hadde van zynen kant, uyt de naem der Vlaemingen brieven aen den coning gezonden om hun bedrijf te verregtveerdigen en zijne bescherming te verzoeken; maer zijnen afgezondene wierd zeer schimpelijk ontfangen en zelfs in hegtenis gesteld op voorwendsel dat hij aldaer zonder vrijgeleyd gekomen was.

1382 july. Artevelde vernomen hebbende het slegt onthael van zijnen afzendeling na den coning was zeer verstoord en schreef in het eerste dezer maend aen die van Cortryk en d’ andere Vlaemsche steden dat zij zouden een verbond met Engeland maeken. Alle de Vlaemsche gedeputeerden verzamelen hun, op ‘t schrijven van Artevelde in het leger voor Oudenaerde, en naer onderlinge beraeminge zijn zij van daer ten getalle van twaelf waer onder eenen van Cortryk, vertrokken tot den coning Eduard. Dog deeze bezending heeft ook mislukt te meer om dat zij ten zelven tijde de betaling van een groote zomme geld vraegden, die de Vlaemingen ten tijde van Jacob van Artevelde, aen de Engelschen tot ‘t doen van de belegering van Doornyk en Calis geleend hadden.

Den graef wederkeerende van Bapaume tot Atrecht komende, heeft men hem willen doen vraeknemen over den buytenspoorigheden der Vlaemingen, op de notabele der verscheyde Vlaemsche steden, waer onder verscheyde van Cortryk, die hij aldaer ten getalle van meer als tweehondert als gijzelaars, in zijne gevangenissen ophield, en de welke men zedert d’ opkomst van den oproer zeer nauw, te water en te brood met dagelijksche bedreygingen van onthoofd te worden, opgeslooten hield. Dog den graef wel weetende dat die ongelukkige geentzints pligtig konden wezen aen de misdaden van hunne landsgenoten, heeft hun alle ter eere Gods en der H. Maegd in Vrijheyd doen stellen, naer vernieuwing van de eed van getrouwigheyd, en boven dies aen ieder der zelve een redelijke somme geld doen geven, op dat zij te Ryssel, Douay ofte andere der getrouwe steden, zouden konnen de erstelling der gemeene ruste afwagten.

1382 7bre. Op het laetste dezer maend, hadden die van Brugge eenige borgers van Doornyk gevangen en in hegtenis gesteld, ‘t gone de Doornykenaers vernemende, hebben uyt wedervraek, zommige Cortrykzaenen getragt in handen te krijgen; maer dit geschil is korts daer naer door Artevelde bevredigt, en de wederzijdsche gevangene losgelaeten.

1382 8sten 16. De gedeputeerde van het Fransch hof, die te Doornyk aengekomen waeren, hebben brieven geschreven aen de dry hooftsteden van Vlaenderen, en aen die van ‘t Vrije, om te tragten hun te verwilligen tot het maeken van vrede, en dat zij zouden wederkeeren onder de gehoorzaemheyd van hunnen graef. Philippe van Artevelde aentwoorde aen de Fransche gedeputeerde te Doornyk, zeer klaegende over de partijdige handelswijzen der Franschen tegen de Vlaemingen, en eyndigde met hun te verklaeren, dat zij geene voor deze poogingen om vrede meer zouden doen, alvooren dat de steden van Oudenaerde en Dendemonde in zijne handen gesteld wezen. De Fransche gedeputeerde dus onverrigter zaken van Doornyk vertrekkende, vonden den coning reeds te Peronne, die zeer gestoord over den hoogmoed van Artevelde, aenstonts nieuwe beveelen uytgaf, om de verzaemeling van ‘t leger te verhaelen.

1382 9bre 1. Den coning van Vrankryk komt tot Atrecht en heeft zig korts daer naer na Lens begeven, ende twee dagen daer naer te Seclin alwaer hij wat verbleef. Artevelde vertrok met Pieter van den Bossche van Brugge naer Iper, alwaer hij zeer wel ontfangen wierd, en van den Bossche ging voorts met zijn volk naar Comene, alwaer hij de Brugge los dede leggen, om die gemakkelijk in geval van nood, te konnen afsmijten; dog dat ondertusschen de vlugtende landslieden met hun goed en vee nog daer over zouden konnen passeeren.

1382 9bre. Artevelde op d’ eerste tijding van het naderen der Franschen, was voor Brugge vertrokken, van waer hij Pieter van den Bossche met een groote voerhoede van wel gewapende Vlaemingen na Comene zond, om den overtogt der Leye te verdedigen; zoo als ook Pieter de Winter, ten zelven eynde met een diegelijke magt na Waesten; hun ook stiptelijk beveelende van alle de bruggen tusschen Meereghem en Cortryk af te breken en alle de schuyten en scheepkens te vernietigen.

Lodewijk de Haeze, bastaertzoon van onzen graef, een jongen en stouten ridder, willende zig door eenige kloeke daden doen onderscheyden, heeft met hondert twintig wapenmannen, ridders en schildknapen eenen togt op Comene, alvooren Pieter van den Bossche, daer aengekomen was en de brugge nog in wezen bleef. Zij stormden onverwagts in die plaets en velden neder alle die hun tegen quamen, en agtervolgeen de borgers die vol angst ter stad uyt vlooden, en al ‘t omliggende in alarm bragten.

Men klipte de klokken op alle de dorpen daer ontrent, en de landslieden quamen van alle zijden gewapent aengeloopen, zoo dat die ruyters zig niet langer daer dorsten vertrouwen en terug keerden, maer de Vlaemingen hadden reeds al in groot getal de Brugge bezet en waren bezig nu ernstelijk dezelve gedeeltelijk af te kappen, waer op zij dan die met mest bedekten, en zig wat ter zijde vertrokken, wanneer de ridders met geweld de lancien op hun aenvielen. Het gelukte aen ontrent dertig van daer over de Brugge te geraeken, maer de Brugge dan breekende onder de volgende, is er een deel van deze zeer zwaer gewapende ruyters in de riviere gevallen en verdronken.

Den ridder Jan de Jumont was mede eenen van die in het water vielen, dog ‘t is hem nog gelukt zig te redden, maer wierd zwaerlijk gewond aen ‘t hoofd en in ‘t lijk door de schigten der Vlaemingen. De overige die nog niet over de brugge waeren, tragteden allenzints te vlugten ofte over te zwemmen, maer zeer veele, waer onder den casteleyn van Willon, en de ridders de Bouchard, St. Hilaire en Hendryk van Duffel, ook meer als zestig andere verdronken of wierden om hals gebragt. Aen d’ overige ten meerder deele gequetst, gelukte het nog, ter nauwernood, te ontkomen.

1382 9bre. Naer dat Artevelde vijf dagen tot Ipre verbleven had, ende alles langs de Leye wel verzekerd ende bemand was, is hij met zijn gevolg te peerde weder na Oudenaerde vertrokken. Men droeg voor hem zijn stam-wapen zijnde een zwarten schild waer op drij zilvere hoeden. Hij quam te Cortryk, alwaer hij twee dagen verbleef om er ook alles, dat in deze hachelijke gelegentheyd noodig was, te beschikken.

1382 9bre 15. Den Coning tot Seclin wezende zijn den connestabel de Clisson en de mareschalken bij hem gekomen om wegens dne voorderen optogt te beraedslagen, en de laetste bevelen daertoe te ontfangen; want men zeyde in het Leger, dat het in dit jaergetijde, te meer om dat het geduerig regende en zeer koud wierd, gevaerlijk was de zoo wel bewaerde en opgezwoole riviere met geweld te willen overtrekken. Des te meer om dat langs de zelve breede en moerassische meerschen laegen.

Den connestabel vraegde van waer de Leye haeren loop nam, en op d’ antwoorde dat zij te Lysbourg ontrent dry mijlen over Arien begonst, zoo stelde hij voor, langs der om te draeyen en alles in Vlaenderen te vallen. Men dede hem bemerken dat in dit jaergetijde, de landstreek waer ‘t leger zoude moeten doortrekken, ongebruykelijk was. Andere stelden dan voor van den togt op Doornyk te nemen, maer den connestabel bemerkte dat dit een zoort van agterdeynzing zoude schijnen, die den moed der Vlaemingen buyten mate zoude doen rijzen, waerom eyndelinge vastgesteld wier, de kans eerst op Comene te waegen.

1382 9bre 16. Den coning vertrok van Seclyn langs Ryssel naer d’ abdye van Marquette en de voorhoede, onder het der mareschalk van Vrankryk, sterk wezende 1.700 wapenmannen en 700 voetboog-schutters, als mede 4.000 voetgangers, gewapent met schilden, pyken en bogen die den graef daer bij gevoegd hadde, trok voorwaerts na Comene en Waesten, aen de ridders Joos van Halewyn en den heer van Rambures wierd bevolen ‘t voetvolk te leyden die voor op moest gaen om de wegen te vermaeken en d’ haegen, boomen en bosschen die den togt zouden belemmeren af te kappen, als ook de gragten en putten te vollen alwaer het nodig was. Alles wierd aldus stiptelijk agtervolgt.

1382 9bre 17. Zijnde maendag, den connestabel de Clisson met de voormelde voorhoede voor Comenen aenkomende, bevond de brugge dusdanig gebroken, dat den overtogt onmogelijk was, te meer om dat de Vlaemingen ten getalle van meer als 9.000 op den oever in slagorder waeren, Pieter van den Bossche aen ‘t hoofd der brugge, met een byle in d’ handt staende om hun af te wagten. Clisson zond van zijn volk een myle wederzijds om te zoeken of er nergen eenige bequaemer plaetzen te vinden waeren dog zij zijn onverrigterzaeken wedergekeerd, ‘t gone de Franschen in groote verlegentheyd stelde, en hun dede besluyten van ter plaetse, waer zij zig bevonden te vernagten, en ondertusschen na Ryssel te zenden om eenige schuyten op waegens te doen afkomen om ergens een brugge te tragten over het waeter te slaen.

Den Heer van Saimpy en eenige andere ridders, die onder hun voorgenomen hadden zig door eenige stoute Daed te doen onderscheyden, hadden van Ryssel dry schuyten met de noodige koorden planken en staeken met hun gevoerd, en heben beneden Comenen eene plaets, tusschen Comene en Wervick waerschijnelijk aen de omdraeg der Leye regt over de Basse Cense, alwaer zij eenigszints buyten ‘t gezigt waeren, aen de Leye gevonden.

Zij planteden op den boord van het waeter voor ieder schuyt eenen staek en deden insgelijks doen langs d’ overzijde, dus dat zy dan gemakkelijk de zelve konden overtrekken, zoo dat in korten tijd de heeren van Saimpy, van Rohan, van Laval, van Rieux, van Beaumanoir, van Longueville, van Rochefort, van Beaumont, van Mauryn van Malestroit, Olivier van Guesclin, van Roye, van Mailly, den graef van Conversant, den Heere van Enghien, den Heere van Vertaing, zijnen broeder en andere ten getalle van ruym hondert vijftig meest alle ridders van hoogen edeldom, ten eerste overgeraekten, de welke zig in een kleen bosselken verschuylden tot dat zij nog meerdere versterkinge zouden bekomen hebben.

Den connestabel daer tijdinge van krijgende, zond zijnen neef den senechal van Rieux om te zien wat er van die zaeke was, dog dezen daer toekomende, konde niet nalaeten van ook over te steken, en zig bij zijne wapenbroeders te voegen, zoo dat den connestabel, om die waeghalzen te bevrijden en den aendragt der Vlaemingen van hun af te wenden, zijne schutters dede op Comene naederen als ook eenige ligte stukken geschut, die een menigte schigten en ballen, over de Leye, tot in de stad schooten; waer aen de Vlaemingen niet te kort bleven.

Zullen de Fransen er in slagen om de Leie over te steken en de strijd aan te gaan met het verenigde Vlaamse leger onder leiding van Filips van Artevelde? De Jaerboeken van de Stad Cortryk gaan er in een volgend hoofdstuk meer duidelijkheid over scheppen. Waarom er dus op dit moment niet de spanning in houden?