De allure van een parvenu

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       3 weeks ago     193 Views     Leave your thoughts  

Toch alweer een kleine maand aan het schrijven aan deel 3 van ‘Dagboek van Augustijn’. Nu en dan grijpt de inhoud me ervan naar de keel. Waargebeurde toestanden uit het Ieper van 1582.  Zoals onderstaande tekst die ik gisteren en vanmorgen schreef. Ik laat jullie even een impressie van mijn tekst die hier en daar nog zal bijgeschaafd worden. 

21 augustus 1582. De hertog van Alençon legt in Gent zijn eed als graaf van Vlaanderen af. Robrecht van Bethune moet zich nu ronddraaien in zijn graf. Een zuivere Fransman krijgt het nu te zeggen over de Vlamingen. Het leger van de nieuwe graaf bevindt zich eveneens in Gent en men verwacht dat de troepen zullen oprukken tot voor Lier in Brabant. De Walen zijn na hun vervelende passage in het Ieperse verhuisd naar Wervik en zullen vermoedelijk straks verder trekken tot aan Menen. Een week later zijn het nu de bewoners tussen Menen en Deinze die de malaise over zich heen krijgen. Vooral in en rond Gavere is de toestand zeer ongezond voor lijf en leden. Beide legers staan er oog in oog met elkaar, vanuit Gent arriveren er vijf grote kanonnen. De Waalse armee is veel groter dan verwacht waardoor Alençon toch maar beslist om geen rechtstreekse confrontatie aan te gaan. Zijn manschappen trekken zich terug, eigenlijk zou het werkwoord afdruipen hier beter de situatie omschrijven. Tijdens de aftocht wordt de achterhoede van het grote staatsleger zwaar beschoten en achtervolgd door wel 24 Spaanse vendels die zich bij de Walen hebben aangesloten.

Gelukkig bereiken onze mannen de stad Gent en krijgen ze de extra bescherming van het stadsgeschut daar. Voor onze streek is dat eigenlijk geen goed nieuws. Met het staatsleger dat nu opgeschoven is tot boven Gent krijgen de katholieken hier nu weer vrij spel. Ik kijk mezelf aan in de spiegel. Toch wel erg dat we hier in Ieper de katholieken als de vijand zijn gaan beschouwen. Terwijl we verdraaid zelf pausgezind zijn en niets moeten weten van de calvinisten hier in de stad. Ik troost mezelf met de gedachte dat wat daar buiten gebeurt helemaal niets met godsdienst te maken heeft maar met imbeciele zielen die op de kap van het geloof uit zijn op profijt en geld. Op 2 september krijgen we weer een hele troep vluchtelingen te verwerken, zonder twijfel een voorbode van de naderende Walen. Rond 6 september bezetten de Walen en de Spanjaarden de Leiekanten in Waasten. De lijn Mesen, Wijtschate tot Kemmel krijgt een Spaanse bezetting. De landlieden van ons heuvelland durven niet langer thuis blijven en slaan op de vlucht. Weer extra monden te voeden voor Ieper. Terwijl de situatie hier nu al hallucinant is. Ik heb het daarstraks nog met mijn eigen ogen gezien. Hele families gestrande gezinnen liggen hier open en bloot te verteren langs de straten en op de kerkhoven.

Bij het avondeten van 10 september zitten mijn dochters Elisabeth en Clarisse huilend aan tafel. Ook zij worden natuurlijk geconfronteerd met de harde realiteit hier in onze ooit zo bruisende stad. Vooral de grote hoeveelheid kinderen die hier liggen te wachten op de dood is ronduit weerzinwekkend. Komt daarbij dat de zachte zomerse buitenlucht plaats moet maken voor de klamme nachten en dagen van de herfst. Elke morgen opnieuw rapen de stadsdiensten de doden op die de nacht niet hebben overleefd. Veel liggen al op het kerkhof waar ze het laatste bittere eind van een dramatisch slecht leven beleven. De meesten hebben niets anders beleefd dan oorlog en geweld. Reken en tel zelf maar: ik ben in 1562 begonnen aan mijn dagboek, dat betekent dat iedereen die jonger is dan twintig nooit het genot van vrede heeft mogen proeven. De straten puilen uit van uitgemergelde, zieke en stervende zielen. Ik kan het verdriet van mijn dochters heel goed begrijpen, het lijkt wel of mijn pen meehuilt als ik dit hier allemaal opschrijf. Niet alleen in de binnenstad maar ook buiten de poorten ligt de dood te wachten voor zoveel van mijn arme streekgenoten. Ieper heeft de voorbije duizend jaar nooit dergelijke schrijnende toestanden beleefd. Het verlies van de beesten zorgt ervoor dat melk en boter niet langer betaalbaar zijn.

Om de druk enigszins te verlichten vertrekt er dagelijks een karavaan met arme vluchtelingen naar Diksmuide, de mensen mogen eigenlijk gaan waar ze willen. Het platteland is op dit moment echter geen optie: werkelijk alles is er bedorven en teniet gegaan. Terwijl het staatsleger nu posities heeft ingenomen in de buurt van Antwerpen en een deel troepen zelfs teruggekeerd is naar Friesland ontsteekt hier in Ieper natuurlijk weer de gevreesde maar verwachtte pest. Blijkbaar is dat ook het geval in Gent en Brugge, overal pest, plaag, schurft en dood die wild om zich heen slaan. In de loop van september komen de Walen en de Spanjaarden tot voor Diksmuide en Ieper waar ze het nog overgebleven vee stelen. Veel zal het niet zijn. Onze schepenen krijgen het bezoek van de nieuwe gouverneur die onlangs werd aangesteld door de hertog van Alençon. Mijnheer de Marquette zal waarschijnlijk grote ogen getrokken hebben hier in Ieper. En de hele maand door blijven de Walen in de buurt van Mesen er hun vieze toeren uithalen.

2 oktober 1582. De niet-Ieperlingen in de stad krijgen stuk voor stuk weer bezoek. Wie niet beschikt over een voorraad levensmiddelen om drie maand verder te kunnen leven moet hier weg. De druk op de menselijke ketel is te groot. Ondertussen maken de wetsheren nog gebruik van hun ‘ontslagroute’ om nog enkele ongewenste individuen weg te zenden. Op 4 oktober om 16u moeten al de aangeduide personen zich op de markt komen aanmelden om te vertrekken. De voogd heeft wagens en paarden opgeëist en die staan rond deze tijd al klaar om het volk op te laden en zonder konvooi weg te voeren. Waar de mensen naartoe gebracht worden is blijkbaar een publiek geheim. Ik moet het mijn dagboek schuldig blijven. Onze graaf Alençon vinden we deze week terug in Antwerpen. Die nieuwe Franse baas is toch maar een bleekscheet als ik het hoor. Typische Franse maniertjes, een omhoog gevallen burgermannetje die per toeval de koning van Frankrijk als broer heeft en vermoedelijk dik gefrustreerd rondloopt dat hij niet de koning mag zijn. Een jonge gast, zevenentwintig jaar, blond golvend haar met een zorgvuldig bijgeknipte snor die hem nog meer de allure van een parvenu geven. Veel wind, dat wel, maar veel voor Vlaanderen meet hij toch niet uit. Veel meer dan een vrijgeleide van duizenden Fransen die ons land wel lijken te overspoelen. Het ene schip na het andere komt hier aan land, er is sprake van de komst van zeker nog 16.000 nieuwe Fransen, veel van Vlaanderen zal er helaas niet overblijven.

6 oktober 1582. De Walen laten Mesen achter zich en gaan op weg naar Halle waar ze de confrontatie zullen aangaan met ons staatsleger. Bij ons is de pest nu al binnengedrongen in honderdvijftig woningen. Boter en graan blijven onbetaalbaar. Zeg nu zelf: 22 pond per razier, wie kan dat nog betalen? Rond de Leie in Halewijn bouwen de Walen blijkbaar een sterkte zodat de Schotten en de Fransen daar de Leie niet meer zouden kunnen dwarsen. Het bezoek van die Marquette enkele weken geleden is niet zonder gevolgen gebleven. Al de in Ieper gelogeerde soldaten krijgen een nieuwe baas, een generaal. Potverdorie. De 11de oktober krijgt de kolonel hier een brief uit Diksmuide, met de groeten van het Hof dat de Ieperlingen 10.000 pond moeten betalen, geld dat moet dienen voor soldij van de in Diksmuide gelegerde soldaten. Het is een eis die voor ongerustheid zorgt hier. Op dit moment zijn er niet de minste middelen om dergelijk bedrag op tafel te leggen. Rond Ieper ligt alles er verwoest bij. Wanneer de Fransen in Diksmuide vernemen dat er geen geld moet verwacht worden vanuit Ieper nemen ze direct andere maatregelen. Alle goederen en beesten die naar Ieper verscheept worden moeten natuurlijk voorbij Diksmuide en dat zal nu lekker niet gebeuren. De wetsheren vertrekken daarom geïrriteerd naar de Raad van Vlaanderen met de eis om die blokkade op te heffen. Maar het helpt allemaal niet veel, wat wil je met een Fransman als graaf. Ieper zou beter betalen. Op 3 november laten ze dan toch eindelijk negen schepen voorbijvaren.

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>