De derde Ieperse kroniek

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     422 Views     Leave your thoughts  

Den eersten steen van de vermaerde Laeken halle
ANNO 1200 den 1sten maerte wiert binnen de stad Yper den eersten steen geleyt van de vermaerde Laeken halle of het stadhuys door Boudewijn van Henegauw den 18de graef van Vlaenderen, den 2de steen door Marguerita van Elzatien sijne huysvrouwe, den 3de door Herlibaldus, den 4de hoogbaillieu dezer stede. Deze Laeken halle wierd opgebouwt ten koste van het gemeente. Eerst wierd opgetrokken den thoren genaemt het beffrois, dan het onderste gebouw dat op de markt staet en daer naer het ander van sijden en van achter. Dit konstig gebouw wierd eygentlijk opgetrokken tot het gebruyck van de laekkeweverie die alsdan binnen Yper ten hoogsten floreerde.

Aen deze Laeken halle heeft men ontrent de 30 jaeren gevrogt met eene groote menigte van werklieden In deze Laeken halle hebben gestaen 4000 getauwen en een ider getauw hadde 30 persoonen om de wolle te bereyden waer uyt men kan bemerken de groote menigte van menschen die de stad van Yper dede verschijnen als eene kleyne weireld. Dit stadhuys of Laeken halle bestrekt syg uyt tot 472 voeten in de langde en 50 voeten in de breede. Het hout van de balken het welke daer aen vervrogt is geweest, was gesonden van Irland want de natuere van dit hout is zoedaenig dat’er nooyt geene wormen of kopspinnen daer aen konnen komen en daerom veel starker en harder is. De vausure van de Laeken halle wierd alzoo gebouwt op groote balken die op sijn kant geligt wierden, welke maniere van werk men nu wiege ofte trog noemt.

Een vadermoord tijdens de bouw van de lakenhalle
In het opbouwen van deze Laeken halle was het geld zoo raer dat eenen baes metzelaer of timmerman maer een zestje daegs en won maer het geld was geweldig hoog want een zestje het welke nu eenen doebbel is ofte en half oortje konde men daer mede een spint kooren koopen ofte andere levensmiddelen naer gelijken prijs want alles was goeden prijs. Het is gebeurt in het opbouwen van deze Laeken hallen dat eenen man met sijnen zoon te saemen daeran vrogten en om dieswille dat den vaeder eenen denier meer won als den zoon zoo heeft dezen boosaerdigen zoon uyt afgonstigheyd sijnen vaeder doodgeslaegen het welke nog afgebeelt staet in eenen groote steen onder de vensters die verre buyten de andere uytsteekt tussche de hoofdwagt en de groote halle trappen, alwaer dat’er klaerlijk gesneden staet hoe dat den zoon sijner vaeder doodsloeg, het welke nog van alle menschen kan gezien worden tot eene eeuwige gedagtenisse.

De schepe kaemer daer het magistraet alsdan vergaedert, was boven in den thoren ofte beffrois en de heeren gingen naer de schepekaemer al van agter den thoren, recht voor St. Maertens kerke deure langs eenen uytstekenden houten trap gelijk het nog onder de vaute van agter nog gezien kan worden. In den lanterne van den thoren wierden gehangen twee groote klokken. De meeste was de stormklokke die geluyt wierd om het gemeente in de waepens te doen komen en allarme te kloppen, de andere minder klokke was genaemt de werkklokke die geluydt wierd om het gemeente op de gestelde heure naer het werk te roepen en des middags dat sij zoude sorge draegen naar hun geed.

1202: de kapel van gravin Margaretha
Dit stadhuys ofte Laken halle word geacht voor een van de principaelste onder de 17 provintien want het laeken die binnen Yper geweven wierd, was gevoert tot in Engeland, Vrankerijk en Spagnien, ja selfs in de keyzerlijke stad van Constantinopelen zoo dat’er binnen Yper eene uytneemd neeringe was door de laekeweverie en word gesteld ten hoofde van d’ eerste en meeste koophandel stad van geheel het Nederland.

ANNO 1202 is binnen Yper, door last van gravinne Margarieta van Elzatien, eene capelle gebauwt, ter eere van den h. Nicolais, ontrent de Boesingpoorte, waerin naerderhandt de Brielen kerke geweest is. Den 5de maerte t’jaer 1203 trok den graef Boudewijn van Henegauw naer het Heylig Land en op den 8ste september het zelve jaer dede hij hem aldaer keyser kroonen van Constantinopelen en sijnen broeder hielt hem bij den konink van Vrankerijk het welke veroorzaekte dat de gemeente als verlaeten waeren van hunnen herder, bezonderlijk binnen Yper niet en verstonden te gehoorzaemen aen hunne oversten zoo dat sij de magt die de overste te vooren hadden, hebben afgenomen zoo dat de gemeenten naer hunnen eygen wille deden want niemand naer de regiering en saeg maer elk sogte sijn eygen profijt en voordeel.

ANNO 1205 quam de tijdinge in de stad van de dood van de graevinne en daer naer van den graef Boudewijn van Henegauw in ’t Heylig Land die door den konink Bulgarie gevangen zijnde zeer ellendig is gestorven in de gevangenisse.

ANNO 1206. Boudewijn van Mons 19de graef van Vlaenderen wezende te Parijs bij Philip konink van Vrankerijk, beloofde aldaer aen God dat hij nooyt de waepenen en zoude voeren tegen de Christene princen maer tegen de ongeloovige vijanden Gods en dat hij naer Jerusalem zoude trekken om vraeke te nemen over den koning dezer stad den welken sijnen oom Philips van Elzatien en sijnen ouden oom verslaegen en gedood hadde.

Alexis des koninkx van Jeerusalem broeder niet konnende lijden dat die van Constantinopelen eenen vremden kayser gemaekt hadden baed den konink van Balake om bijstand om den keyser Boudewijn te helpen verjaegen, vergaederden sij t’saemens eene groote magt en trokken voor Andrinopelen en die van de stad trokken uyt om hunne vijanden tegemoet te gaen met eene groote menigte van volk alwaer zeer grouwelijk wiert gevogten met eene groote nederlaege der volkeren en Alexis belegerde daer naer de stad van Andrinopelen.

De moord op graaf Boudewijn door zijn schoonzoon
Den keyser Boudewijn dit verstaen hebbende, quaem met menigte Grieken en van sijn volk om de zelve stad te ontsetten alwaer andermael veel volk van weder zijden dood gebleven zijn met onzekerheyt waer den goeden keyser Boudewijn bevaeren was. Eenige meynden dat hij van den konink van Balake gevangen was en hem den ploeg in Armenien hadde doen trekken. Die Grieken van Constantinopelen seyden voorzeker dat hij in den slag dood gebleven was, daerom sij eenen anderen keyser zouden nemen te weten sijnen broeder Hendryk hertog van Anjou. Zommige souteneerden dat Boudewijn wel twee jaeren den ploeg heeft getrokken in Armenien.

Op zekeren tijd quaemen eenige Oosterische kooplieden die naer Damasco trokken en passeerden zoo hij daer den ploeg was trekkende en den keyser Boudewijn haer hoorende Duytsch spreken, groetede hun die sij vraegden aen hem wie hij was, den welken hun sijn voorval verhaelde. Sij naemen hem met hun en bragten hem tot Keulen aen den Rhin. Aldaer zijnde schreef hij eenen brief aen Joanna sijn dogter die alsdan graevinne van Vlaenderen was en getrouwt met Ferdinandus des konings zoon van Portugael. Den keyser Boudewijn kondigde haer aen dat hij zoude binnen de 14 dagen tot Rijssel zijn, dat men hem zoude van alles voorzien.

Vrouw Joanna den brief ontfangen hebbende, toonde die aen haeren man den welken beval dat men hem als hij quaem heymelijk wel ontfangen zoude en dat hij spreken zoude aen den koning van Engeland om finantien te hebben tot sijnde noodzaekelijkheden. Ferdinandus belaste drie van sijne principaelste raedsheren dat sij hem tot Rijssel drie daegen lang eerlijk zouden onthaelen en als hij dan te bedde zoude gaen, men Boudewijn wilden wegleyden eene halve uer buyten de stad in een bosch daer nu de abdije van de Marquette staet en men hem daer ophangen zouden aen eenen boom het welke alsoo geschiede.

De Vlamingen zijn niet echt tuk op die van Portugal
Als de tijdinge in Vlaenderen quaem van de dood van den keyser Boudewijn van Mons, men beraede syg om eenene nieuwen prince in Vlaenderen te hebben. Philip koning van Vrankerijk wees het land van Vlaenderen toe aen Joanna dogter van den voornoemden keyser Boudewijn en door toedoen van Machtilde van Portugael haere moye die weduwe was van Philip van Elzatien, maekten t’saemen met den konink Philip het houwelijk van sijne nichte met Ferdinandus van Portugael haere neve die sij ontboot te Parijs bij haer te komen alwaer de feeste wierd gehouden in de groote saele des koninkx.

Daer naer dede Ferdinand als 20ste graef van Vlaenderen manschap aen den konink en alzoo sijn afscheyd nemende quam met Machtilde sijne moye en met Joanna sijne huysvrouwe tot Douay alwaer Joanna zeer ziek bleef liggen. Haere moye bleef bij haer en Ferdinand trok naer Hennegauw alwaer hij voor graef ontfangen weird. Van daer quaem hij naer Bruggen en geheel Vlaenderen door die hem overal met groote eere ontfingen voor hunnen graef. Philip van Naemen, mevrouwe Joannas oom en Jean van Niville castelijn van Bruggen giengen met Ferdinand in alle kleene steden alwaer sij alomme wel ontfangen wierden maer die van Gend en wilden hem niet ontfangen, zeggende dat sij niet en wisten dat hij met mevrouwe Joanna getrouwd was omdat sij niet ter bruyloft waeren begroet geweest.

Ferdinandus met sijn geselschap trok naer Cortrijk en s’middags aen tafel sittende met sijne edellien, quaem daer Raihe van Gavere en Aernout van Audenaerde als gedeputeerde voor Gend met meenigte ridders en andere wel gewaepende mannen, hem aenkondigende dat sij niet wel te vreden waeren. Ten eersten omdat sij niet ter bruyloft genood en waeren en tweedes om dat het alles gedaen was zonder hunne consentement. Sij sloegen op Ferdinandus volk, als sij dit saegen, vloden van de tafel agterlaetende alle hunne juweelen en als wat daer was, liepen spoedig uyt de stad, agter hun de bruggen optrekkende op dat sij niet vervolgt en zouden worden, quaemen naar Douay en naemen Joanna met hun in een rosbaer of letiere. Daer naer quaem den graaf Ferdinand met veel volk naer Gend, beleegerde de stad en dede hun dwingen tot acoord en moesten 3000 penningen aen den graef Ferdinand betaelen.

1207: he wonderbaarlijke jubilee van Adam en Eva
ANNO 1207 den 8ste august, Adam koster van St. Michiels kerke buyten de Meesen poorte heeft sijne jubile gedaen van 50 jaeren in houwelijk geweest te hebben met sijne huysvrouwe Eva. Deze jubile was zoo veel te wonderbaerer als van andere persoonen. Ten eersten om dat den jubilant genaemt was Adam den welken voor dezen jongman zijnde niet en wilde trouwen als met een dogter die genaemt was Eva. t’Is dan gebeurt dat’er een smits dogter binnen Bergopzoom de welke geen ander naem hadde als Eva, hier binnen Yper is komen woonen met haeren oom Victor Winnebrood.

Adam met deze dogter Eva kennisse gemaekt hebbende, heeft ten laesten met haer getrouwt waer door men dit paer niet anders en noemden als Adam en Eva. Ten tweeden was deze jubile aenmerkens weerdig om dat sij 12 maenden getrouwt zijnde, gelaeg de vrouwe Eva van een tweeling te weten een knegtje en een meiske. Den vader wilde dat deze twee kinders den naem zouden voeren gelijk de eerste kinders van Adam en Eva. Daer om noemden sij het knegtje in den doop Caën en de dogter Calmena. Ten derden was deze jubile lofweerdig om dat dezen Adams soon Caën priester was en de dogter Calmena nonneke in de abdie van het nonnebosch het welke was boven het hooge.

Dezen zoon en dogter waeren beyde tegenwoordig in de jubile van hunnen vader Adam en moeder Eva. Als de maere onder het gemeente liep dat Adam en Eva hunne jubile zoude gaen doen, quaemen van alle kanten zoo een groot aantal van menschen toegeloopen dat men moeste met gewaepende mannen de kerke van St. Michiel rondom besetten en niemand laeten binnen gaen als de jubilanten met hunne vrienden en de besonderste heeren en jouffrouwen van de stad.
De dood van Adam en Eva in 1207
Als sij uyt de kerke quaemen, moeste men dit paer in eenen overdekten waegen, schoon gepareert met linten en bloemen, naer het huys van den hoogbailliu dezer stede voeren den welken genaemt word Herlibaldus van Yper. Deze jubilanten wierden aldaer met hunnen soon en dogter en andere vrienden, heeren en jouffrouwen treffelijk onthaelt. Als wanneer den hoogbailliu om den naem van deze jubile te vergrooten, heeft agter het noenmael de jubilanten naer huys geleyd en onder den weg om niet overrompelt te zijn door de menigte van menschen die van alle kanten quaemen toegeloopen, zoo heeft hij onder den weg gedeurig geld te dommelen gesmeten waer door het volk wat agter bleef en onder andere eene vrouw die met haer kind op den arm daer was door het gedromsel van ‘tvolk is onder de voeten gerogt (meenende wat geld op te raepen) en onder den hoop met haer kind versmagt gebleven. Als nu de jubilanten 28 daegen hunne jubile gedaen hadden, is den koster Adam subit gestorven en sijne vrouwe Eva door eene overgroote droefheyd in het verlies van haere man is thien daegen daer naer gestorven en wierd begraven bij haeren man in het portael van St. Michiel boven welkers graf eenen blauwen serk steen geleyd wiert met dit opschryft:

wie treed in deze kerk wilt dezen steen beschouwen
alwaer begraven ligt Adam en Eva t’saem
niet Eva die voor heen was d’eerste vrouw der vrouwen
maer beyd dees in den doop ontfangen zulken naem
dees Adams koster was van St. Michiels kerke
en Eva was sijn vrouw een deugdige matroon
dees in het houwelijk verkreegen zoo ik merke
in een en den zelven dragt een dogter en een soon,
Caën wierd den soon genoemt de dogters naem daer neven
men daer Calmena gaef gelijk in t’heylig boek
van Adam en sijn vrouw dusdaenig wierd beschreven
dit wierd alzoo gepleegt door Adams groot verzoek
naer dat dit weirdig paer den tijd van vijftig jaeren
te saemen hadden geleeft vredzaemig in de trouw
zijn thien daegen verscheen van d’aerde weg gevaeren
bid dat hun ziel vandaeg het eeuwig ligt geschouwt,
requiescat in pace

Graaf Ferdinandus komt in 1211 naar Ieper
Op de 22ste mey quaem den gouverneur van Vlaenderen in de stad Yper die aldaer de wet vernieuwde en verkoos aldaer de volgende wethouders: Coolaet van Dixmuide, Philips Laekaert, Mithieu Stichelaer etcetera. Den 10de august wiert Hugo prelaet van Vormesele zeer belast van den heer der prochie dat sij t’saemen moesten gaen woonen naer den diependael.

ANNO 1209 den 30ste januarius quaem den graef Philips als gouverneur van Vlaenderen en voogd over de jonge gravinne andermael in de stad Yper alwaer hij zeer eerlijk ontfangen wierd en twee daegen daer naer deze nieuwe wethouders stelde: Mahieu van Gavere, Gerard van Waesten, Robert de Swaene, Courard van Morbeke, Hendryk van Loo, Guyde de Bruyne etcetera.

ANNO 1210 wiert binnen Ypre de kerke en thoren gebauwt van de parochiale kerke van St. Nicolais. Sij heeft eenen pastoor, die canonink is van St. Maertens, en eenen visiteerder.

ANNO 1211 quaem Ferdinandus den soon van den konink van Portugal in de stad Yper alwaer hij eersmael wiert ontfangen als den 20ste graaf van Vlaenderen ter oorzaeke van sijn houwelijk met Joanna d’oudste dogter van graef Boudewijn die het zelve gedaen hadde door raed en daed van haere grootmoeder en den oom haeren voogd, zonder eenige wetenschap van de staeten des lands de welke hem nergens en wilden erkennen ten sij hij quaem met de gravinne sijne huysvrouwe. Met haer komend wierden sij eerlijk ontfangen en des anderendags stelde hij volgende wethouders: Roeland van Steenland, Guillaume de Graeve, Michiel de Beer, etecetera. Daer naer quaem Philips August konink van Vrankerijk met eene groote magt voor de stad Yper alwaer den graef Ferdinandus bij hem komende, baed hem om vergiffenisse omdat hij des koninkx ordre hadde geweigert te volkomen met aen de Engelsche bijstand te verleenen waer over den konink zeer verstoort was.

1214: Ferdinandus laat Ieper versterken
Als hij hem saeg zoo heeft hij hem daedelijk belast dat hij zoude uyt Vlaenderen vertrekken. Dan heeft hij de wethouders met de rijkste en de treffelijkste borgers gevangen genomen en naer Vrankrijk doen voeren omdat sij de eersten waeren die den graef Ferdinand hadden gehoorzaemt. Naer eenige wonderhandelinge zoo wiert met groote blijdschap gepubliceert den vrede tusschen Philips konink van Vrankerijk en den graef Ferdinand, uytgenomen dat de gevangene borgers vrij zouden gelaeten worden mits elk een ratsoen te betaelen naer conditie gesteltenisse de welke een maend daer naer wederom in stad gearriveert zijn.

ANNO 1213 heeft den graeve Ferdinandus den sone van Sanchij konink van Portugael, den man van Joanna dochter van Boudewijn keyser van Constantinopelen, de stadt van Yper seer vermeerdert, verdobbelde de thorens op de stadtsvesten en met stercke nieuwe grachten en houten pallisaden die men thuynen noemde, omringende, tot bewaernisse van dat groot gemeente, en hij heeft alhier sijn hof voor eenigen tijdt gehouden.

ANNO 1214 den 27ste maerte quaem den graef Ferdinandus andermael met eene nieuwe magt naer de stad die hij innaem en alsdan dede versterken met palissaden om aldaer te stellen den stoel van oorloge. Hij stelde ook wethouders. Ten selven tijden hadde Ferdinandus onsen graef onderzoek gedaen en ondervonden dat den konink van Vrankerijk van sijne huysvrouwe goed als gravinne van Vlaenderen onthielt als Arie, St. Omaars, Caleys en meer andere steden. Daer om swoer hij dat hij al deze landen en steden die sijne huysvrouwe toebehoorden en die den konink onregtveerdelijk besaet niet en zoude verlaeten de zelve wedernemen en wederom besitten.

In deze meyninge en beschikkinge wiert hij geholpen door Reinault graef van Beinen, door den keyser Otto, door den konink van Engeland, den hertog van Lorreynen, den hertog van Braband bij de welke syg voegde den heer Edewaert David als capiteyn met 400 Yperlingen waer tegen Philips konink van Vrankrijk quaem met een leger die sij syg versaemelden bij den Pont de Bouvin alwaer sij malkanderen zeer schroomelijk hebben aengerand en hartnekkelijk hebben gevogten tot dat den keyser Otto met schande uyt het veldslag gedreven is geweest.

De onfortuinlijke Roeland Verbrugge
De Fransche den slag gewonnen hebbende, wierd den graef Ferdinandus gevangen geleyd naer Parijs in de Louvre. In dezen veldsag is den heer David Edewaert, heer van Melodie, met 24 Yperlingen de dood ontkomen, de andere 376 zijn in den slag gebleven. Den edelen David daegs voor St. Anna dag uyt het veldsag gevlugt zijnde, is binnen Yper wedergekeert met sijne 24 overgebleven Yperlingen.

Tot gedagtenisse dat sij malkander als gebroeders zoo getrouwelijk hadden bijgestaen zoo heeft eene redenrijke gilde gefondeert waer van hij is den eersye prince geweest en dat onder de bescherminge van de heylige Anna, gevende de gilde voor haer kenspreuke Roosiere met melodie. Deze gilde wierd geoctroyeert en bevestigt door de gravinne Joanna huysvrouwe van den graef Ferdinand die tot Parijs gevangen sat. De gilde bestond onder het gesag van de hoofdgilden van Westvlaenderen te weten de gilden van Alpha en Omega waer van de voogt van Yper het hooft is.

ANNO 1215 den 22ste april, is binnen Yper overleden eenen sekeren eerlijken borger genaemt Roeland Verbrugge den welken in sijn leven tweemael is getrouwt geweest en in sijne houwelijke wonderbaere avanturen gehad. De eerste keer dat hij trouwde het was met Octavia Valbrugge en met deze 5 jaeren getrouwt zijnde ende alreede eenen soon en eene dogter te saemen gewonnen hebbende, zoo is’er van Gend gekomen eenen oom van dezen Roeland Verbrugge om sijnen cousijn te besoeken. Dezen wel ontfangen en wel gekomende zijnde, vraegde aen Roeland of deze vrouwsperoon Octavia sijne huysvrouwe was want het was d’eerste keer dat hij binnen Yper quaem en gehoort hebbende van ja dat het sijne huysvrouwe was, seyde dat het hem dagte deze vrouwe nog dikwils gezien te hebben. Dus vraegde hem hoe haere naem was, hoe oud dat sij was Octavia Volbrugge, dat sij 25 jaer oud was en dat hij meende dat sij van Gend was.

De twee foutieve huwelijken van Roeland Verbrugge
Den oom dit alles aenhoort en overpeyst hebbende, seyde voor vast en zeker dat deze Octavia de zuster was van Roeland, dat sij alle beyde kinderen waeren van sijnen overleden broeder en dat hij hun te saemen binnen Gend ten sijnen huyse langen tijd hadde gekweekt. Maer door de kwaede handelinge van sijne vrouwe met deze kinders dat deze Octavia 12 jaeren oud zijnde is weggeloopen en twee jaeren daer naer haeren broeder 16 jaeren oud zijnde.

Vervolgens dat sij door misverstand Octavia haer hadde laeten naemen Valbrugge maer door haere toenaeme Verbrugge was en dat sij te saemen broeders en zusters waeren en beyde kinders van Ignaes Verbrugge en beyde geboren binnen Gend en nu bij voorval vervremd zijnde van malkanderen, aldus getrouwt waeren. Deze zaeke rugtbaer geworden zijnde en ter kennisse van de wet en de geestelijkheyd gekomend zijnde, heeft men de zaeken wettelijk ondersogt en alles voor waeragtig bevonden zijnde, wierd dit houwelijk door de geestelijkheyd geoordeelt van geender weirde te zijn en hebben deze getrouwde van malkanderen ontslaegen en vrij gestelt met een ander te mogen trouwen.

Den oom heeft deze beyde kinderen mede genomen naar Gend. Deze Octavia van het houwelijk aldus ontslaegen zijnde, heeft de wereld verlaeten en is religieuse geworden in het klooster van de nonnenbosschen boven het hooge en haeren man of broeder is gegaen met den graef van Vlaenderen naer het Heylig Land. Naer dat hij 3 jaeren hadde weggeweest, is wederom binnen Yper gekomen, begaef syg wederom naer eenigen tijd om te trouwen met eene dogter die genoemt wierd Lindea Zijdevloot omdat sij weduwe was van van Engelraem de Groene, die den doodbrief van haeren man die valsch was getoont hadde en aldus wederom 3 jaeren getrouwt zijnde en te saemen hebben eene dogter gewonnen, is het gebeurt dat haeren eersten man Engelram de Groene naer 8 jaeren gereyst hebbende en geswerft ontrent Jerusalem, is wedergekeert binnen Yper en vond sijnde vrouwe getrouwt te zijn met dezen Roeland Verbrugge, het welke niet alleen wederom onder de getrouwde maer door geheele de stad, eene groote opspraeke veroorzaekte en wederom door de wet en de geestelijkheyd moeste gescheiden worden en Roeland Verbrugge wierd wederom ontslaegen en de vrouw Lindea Zijdevloed was genoodzaekt te moeten leven met haeren eersten man Engelram de Groene.

Dezen Roelant Verbrugge dit ter herten trekkende is van droefheyd het selfste jaer gestorven den 22ste april gelijk hier boven gezeyd is en wierd begraeven op het kerkhof van Onse Lieve Vrouwe tot Brielen boven wiens graf eene blauwe marbelen tombe wiert gestelt met dit opschryft van het Latijn in t’Vlaemsch overset luyd aldus:

graefschyft van Roeland Verbrugge overleden den 22 april 1215
lezer aenziet hier het graf van d’heer Roeland Verbrugge
aen welk snoo fortuyne getoont heeft haere rugge
die twee mael wettelijk getrouwt was voor elk een
naer door een vremd toeval moest t’elken weder scheen
mits dat sijn eerste vrouw sijn zuster was bevonden
en dat sijn tweede vrouw wettig was verbonden
aen een uytlandschen man van haer eens weggegaen
waer door men Roeland moest zoo van de trouw ontslaen
bid voor sijne ziel op dat hij mag glorieus ten jongsten dag

1216: de geboorte van de heilige Margaretha
Den 25ste april quaem den gravinne Joanna in de stad Yper, vermaende de gemeente zeer tot standvastigheyd voor hunnen graef te blijven en de opstokte tegen den konink Philips van Vrankerijk hun jonnende ten dien eynde eenige ordonnantien t’hunder voordeel.

ANNO 1216 wiert binnen Yper geboren de H. Margarieta van Yper, soo genaemt van haere geboorte plaetse. Den 21ste julii quaem’er in de stad Yper eenen grooten twist tusschen de geestelijke en de weireldlijke persoonen. Sij wilden dat men de biegte moesten secretelijk doen maer in t’openbaer zoo men pleegt te doen. Dan was het eerste mael den last gegeven aen de vier bidders orden de welke zedert genaemt sijn paters ofte vaders ter oorzaeke van de zelve biegte door last van den paus Honorus den 3de van dien naem waer over alle moniken van St. Maertens en van St. Pieter die onder den regel van St. Benedictus leefden, zijn al uyt de stad gedreven geweest, tot groote verergernisse van bijnaer gheel Vlaenderen.

ANNO 1219 den 25ste mey wierd in de stad Yper eerstmael aen de geestelijke persoonen geordineert van wegen den paus Honorius den 3de dat sij de heylige hostie moesten in de messe verheffen en aen de toehoorders boven hun hoofd vertoonen. Bovendien dat sij de zelve aen de zieke persoonen moesten in haere huysen draegen met alle eere en reverrentie.

ANNO 1220 heeft den zaligen pater Zegerus predikheer, die gesonden was van Rijssel, binnen Yper begonst als eenen apostel met groote vierigheyd, door sijne predicatie vele zielen te winnen, onder andere, onse Margarieta van Yper, die hij van een wereldyk leven tot een zalig leven heeft beweegt. Ten dien tijde en waeren nog geen andere predikheeren in Yper als desen pater Zegerus.

ANNO 1220 is door last van de graevinne Joanna geordonniert dat den feestdag van Onse Heer Hemelvaert die pleegde buyten de stad te wesen op de heerlijkheyd der Templiers met consent van hunnen oversten Ollivier, nu is in de stad gestelt geweest en gelijkwijs het ten agterdeele was van de zelve Templiers en ten merkelijk voordeele van de stad. Zoo wierd’er eene groote vijandschap der Templiers tegen de borgers, zulkx dat eenen broeder van de zelve Templiers de reputatie hadde van zeer heyliglijk en deugdelijk te leven genaemt broeder Floris van geeste verklaerde aen een ieder in t’openbaer en zeyde dat den engel des heere in revelatie hadde geopenbaert dat de stad op eenen Onse Heer Hemelvaert dag zoude verdrinken en gelijk op den zelven dag eenen zeer grooten slag regen viel, zoo hebben veele der gemeenten hier aen geloof gegeve, zulkx dat ten dien dag den meerderen deel uyt de stad trokken waer door deze feeste andermael en tot over veele jaeren daer naer dat’er nog veele uyt de stad trokken uyt vreeze dat Yper hadde konnen vergaen.

ANNO 1221 gaf den deugdzaemen heere, mijn heere Michiel van Yper (alsoo genaemt volgens zijn familie naeme) zijnde Kasteleyn van Yper, een uytneemende groote somme geldt, aen het melaetshuys om de arm lazarige menschen te onderhouden, nu genoemt de lazernie.

ANNO 1222 heeft den proost van St. Maertens klooster, mijne heere Hugo Peel, gefondeert den goddelycken choordienst. Den 17de mey passeerde de gravinne Joanna door de stad Yper alwaer sij het noenmael nemende voor haer vertrek aen de gemeente preveligien heeft gegeven dat alle poorters van Yper die van haere landen heuren buyten de stad nog aen haer nog aen haere baillieus nog naerkomers geene talie of schattinge moeten betaelen als ook binnen Yper.

1223: er woedt een hevige pest in Ieper
ANNO 1223 was’er binnen Yper eene grauwsaeme ende schroomelijke peste de welke zoo geweldig toenaem dat’er binnen den tijd van ses maenden van het somer saison boven de 4000 menschen zijn gestorven. t’Is gebeurt dat Cecilia Planke huysvrouwe van Jean van t’Huyne geleyt wierd op den waegen met de andere die van de peste gestorven waeren, meenende dat sij dood was en wierd in een grooten put begraeven op het kerkhof van St. Michiel in de voorstad.

In het midden van den nagt want sij wierden bij nagte begraeven om den stank wille, drie heuren daer naer deze vrouwe tot haer zelven gekomen zijnde ende liggende eene van de opperste, rammelt uyt den put en gaet regt moedernact zoo sij naer haer huys, klopt stillekens op de deure. Den man gebiet aen sijne dogter uyt de venster te zien om te vernemen wie daer was het welke sij inderdaed vraegde wie daer klopte. Sij antwoorde: ‘Doet maer open, t’is ik uwe moeder’. Deze dogter vol schryk meenende haer geest te wezen, zegt het aen haeren vader Jan van Thuyne.

Den man haer ook aenziende voor eenen geest en wilde niet open doen bleef die vrouwe kloppen tot ontrent den dageraet als wanneer eenen man van het gebeurte uyt sijn huys quaem en haer siende en hoorde klaegen om binnen gelaeten te zijn, syg verstoute bij haer te gaen en haer in te nemen in sijn huys en bemerkt hebbende dat deze vrouw van de peste genesen was, heeft haer gevraegt om in sijn huys te blijven en sijne sieke vrouwe te helpen die ook met de peste laeg. Deze Cecilia Planke laet haer gezeggen zonder voorder naer haeren man om te zien en blijft daer drie daegen binnen welken tijd haeren man Jan van Thuyne en de vrouwe die sij bezorgde alle beyde van de peste stierven. Sij bleef in dat huys aldus weduwe zijnde met den weduwnaer drie maenden met hem woonende naer welken tijd sij te saemen getrouwt zijn en deze Cecilia Planke bleef met haeren tweeden man leven zoo lange dat sij zelfs gewonnen heeft den sevensten zoon.

De schrikkelijke peste
ANNO 1227 waeren buyten de Tempelpoorte vele landerien, die toebehoorden aen de Templiers. Op dese hunne landerien en erve (die ontrent de stadt was) wierden de marcktdagen gehouden, maer in dit jaer wiert met consent van Ollevier grootmeester der Templiers, op versoek van den grave Ferdinandus, de marcktdagen in de stadt gebracht, en sedert dien altijdt soo gebleven.

ANNO 1232 heeft Joanna, gravinne van Vlaenderen, huysvrouwe van graef Ferdinandus, binnen Yper eens gaende besoecken, ons H. maget Margarieta van Yper, due sieck te bedde lag, op haer versoeck, het gemeente van Yper ontslegen van eenige lasten of tollen.

ANNO 1234 op den 18 van somermaend begonde binnen Yper te ontsteken eene schrikkelijke peste de welke gedeurd heeft ontrent de 8 maenden lang binnen welken tijd binnen Yper zijn gestorven bij de 9000 menschen. Ten tijde van deze peste is het gebeurt dat eenen beenhouwer woonende in de voorstad op de parochie van St. Michiel van die peste genesen was den welken in sijn huys hadde eene dienstmaerte die hij een maend of twee in sijnen dienst hadde, eene uytnemende schoone en trots meesen op de welke hij sijne liefde liet vallen en vermits hij van over langen tijd met sijne huysvrouwe quaelijk leefde, zoo heeft hij met consentement en wetenschap van sijne maerte op belofte van malkanderen te trouwen eenig fenijn bereyt en sijnde vrouwe daer mede vergeven en des s’nagts als den stadskarre waegen met eene belle daer aen rond reed om op te nemen alle die van de peste gestorven waeren, zoo heeft hij sijn dood wijf met de hulpe van sijne maerte op de karre gedraegen, zeggende dat sij van de peste gestorven was de welke met alle de andere die op dien dag van de peste gestorven waeren begraeven weird.

1234: het verhaal van de beenhouwer en zijn maerte
Een maend daer naer zoo trouwde dezen beenhouwer met sijne maerte. 14 daegen daer naer getrouwt sijnde, was dezen beenhouwer in eene herberghe met lustig te drinken en aldaer met eenen anderen man in dispute raekende, zoo seyde dezen man tegen den beenhouwer: ‘Loopt naer huys bij uwe nieuwe vrouwe die ik over drie maenden binnen Cortrijk om haere hoererie op alle hoeken van de markt van den beul hebbe zien geeselen.

Dezen beenhouwer in volle gramschap loopt naer sijn huys, verwijt aen sijn wijf dat sij eene hoere was en daerom binnen Cortrijk op alle hoeken van de markt hadde gegeeselt geweest. Sij loochende deze beschuldeginge. Verscheyde gebeurs komende daer bij geloopen om dat hij haer sloeg verweet sij aen den beenhouwer: ‘Wat wilt gij seggen dat ik eene hoere ben, gij zijt wel eenen schelmschen moordenaer want gij hebt uwe vrouwe vergeven en aen het volk wijs gemaekt dat sij van de peste gestorven was’. Den beenhouwer uyt vreese dat sijne moord door sijne vrouwe verwitsels zouden openbaer worden, is uyt de stad gevlugt.

De wet ten dien eynde daer van kennisse hebbende wierd onderzoek gedaen binnen Cortrijk en voor waeragtig bevonden dat deze vrouwe om haere hoererie was gegeeselt en uyt gebannen geweest waerom de wet haer heeft doen uyt de stad vertrekken en met groote suspitie den man voor waer veroordeelt dat hij sijne vrouwe vergeven hadde.

ANNO 1236 den 7de mey, verkogte mijn heer Michiel aen de wet en de gemeente der stede van Yper 106 bunders bosch liggende in de poelvelde de welke den voorseyden heer Michiel hielt in leene en manschap van de graevinne Joanna.

ANNO 1237 de 14de juni arriveerde in de stad Yper den graef Thomas van Savoyen die aldaer zeer heerlijk als 21ste graef van Vlaenderen wierd ontfangen ter oorzaeke de graevinnen Joanna weduwe van Ferdinandus den welken twee daegen daer naer vertrok naer Rijssel.

1237: Thomas Cantipretensis en Margaretha van Ieper
ANNO 1237 overleedt binnen Yper met groote opinie van heyligheydt, onse salige Margarieta van Yper, in den ouderdom van 21 jaeren, geestelijcke dochter van den H. vader Dominicus. Sij heeft in haer leven verscheyde miraekels gedaen, die in de beschrijvinge van haer leven te vinden sijn, als ook naer haer salig overlijden. Soo den H. Segerius (haeren bichtvader) stondt bij haere sepulture, is aldaer bij hem gekomen eene vrouwe met een quaeden harm, van de schouder tot de handt teenemael geswollen, welke vrouwe, (door den raedt van pater Segerius) bij het graf van Margarieta gaende, is door haere verdiensten in de presentie van veel volk, haeren arm miraekeleuselyck op een oogenblick genesen geweest.

Den selven pater Segerius, van de H. Margarietas moeder gevraegd hebbende tot een gedenckenisse, den nachtdoek ofte hoofdkleedt van de H. Margarieta, was den selven doek van haer moeder in de aerde gedolven, om de vuyligheyd van eene wonde die de heylige Margarieta gehadt hadde, dog den selven, uyt de aerde gedolven sijnde, die aldaer negen weken hadde in gelegen, is de selve gevonden schoon, wit, en welriekende. De H. maget is de eenigste die van alle de Yperlingen tot nu toe voor heylig verklaert, dog het is onbekent waer dat sij begraeven is. Sommige meynen, in St. Pieters, ander op St. Maertens, godt geve dat haer heylig lichaem, tot glorie van godt en welvaeren van onse stadt, eens mag gevonden worden.

ANNO 1238 is binnen Yper gekomen den H. Thomas Cantipratensis, den welken verstaen hebbende het wonderbaer leven van ons H. Margarieta van Yper (de welke den 9 Xbre 1237 was overleden), heeft den eersten geweest die haer leven heeft beschreven.

5 januari 1240: een zware brand verwoest Ieper
ANNO 1240 den 5 januarius was’er eeenen zoo grooten brand geresen uyt de schouwe van een vulders huys dat meer als de halft van de stad Yper geconsommeert wierd, ook mede het klooster van St. Maertens en een deel van de kerke t’welke oorzaeke was dat van dit jaer de wet niet en wiert vernieuwt, is gefondeert eene vrouw abdie onder den regel van St. Augustinus.

ANNO 1241 den 12de april wierd neffens de kerke van Brielen eene dogter gebooren met twee hoofden van Jacob Bovijn haeren vaeder en Margaretha Letsaert haere moeder, de welke levende bleef bij de acht maenden. Den 1ste october arriveerde in de stad van Yper den graef Thomas met de gravinne sijne huysvrouwe die de gemeenten eenige schoone privilegien gaef onder anderen dees dat sij quijte schelden ten eeuwigen daege ons gemeente en poorters van Yper van allen tot binnen en buyten de jaermarkten, buyten dees dat sij geven zullen aen den weger van de wolle voor sijne moeyte twee deniers van den sak en van de wolle die men niet en weegt zal men niet geven.

ANNO 1244 de 16de april arriveerde in de stad Yper Guillaume soone van Achambaw de Bourbon heere van Dampierre met sijne huysvrouwe Margueriete jongste dogter van de overledene graevinne Joanna de welke met groote eere wierden en erkent als den 22ste graef van Vlaenderen alwaer des anderendags sommige oude en arme bedrukte weduwen aen de graevinne eenen voetval deden, verzoekende eenige hulpe tot hun onderhoud waer over sij beweegt was. Zoo deden sij in de stad stigten ofte instellen het Godhuys van den Heyligen Geest, het zelve begiftende met een merkelijk inkomen tot onderhoud van een groote aantal arme weduwen van de stad waer over eenige regierders met eenen ontfanger.

ANNO 1245 op dezen tijd zoo floreerde de stad van Yper in gemeente dat’er wierd bevonden ontrent de 200.000 menschens volgens de opschrijvinge.

Willem van Dampierre en zijn 482 Ieperlingen
ANNO 1248 den 30ste august, arriveerde de graevinnen Marguerite met haeren oudsten zoon Guillaume den 2de de Bourbon heer van Dampierre die sij dede erkennen als den 22ste graef van Vlaenderen van waer hij korts daer naer vertrok met den konink van Vrankerijk St. Louis en andere naer het Heylig Land, laetende aen sijne huysvrouwe Beatrix dogter van den hertog Hendrik van Braband en aen sijne moeder het gouvernement des lands in hunnen handen.

Zoo vertrok hij naer Carthago met veel volk (488 Yperlingen) waer toe hij geboden hadde aen sijnen neve Wilhelm en alle sijn leenhouders mede te trekken tegen de barbaeren. Aldaer gekomen zijnde wiert zeer gevogten zoo dat’er veel Sarazijnen en Mooren dood bleven. Wilhelm van Dampierre wiert tijdens het beleg van Damiette door de sultan van Babilonien gevangen genomen en gequetst.

ANNO 1250 den 18de maerte, quaem de graevinne Marguerite met haere schoon dogter de gravinne Beatrix Mahau in de stad Yper die de gemeenten te kennen gaven het groot ongeluk voorgevallen aen den graef Guillaume van Dampierre haeren man en Guilliemes Guy haeren zoon met den heyligen Ludovicus konink van Vrankerijk, met Alphonsus en Robertus sijne broeders, met nog veele andere in het Heylig Land gevangen waeren door Melexala sultan van Babilonien aen wien sij hadden gedwongen geweest syg over te geven. Deze waeren onder de zorge gesteld van de vreede Sarasijnen en andere ongeloovige.

Sij moesten voor hun randsoen betaelen 8000 ponden goud waer van den koning van Vrankrijk voor hem en sijne twee broeders de helft gereed betaelde met de belofte van in het rijk gekomen zijnde de andere helft te betaelen en al laetende voor ottagie een groot aantal edellieden onder hunne handen. Aengezien dat dit randsoen zeer uytnemende hoog beliep en dat den koning sijnde landen tot uyt voeren den zelven oorlog uytgeperst hadde, zoo konde hij de reste zoo haest en gevoeglijk niet vergaederen, zulx dat de resteerende gevangen schuldig waeren te sorgen elk voor sijne eygen verlossinge ten welken eynde den graaf Guillielmus van Dampierre met sijne soonen vraegden aen de graevinne sijne huysvrouwe hulpe van penningen om hun randsoen te konnen betaelen en aldus verlost te worden uyt de slaevernie.

Onze lieve kinderen van Ieper
Naer verscheyde steden de graevinne aenzogt hebbende tot het fournieren van de zelvde penninge gemerkt dat de stad Yper ten dien tijde door haer rijke borgers zeer magtig was en floreerde, quaem de gravinne binnen Yper, de welke door haere schoonheyd en welsprekenheyd de borgerie deze stede beweegt heeft om het randsoen van haeren man te betaelen met de belofte van het zelve weder te geven, verzekerde dat sij ten eeuwigen dage de Yperlingen zoude beschermen als haere kinders en op dat zeggen de borgers van Yper hebben het gezeyd randsoen betaelt.

Als wanneer den graef Guillielmus van Dampierre met sijne twee soonen uyt de slaevernie verlost waeren door middel van het geld van d’Yperlingen, heeft dezen graef binnen Yper gekomen zijnde eene kostelijke maeltijd doen bereyden alwaer al de treffelijkste menschen van de stad present waeren en terwijl al de genoode gezeten waeren, heeft den graef aen de graevinnen sijne vrouwe gevraegt waer sij dusdaenige somme geld bekomen hadde waarop sij met blijdschap antwoorde: ‘Van onse lieve kinders van Yper en principaelijk van de familien Boeteman en Paeldinck.

Den graef dit verstaen hebbende heeft aen deze twee gezeyde familien binnen Yper die het meeste geld gegeven hadden om sijn randsoen te betaelen tot een eeuwige vergeldinge de vrije vischemarkt gegeven met al het geene daer aen is competeerende te weten het minkmeesterschap en andere effecten als ook de privilegie van uyt iederen korf die ter markt zou gebragt worden twee visschen te trekken van wat soorte die zoude mogen wesen en van dienen tijdstip af heeft den graef Guylleelmus altijd gezeyt doen hij van d’Yperlingen sprak ‘onse lieve kinders van Yper’.

De Ieperse Minderbroeders Recoletten in 1255
Daerom heeft hij geordonneert dat het magistraet van Yper gaende in corpore zouden leybanden draegen afgezet met groene franjen tot eene lofweerdige gedenkenisse dat de Yperlinge sijne beminde en alderliefste kinderen waeren. Zommige spotvogels willen houden staen dat de borgers van Yper kinders genaemd worden om dat de heeren van de wet leybanden draegen. Verder sij willen verhaelen hoe keyser Karel eens aen het magistraet van Yper de halle zoude gevraegd hebben en dat de heeren niet wetende wat zeggen, raed vraegden aen eene jouffrouw de welke hun voor een goed advys gaef van te antwoorden: ‘wilt den keyzer de halle hebben, dat hij ze mededraegt.

We zullen eene andere in de plaetse doen maeken’. Daerom zijn’er zommige die zeggen dat keyzer Karel aen de heeren van het magistraet bevolen heeft ten eeuwigen dage leybanden te draegen als onnoozele kinderen de welke niet en weten wat antwoorden en die van eene vrouwe moesten geleerd worden, dus om alle daer van onwetende menschen te doen swijgen. Wij houden ons eenpaerelijk te vreden met te zeggen dat het eenen belachelijken en vercierden leugen is ten 1ste het waere eene onbetaemelijke ja zelfs eene strafweerdige aentwoorde die men aen den keyzer zoude doen van te zeggen: ‘wilt keyzer Karel de halle hebben dat hij ze mededraegt..’ Ten 2de keyzer Karel was maer 250 jaeren daer naer gebooren te weten in het jaer 1500 op St. Matthijs dag maer den waerachtigen oorsprong waerom de inwoonders van Yper genaemt wierden kinders behelst toe te schrijven aen het voorgaende dat de gravinne Marguerite door het randsoen dat de Yperlingen betaelt hebben om haeren man af te lossen ‘mijne kinders’ genaemt worden.

ANNO 1254 den 16de mey, was’er in de stad Yper onder de gemeente eene groote murmuratie ter oorzaeke dat sij belast waeren te betaelen aen Charles van Anjou de somme van 1260 guldens tot het voeren van den oorlog tegen die van Holland. Maer de gravinne Marguerite dit vernemende en ook consideerende de merkelijke somme die sij nog pretendeerden over het randsoen van den graef haeren oudsten zoon die overleden was, heeft sij de zelve somme voor hunlieden betaelt waer mede het gemeente gestilt wierd.

ANNO 1255 den 30ste januarius is binnen de stad komen woonen den Observant in t’klooster die hij drie jaeren te vooren hadde begonst te bouwen en die de heeren van het magistraet hunne verleenden. Daer naer hebben sij een strenger leven aengenomen en hun genoemt Minderbroeders Recoletten.

ANNO 1259 den 12de august arriveerde de gravinne Marguerite in de stad vergezelschapt met haeren tweeden soon Guy de Bourbon, heere van Dampierre die sij aldaer dede erkennen in de plaetse van sijnen broeder als 23ste graef van Vlaenderen de welke voor hun vertrek aen de gemeente onder andere deze previlegie vergunde dat de poorters van Yper hun eeuwigen daegen sullen quyte zijn van den balsaert te betaelen, dit was een regt dat den graef toequaem van 12 deniers Vlamsche munte die ider huys jaerlijkx belast was te betaelen.

Uit deel 2 van De Kronieken van de Westhoek

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>