De felle aardbeving van 1381

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     458 Views     Leave your thoughts  

Vlaanderen doet het perfect in het jaar 1379
1379. In dit jaer was Vlaenderen in eenen zeer bloeyende staet, dog door een gevolg van de weelde voortskomende door ’t goedkoop leven en d’ overvloedigheyd, wierd het volk zoowel als zijne hovelingen vervoerd tot eene overtollige pragt en alle zoorts van baldadigheden. Den graef om zijne wellusten te voldoen tragtede door alle zoort van middelen geld te bekomen, dog de Gentenaers waeren geentzints genegen om hem nog veel geldsommen toe te staen, in tegendeel de Bruggelingen deden hem groote beloften, op conditie dat zij een vaerd zouden mogen delven leydende van hun stad na de Leye, het gone den graef hen toestond, en ’t welk seffens in ’t werk geleyd wierd.

Maer de Gentenaers hier over zeer misnoegd zijnde, mits dit aen hunnen handel schadelijk zoude wezen, en opgestookt door eenen Jan Heyns (of Hyoens) die eenen zeer oproerigen mensch was, ligteden uyt de turbulenste van hun volk een bende, die de witte Caproenen genaemd wierd, om dat zij alle een zoort van witte mutsen of hoofddekzels droegen, en vielen met geweld de Bruggelingen aen, de welke reeds met hunne delving gevoordert waeren alwaer zij een deel der werklieden dood sloegen en d’ overige op de vlugt jaegden, waer door eenen zeer bloedigen zeven jarigen oorlog begonst tusschen de Vlaemingen en hunnen graef.

Den oproer scheen gestild te zullen worden door de gematigheyd van den graef, dog Jan Heyns stookte de Gentenaers langs om meer tegen hem op en om alle hoop van verzoening te weeren, dede hij den bailliu van Gend vermoorden, en het casteel van den Graef te Wondelghem verbranden, als ook alle de buyten huyzen en casteelen der edele lieden die den graef genegen waeren.. Hij hadde de Gentenaers nog te meer opgehitst om dat hij reekende door die van Cortryk en andere onderhoorige bijgestaen te worden. ’t Overig der maend doorliep Heyns de omliggende dorpen, onder andere Deynze en verpligte overal het volk den eed aen die van Gend te doen.

De Witte Kaproenen trekken met zijn 10.000 naar Deinze.

1379. Den graef vertrekt zig na Ryssel, alwaer hij den edeldom bijeen riep. Hij verzekerde zig van Dendermonde, Rupelmonde, Aelst, Gaveren en Audenaerde, die hij benevens Ryssel en Iper wel dede bezetten. De Gentenaers kiezen vier nieuwe capiteynen, te weten: Jan Boele, Jan Bruneel, Raso van Herzeele en Pieter van den Bossche, om met d’ eerste gelegendheyd weder te velde te trekken.

1379. Heyns trekt met 9 a 10000 mannen van zijn witte Caproenen uyt Gend na Deynze alwaer hij van zijn volk in bezetting liet. Daegs daer naer begaf hij zig na Brugge, welke stad met die van Gend in verbond treedde. Dan trok hij naer Damme alwaer hij ook wel onfangen wierd, dog stierf er subyt, niet zonder vermoeden van vergeeven te zijn. De Gendsche capiteynen zijn met 12000 gewapende mannen uytgeloopen na Deynze, Vijve en Cortryk. Zij wierden door ’t gemeente ontfangen en dwyngden de borgers den eed van getrouwigheyd aen Gend te doen.

1379 7bre 16. Na twee dagen hier verbleven te hebben, vertrokken heden die van Gend medeleydende 200 gewapende Cortryksaenen, en begaven zig na Menen. De 17de overrompelden de Gentenaers Iper, van waer de edellieden, die den graeve aldaer tot bescherming der stede gezonden had, aenstonds de vlugt namen. De 23e vertrokken die van Gend met onze Cortryksaenen uyt Iper na Dixmuyde ende van daer voorts langs Vuerne, Nieupoort, Sluys en Brugge weder na Gend.

1379. Den dienst in de kerken wierd opgeschorst, de Vlaemingen, wegens hun oproerigheden, in den kerkelijken ban geslagen wezende. Den graaf had in augustus groote garnisoen met 800 van zijn edele in Oudenaerde geleyd; waerom de Gentenaers, ontrent d’ helft dezer maend, met die van Cortryk en deszelfs casselrye uyttrokken om het beleg van Oudenaerde te onderneemen ’t zamen zijnde ten getalle van 60.000 mannen. Die stad wierd zeer kloekmoedig verdedigd door Jan van Heule, den heere van Poucke, den heer van Rolleghem, Wouter heer van Halewyn, Olivier van Halewyn, Daniel van Halewyn, Tristan van Halewyn, Geeraerd van Halewyn, Galterus van Halewyn, heer van Roosebeke, Wouter van Moorslede, Diederijk heere van der Gracht, Jan van Poucke, Jan Damman, Geeraerd Damman, Den heer van Vichte, den heer van Iseghem, den heer van Sweveghem, den heer van Bondues en veel andere ridders. De Iperlingen bragten voor die stad een groot werptuyg dat men de blyde noemde, en andere swaere stukken gescut.

Het botert geenszins tussen die van Kortrijk en Gent
1379 Xten 28. Volgens een oud gebruyk wierd in O.L. Vrouw kerke aen een der coralen die den bisschop verbeelde, den wijn van eere aengeboden. Den graef bij middel van zynen schoonbroer den hertog Philippus van Bourgognen, tragtede de Vlaemingen tot vrede te beweegen. Philippus noodigde ten dien opzigte de opperhoofden der Gentenaers, Cortryksaenen uyt op een middagmael tot Pont a Ronne, tusschen Doornyk en Oudenaerde, en verwittigde hun tot overeenkomst en het opbreeken van het beleg van Oudenaerde. Den graeve Lodewijk tot Mechelen zijnde geeft brieven van verzoening aen de steden van Vlaenderen.

De Vlaemingen stonden hier op den vrede toe, en braken het beleg op, waer naer den graef na Brugge dagt te vertrekken; maer den proost van Haerelbeke raede hem van zig na Gend te begeeven om de gemoederen aldaer te winnen. Die van Gend verneemende de aenkomst van den graeve, zonden 22 ouderlinge, de welke hem tot Deynze ontmoeten en na Gend vergezeldschappen. Den graef, korten tijd in Gend geweest zijnde, vraegde dat men aldaer de witte Caproenen ten volle zoude afleggen, waer op wederom oneenigheden in Gend ontstonden, dus den grave misnoegd zijnde, heymelijk na Ryssel vertrok, waerschijnelyk langs Cortryk.

1380 jan 3. Den bisschop Petrus d’Aussay dede zijn intrede in Doornyk, dog hij wierd maer alleenelijk erkend door de Doornyksche die het met Vrankryk houdende ook hielden met Clemens VII. De Vlaemingen daer en tegen erkenden den wettigen paus Urbanus VI, ende voor bisschop Joannes van West.

1380 feb 2. Zommige edele van ’t maegschap van den vermoorden bailliu Roegier doen den oorlog aen die van Gend om hun te vreken. Die van Gend denkende dit op bevel van den grave geschiede, stonden weder tegen hem op, en namen Oudenaerde bij verrassing in. Dog den vrede wierd korts daer naer ersteld.

In 1380 wordt de vrede nog maar eens gebroken
Maer op het dooden van Jan Pruneel die de oorzake van dien voorgaenden oproer geweest was, hebben de andere belhamers, diergelyk lot vreesende, de witte Caproenen, weder opgerokt tegen den edeldom, den welken van den grave oorlog kreeg van geweld met geweld te keeren. De edele trokken dus te velde tegen die van Gend, en Gael van Masseme, belettende de uytloopen van Raso van Gavere capiteyn der witte Caproenen, bleef gedurende dry weken met een groote heircragt liggen tusschen Cortryk en Oudenaerde zelve veel quaed doende.

1380 juny. In het eerste dezer maend namen die van Gend Dendermonde in, de Yperlingen dunkende na huys te trekken vonden onderweeg den grave en Bruggelingen met groote magt, waerom de Gentenaers hun vergeleyd hebben zonder schade eerst tot Cortryk en dan na Ypere, niet tegenstaende alle de subtile en listige hinderlagen der edele. Den 19de wierd den vrede wederom gesloten, den grave daertoe, door die van Gend, Ypre en Cortryk gedwongen zijnde.

1380 ougst 8. Den vrede word weder gebroken. De Gentenaers trokken uyt na Deynse, Thielt en Rousselaere welke plaetsen zij dwingen aen hun den eed te doen. De Gentenaers vervoegden met die van Iper en Cortryk en trokken onder ’t beleyd van Pieter du Bois (van den Bossche) naer Rousselaere met 9000 mannen om van daer Dixmuyde te gaen belegeren, Jan de Lannoy was capiteyn van de Cortryksaenen. Nauwelijks hadden de Gentenaers Cortryk verlaten, of de borgers volgden die van Ypre, zig overgevende aen de genade van den grave, den welken 200 van de bezonderste Cortryksaenen in hegtenis nam, en d’ helft der zelve naer de gevangenis van Ryssel, en de andere na die van Douay heeft gezonden. Men zegt zelfs dat hij alhier eenige heeft doen onthoofden. Arnoud de Clerck met Jan Boele met een deel andere Gentenaers en Yperlingen vertrokken van Ypre ter hulpe van die voor Dixmuyde laegen.

28 september 1380: confrontatie in Woumen
1380 ougst 24. Den grave Lodewijk had een deel van zijn leger onder beleyd van zijn bastaert zoon De Haeze geplaetst in een bedekten weg om d’ afkomende Yperlingen en Gentenaers te overrompelen. Jan Boele zijn weg nemende langs Thourhout viel bij Roozebeke in d’ hinderlaege van De Haeze alwaer zoodanig geslagen wierd dat er 2400 van zijn volk ter plaetse dood bleven. Men riep verraed, verraed, en een ieder tragte te vlugten ten deele na Rouselaere en ten deele na Cortryk, alwaer Jan Boele door die van Gend als verraeder uytgescholden wordende om dat hij dien weg aengeraeden had, vermoord wierd.

1380 7bre 1. Den grave komt met een groot leger voor Gend om die stad te belegeren, die van Cortryk hadden zig bij hem vervoegd.

1380 7bre 16. Den coning van Vrankryk Carel de V overlijd te Beautré sur Marne, opgevolgd wordende door zijn zoon Carel den VI. Hij had de coninglijke bibliotheek te Parijs begonst daer toe gevende 900 volumen, ’t gone ten dien tijde een talrijke verzameling maekte, vermits het al handschriften waeren, de boekdrukkonst nog niet uytgevonden zijnde.

1380 7bre 28. Den grave na Dixmuyde getrokken zynde, heeft de belegeraers bij Woomen aengetast en de zelve verslagen en verjaegd hun agtervolgende na Cortryk en van daer na Gend. Den buyt die hij voor Dixmuyde vond en na Brugge heeft gezonden, was zoo overvloedig, dat eenen osse niet meer als twaelf stuyvers, een zwijn zeven, en een schaep dry stuyvers aldaer vercogt wierd, door de menigte der beesten die men gevonden had in het Gendsch leger. Dezen maendag was een ongelukkig begin van de week voor de Gentenaers. Zommige melden dat zij, voor Dixmuyde boven de 5000 mannen en 200 geladen karren verloren hebben. Den graef heeft zommige van zyne edele, tot nieuwe ridders geslagen, over hun kloekmoedigheyd die zij in dezen veldtogt betoond hadden; onder dewelke zig bevonden Boudewijn de Vos, Mattheus van Schatille, en Francis van Haveskerke.

Nu volgt er een algemene belegering van de stad Gent
1380 9bre 1. Veel Cortryksanen waeren vervoegd met de Bruggelingen, Vrylaeten en Iperlingen benevens den grave opgetrokken om Gend te gaen belegeren, dog veele van hun wierden nu met hunnen bevelhebber Judocus van Halewyn door de Gentenaers by Langerbrugge verslagen.

1380 9bre 5. De Bruggelingen, Vrylaeten, Yperlingen en Cortryksaenen die nog te Everghem gebleven waeren, wierden daer ook ’s morgens op het onverwagste door de Gentenaers overrompelt ten grooten getalle gedood en de overige in de vlugt geslagen. Onder de gesneuvelden bevond zig Tristan van Halewyn een zeer dapperen ridder.

1380 9bre 11. De Gentenaers den vrede met den grave bekomen hebbende, heeft hij na de 10e weke zijn beleg opgebroken en is in Gend ontfangen alwaer hij heden den vrede geteekent heeft die men genoemt heeft den Sint- Maertens vrede. Bij den zelven heeft hij aen die van Gend, Cortryk hun misdaden in de beroerten begaen vergeven. Den grave trok dan van Gend met zijn leger te Brugge waert, dog liet alle de kasteelen ontrent met krijgsvolk bezet, hij begaf zig dan van daer na Ipre. Ontrent de 16de is den grave van Ypre na Cortryk gekomen en heeft zig dan voorts na Gend begeven.

1381 febr. 25. De Gentenaers en Bruggelingen geraken wederom in oneenigheyd wegens de wederzydsche aengeslaegen en verkogte goederen, zoo dat die van Gend nu in de waepens liepen roepende dat die van Brugge den vrede verbroken hadden.

De felle aardbeving van 1381
1381 maerte 2. Jooris van Ryssele hoofdman der gilde van St. Jooris wierd door die van Brugge na Cortryk gezonden met 19 schotters om de stad tegen die van Gend te verdedigen. Hij bequam tot soldie 2 schellingen grooten en ieder sergeant ofte gildebroeder 12 grooten, maer van den 29 juny kregen zij maer 9 grooten daegs.

1381 maerte 8. Die van Gend trokken met magt na Deynze, welke plaets zij zeer versterkt hebben zoo als ook alle de Bruggen en doortogten die tot afweeringe der vyanden van hun stad konden dienen. Zy stelden tot bezetting van Deynze d’ inwoonders van Gend die nog geen poorters waeren terwijlen de witte Caproenen ’t land doorliepen, roovende en moordende tot ontrent Cortryk alwaer verscheyde van die, de welke men gevangen gekregen hadde onthoofd wierden. Zekeren Raes Mullaert wierd door de Gentenaers tot hunnen hoofdman verkozen, die 2 ponden grooten stelde op iederen ridder die men zoude gevangen nemen, en een pond voor iederen schild knaep, ’t gone menige waeghalzen aenporde om uytvallen te doen, dog verscheyde vielden zelfss in vyands handen.

1381 mey 3. Die van Gend verdeelden hun witte Caproenen in 5 benden waervan eene zonden na Deynze en eene na Cortryk sterk 6000 mannen onder bevel van Pieter van den Bossche. Die overrompelden het voorgeborgt van Overbeke, het gone zy in brand staken, vermits zy de stad, door de kloeke verdediging der borgers en hulptroupen niet konden overmeesteren en genoodzaekt wierden den terugtogt na Deynze te nemen, onderweeg alles te lande verwoestende. Zij verhoopten zig met de andere Gentenaers te vervoegen maer zy quaemen te laet. Jan van der Elst om zijn quad uyt Cortryk gebannen, was door de Gentenaers gesteld als capiteyn over een bende ballingen waer mede hij overgroot quaed te lande dede, en bevond zig dan bij die ontrent Deynze waeren.

1381 july. In deze maend heeft den grave de stad van Gend belegerd dog vrugteloos en na veel verlies is hij met zijn leger opgebroken en heeft groote garnisoenen geplaets tot Cortryk, Oudenaerde, Gaveren en Dendermonde om d’ uytvallen der Gentenaers tegen te houden.

1381 7bre. Men gevoelde een felle aerdbevinge. In ’t eerste der 8e maend zonden die van Gend een groote krijgsmagt uyt na Deynze ’t welk belegert wierd, maer den bevelhebber Heylaerd van Poucke met veel edele verweerden hun zeer dapperlijk, de stad zeer versterkt geweest zijnde door den grave en door ’t water ’t welke bij middel van sluyzen in de gragten gebragt was.

Regen, hagel en mist teisteren de mannen
1381 8bre 25. De Gentenaers deden van s’ morgens vroeg een nieuwen storm langs verscheyde plaetsen op Deynze verhopende mits een gedurigen regen, hagel en mist de bezetting min op haer hoede te vinden, maer zij waeren bedrogen want wierden door de Bruggelingen en Vrylaeten kloekmoedig afgeslagen, hun opperhoofd Raso van de Voorde doodelijk gequetst wordende zoo dat zij veel doode ter plaetse lieten en tegen den avond met veel gequetste na Gend wederkeerden.

1381 Xten 1. Heer Egidius van Hamme administrateur van het bisdom van Doornyk stond toe ten verzoeke van ons capitel van O.L. Vrouwe, de vereering van twee capellanien in St. Maertens, ter oorzake van des zelfs gering inkomen.

1382 january 24. De Gentenaers van alle zijden gepraemt door den oorlog, en gebrek van levensmiddelen, kiesden nu tot hun opperhoofd Philips van Artevelde zoon van Jacob die tusschen de jaren 1335 en 1345 met veel roem hun stad en zelfs Vlaenderen bestierd hadde. Zijn moeder was uyt het oud edel geslagt der casteleyns van Cortryk, en hij was in eerste houwelijk getrouwt met de dogter van den ridder Daniel van Halewyn, en in het tweede hadde hij Jolent van den Broucke.

.

Dit fragment maakt deel uit van boek 4 van De Kronieken van de Westhoek

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>