De getuigenissen van koster Cuvelier

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       2 years ago     541 Views     Leave your thoughts  

In zijn merkwaardig “Memoriael van Reninghelst” meldt koster Cuvelier enkele gedenkwaardige gebeurtenissen in verband met de laatste heer van Reningelst: 1786: “Den 27 septembre heeft den heer grave de La Basecque, heere van Reninghelst, Clytte en Zandberge, solemnelik syne inkomste gedaen, naer eene afwezentheyd van dry complete jaeren, dewelke hy tot Parys en elders doorgebragt heeft.

Men heeft geen merkelikken opstel connen maeken om dat men maer ‘s avonds te vooren daer af verwittigt en was. De dry wetten hebben hem te gemoet gegaen tot aen de pilaeren vande dreve, by d’hofstede Joseph Verdonck, alwaer hy gekomen was met syne koetse, zeer treffelik gekleed met een purperen zyden kleed.

Den heer Bailliu Berten heeft hem aldaer een compliment afgelezen, daer naer den heer pastor, naer het welke de gilde en alle andere omstaenders hem eenpaerlik hebben verwillekomt met de traenen in d’oogen van liefde tot hem, die sy aenzaegen als de spuyt van het fraey gemoed van syne ouders; zoo heeft den heere ook van synen cant getoont syne teerhertigheyd tot syne parochiaenen, hy heeft met traenen beantwoord aen de vreugde teekenen van elk in het bezonder, hun groetende met alle ootmoedigheyd ende minzaemheyd, en wel bezonderlik de gonnen waermede hy plagt te verkeeren. . .

Mynheer den grave heeft aen de musicanten 13 Fransche croonen gegeven, en 13 idem aen de schotters, in elke herberge eene tonne, twee tonnen te Clytte. . .”. “Den 29 dito St.-Michielsdagh heeft den heer grave in syn wethuys nog eens te drynken gegeven voor die net wilden aenveyrden”.

1791: “Den 18 april isser tusschen den heere grave de La Basecque ende de wet van alhier (Reningelst) getransigeert geworden nopende een geschil die er was nopende eene somme van . . . ponden grooten die de prochie zoude gegeven hebben aen de voorsaeten van den heere, ten jaere. . ., waer van’er in vele rekeningen mentie van gemaekt wordt, en in verscheyde naer een volgende prochie-rekeningen, niet gesproken en wort, welkers croeys beloopende tot. . . ‘s jaers, in de 16 a 17 jaeren niet en hadde betaelt geweest, maer men hadde de heure van de wetcamer daer voor gelaeten; de prochiaenen sustinerende dat den heer aen syne wet eene kamer moet leveren, was’er daer op een proces geresen, ende wet hadde te dien tyde verhuyst naer Ignaes Camerlynck, alwaer sy geweest hebben. . .

Eyndelinghe om alles te effenen en den peys in de prochie te hebben, heeft myn heere een geschrifte doen teekenen waer by men alles doode, en dat hy aen de prochie eene jonste gaf van hondert louiën”.

DE NOORD- EN OOSTVIERSCHAERE
Uit een rapport van de heerlijkheid van “Pontpepers” blijkt volgende beschrijving van de “noort-vierschaere” in Reningelst.

“De noort-vierschaere” toebehoorende aen de heere van Renynghelst is een leen gehouden van de heerlykhede Poupepiers (Pontpepers) vermogende justitie viscomtiere, put ende galghe, tol van stragiers en bastaert goet, en vermagh te stellen eenen bailliu en eenen vollen bank van 7 schepenen, vermagh schouwyn van straeten en weghen en heeft eenen amman, en vermagh te boeten tot 60 p. pers. en daer onder.

Item heeft marcktgelt 15 pennyn van de ponden op alle erfven. ‘t Heeft onder voorse vierschaere eene heerelyke rente, genaemt Vandermout gelegen op 1733 gem. lants met de baete datter meer is blijft voor den heere, daer van de 12 gem. gelden een raziere mouts naer den slag die men halt den 7en dag naer St.-Andriesdagh tot Poperinghe, en t’saeterdags daer naer tot Ipre, daer op men den slag nemt, en ‘t moet wesen een raziere harde haver of meer, en een raziere hevene van den meesten pryse tot Ipre, en ook een van den minsten pryse aldaer, gelyk ook een tot Poperinghe, ende raziers hevene te samen gelyk in gelde, en ‘t vierde van dien afgetrokken is den slag van een raziere mouts.

Voors soo heeft elk gemet ter baete 16 roen met volkomen, en als het geen gemet en kan wezen ‘t sy in overschoote van gemeten ofte anders syns, en daer maer een gemet en is op een naeme, daer en sal men geen boete toe leggen. De voors. Noort Vierschaere heeft nog een rente genaemt Schleslegt schout vallende op St.-Bavos dagh daer elk gemet onder de voors. vierschaere gelegen geld ‘s jaers ij p. pars te betaelen ten selven daghe op de boete van twee schelle, staen-de dit leen ten relieve van thien pond pars”.

De heerlijkheid van de “noortvierschaere” bestond in 1697 uit ongeveer 1700 gemeten grond. De heer had een rente in graan (voudremont) waarvan er o. a. 12 gemeten verschuldigd waren, een “viertal mouts”, betaalbaar in haver en in geld, twee denieren parisis voor ieder gemet grond. Op de heerlijkheid van de “oostvierschaere” had de heer enkel wat kleine renten van geringe waarde.

HET KASTEEL
Het kasteel dat de sleutel vormde voor de verdediging van de vele feodale gemeenschappen, werd volgens een oude traditie vermoedelijk in de jaren 1100 gebouwd. Aanvankelijk verdedigde men zich op een versterkte heuvel en men voegde er geleidelijk de palissaden en grondophopingen bij. Het werd weldra een gebouw met dikke muren voorzien van uitkijkgaten, die later werden vervangen door ramen.

Het kasteel van Reningelst (in enkele documenten ook de “zeven torren” genoemd), bevatte beneden, voorraad- en eetkamers, en slaapgelegenheden op de bovenste verdieping. Het kasteel was omringd door een “wal” met een ophaalbrug. Rondom waren enkele schuren aangebracht, die als onderkomen voor de dieren en soldaten dienden.

Koster Cuvelier schrijft in zijn “memoriaal” over het kasteel: 1793: “Het casteel was weynig te vooren bijkand gheel verandert geweest van binnen, en buyten waeren’er twee vleugels gemaekt met platte daeken gedeckt met schoon cooper, ten getalle van 12.000 ponden. Aen den regten cant in ‘t ingaen was de capelle, die een schoon gebauw zoude geweest hebben, aen d’ander cant was nog een quartier voor de meesters; de reste het was beschikt om badstoven om sig te baden, etc.

Men konde wandelen op dese platteformen en men hadde aldaer geplaetst eenen allerbesten verrekyker. Den heere, syne familie, enden Oostenrycksche officieren vonden veel vermaek van aldaer te gaan examineren wat de Fransche op de Swartenberg deden, die regt over was, en ‘t welck wy selve met onse oogen zaegen.

De Fransche van cant gelyk te peysen was, hadden ook zulke instrumenten, en saegen die officieren aldaer speioneren, ‘t welcke een oorzaeke can geweest hebben van het branden van het casteel”.

Op 6 sept. 1793 brandde het kasteel gans af, en dit op bevel van Generaal Van Damme (15). Koster Cuvelier schreef hierover: “Het tweede werk was het casteel branden, het welke zy hebben doen branden met de meubels selven boven draegende, bedden, stoelen, gordynen, etc, door dien middel quam de cappe in vier, dese viel op d’eerste solder en soo voorts, daer was veel goed in ‘t casteel en alles wiert door de vlammen verteyrt; men hadde nog uyt voorzorge eenige kostelikke meubels als pendulen, posteleyn, gemetst in meuren en naer den brand alles was bedorven, menigte bier ende wyn van de beste qualiteyt, een tonne caffé bourbon van 1100 1 twee stucken wyn in vaten, immers een magazyn van alles.

Het dak alleen van dito manége, die een alderruymste gebauw was om de paarden te leeren, heeft vetkogt geweest 1500 croonen, men heefter dry beuken van de kercke van Westoutre mede gedekt, en daer schoten materiaelen over, . . Wij trocken de stroeyen vlakken af van de nieuwe vensters, en ik dedese voeren tsynde ‘t hof Bartier, en zoo heeft het cooperen dak min beschaedigt geweest, ‘t welke nog daer het afgedaen geweest en verkocht omtrent 12.000 pond.

Hadde nog mogelijk geweest eenighe meubels uyt de kleyne quartieren te salveren. Wy hadden geene brandspeuten en geene prochiaenen keerden weder; men zag geen ander als vremde aenzigten, die als geweten hadden dat men brand ging steken, en gereet stonden om te pluymen, van Belle, Boeschepe, Godsvelde, etc. ‘k Dede de brugge draeyen, en sy gingen al morren en sweyren uyt.

Men kan nog steeds de vorm (gedeeltelijk althans) van het vroegere kasteel waarnemen. Opgravingen in dit verband zouden wellicht meer details aan het daglicht brengen. Zeker is dat er een gang was die van uit de kelders van het kasteel, toegang verleende tot de kerk. Uit onderzoekingen is gebleken dat zij ingestort zijn. Alleen de overgebleven puinen (grondvesten) en de gedeeltelijk verbouwde schuren (nog bestaande) doen ons denken dat daer het kasteel heeft gestaan. Gedurende de winter is de “wal” ondergelopen en in de zomer woekert het riet welig in de oude slotgracht. De hoeve met bijgebouwen, die afhingen van het kasteel, is thans bewoond door G. Verdonck.

Uit ‘Reningelst door de Eeuwen heen’ van Willy Delestrez

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>