De jaerboucke van Iper

Naemloos Handschrift wierd my, Edmond Devos, ten geschenke gegeven door Eerwaarde Heer Emiel Van de Walle, Pastoor te Ramscapelle (Dekeny Brugge) Tjaar O.H. 1904.

 

Deze kroniek is hier beschikbaar in geïllustreerde vorm.

 

In ‘t jaer naer de geboorte Christi 478 of daer ontrent toen Childerik den 4den koning in Vrankerijk regierde , door sijn ongebonden leven wiert van eenige van sijne onderzaeten verjaegt. Zoo verkosen de Franschen in sijne plaetse eenen Romainschen hertog Gillon waer door eene groote oneenigheyd en inlandsche oorlogen veroorzaekte onder de gemeente, d’ een partie houdende met den koning en de andere met den zelven hertog, zoo dat een ieder genoodzaekt was hem te versterken tegen sijne aenstaende vijanden.

Ten dien tijde alle de Nederlanden dependeerden onder den koning van Vrankrijk, zoo wierd op dit geweste eenen grooten nomber van sterkten en casteelen gebouwt, door die de vijanden elkander meest aanvielen onder de welke eene sterkte of kasteel op loot en huyden wierd gebouwt door last van den zelven koning mids de zelve weekheyd der plaetsen gelegen in eene leegde hadden hunnen waterloop tusschen twee revieren, alwaer sij hun te saemen voegden vielen in eene kleene riviere genaemt de Leed die de zelve waeteren leyden naer den noorden alwaer sij in de zee vielen.

Daer stond langs de Leed eene groote menichte van wilde ipenboomen mits Vlaenderen een bosch was zonder dat het ontbloot was ten jaeren 3967, voor Christus geboorte gedaen door de Romeynen, de Franschen noemden Ipraeur. Zoo heeft dit casteel of sterkte dezen naeme behouden tot den jaeren hier boven gezeyt maer door het veranderen der spraeken is nu Iper en de rivier Iperleed of Ipertse genaemt.

Anno 482 wiert’ er een capelleke met eenige huttekens gestigt benevens deze sterkte alwaer hun eenige mensch van onderhielden die door den heyligen Chrisolus den welken aldaer het evangelie predikte veele menschen bekeert wierden.

Anno 558 ten tijde van den koning Clotharius was deze plaetse van Iper voor een burgt of dorp gehouden door het groot getal der menschen die aldaer allenskens quaemen woonen wegen die goede gelegenheyd der plaetse.

Anno 628 heeft den koning Dagobertus den 1sten van Vrankrijk geordonneert dat de gemeente voor hun overste capiteyn zoude erkennen Lyderik de Buk die hij als forestier over Vlaenderen gestelt hadde. De wonderlijke geboorte, opvoedinge ende leven van Lyderik de Buk eerste forestier van Vlaenderen vind men nauwkeuriglijkers geschreven in de Kroonike van Vlaenderen. Lyderik de Buk de heerligheden, landsbouwen en titels van Dagobertus koning van Vrankerijk bekomen hebbende die van zijnen vaeder Clotarius voortsquaem en die Finardus den overweldiger bezeten hadde, zou nogtans dat Luderijk de kroone van Vrankerijk onderdaenig moeste blijven en den eed afleggen van getrouwigheyd en onderwerpinge.

Den prince Lyderik aengesteld zijnde, de eerste zorge die hij hadde was het uytvoeren der goede wetten en zeden onder het volk van Vlaenderen. Als bestierder scheen teenemael verandert te zijn van inborst, het geene aen niemand en moet verwonderen indagtig zijnde dat den prins Lyderik is opgebragt is geweest van eenen heremijt.

In d’ eerste jaer sijns ouderdoms welkers heylige leeringe niet de veranderinge van staet nooyt en heeft vergeten maer integendeel alsdan aldermeest in het werk heeft geleyd van de groote ontuchtigheden en goddelose rasernije uyt te bannen en als eenen Christelijken vaeder deed hij sorgen van verscheyde kerken en capellen op te bouwen binnen sijne heerschappije onder de welke eene bezondere was tot Brygstok toegewijd aen Onse Lieve Vrouwe alwaer nu de stad van Bruggen is ter plaetse daer nu de bisschoppelijke kerke van St. Donaes is.

In de oeffeninge hadde den prins Lyderik sijn grootste vermaek in de jagt. Op eenen zekeren dag ernstelijk agtervolgende eenen hert van wonder groote wierd hij door sijnen iver zoo verre in het woud gebracht dat hij niet wiste waer hij was.

Maer ziet, hij vind daer een edelvrouwe hebbende de gedaente van een doorlugtig geslagte sittende onder de schaduwe van eenen boom, vol droefheyd en traenen, bij de welke hij toekomt, vraegde haer met groote verwonderinge hoe sij gebrogt was naer deze woeste en onbewoonde plaetse en wat oorzaeke was van haere droefheyd, waer op deze vrouwe met groote schaemte antwoorde dat sij de zuster was van Dagobert koning van Vrankerijk Rithilde genoemt, sommige noemden haer Idonia en dat de princen van Poitiers en Pertenay haer uyt haer broeders huys verleyt hadden tegen haeren dank misschien tot een boosaerdig eynde maer dat haer door Gods voorzienigheyd tot nog toe geen ander onheyl en is gebeurt.

Ten laesten versogte sij den prins Lyderik haer zoude verlossen uyt dezen bekenden bosch met belofte van allen mogelijken dienst en dankbaerheyd in alle voorvallen te betoonen als wanneer sij soude herstelt zijn.

Lyderik blijmoedig loofde God over dit geval het welke bequaem maekte om sijnen koning Dagobert te overtuygen hoe genegen hij was om hem en alle de sijne dienst te doen, sprong aenstond van sijn peert en met geboogde knien riep hij: ‘Mevrouw, onder de genaden de welke God verguut heeft, is deze de bezonderste. Ik hebbe nu stoffe om te openbaeren de dankbaere gedagtenisse van de groote weldaeden de welke uwen broeder Dagobert mij hebben toegestaen, mij stellende als heer en bestierder van deze landen die gij hier ziet.

Ik bidde oodmoedelijk van naer mijn kasteel tot Harlebeeke te komen alwaer ik hope u alle eere te bewijzen die ik peijse plichtig te wezen’. De princesse Rithilde zeer voldaen zijn over de beleefde opdragt van Lyderik, begeeft sij op den weg langs welken sij begroet is van het volk het welken hunnen heer en meester afwagte. Lyderik gaef aenstonds bevel van aen deze princesse alle mogelijke eere te bewijzen.

Korts daer naer quaem hij op sijn casteel en naer dat hij eenigen tijd de aengenaemheyd van de princesse genoten hadde de welke boven alle haere uytnemende schoonheyd begaeft was met zulke eene welspreekenheyd dat het moyelijk was haer gelijkx te vinden, begonde sijn hert gerogt te worden door heymelijk genegendheden om met haer te trouwen, het welk houwelijk sij toestemde naer dat hij het haer openbaerde.

Vermits dat den wille van den koning is dan sonden sij tot den koning haeren broeder eenen afgezant om dat hij zoude willen in dit houwelijk consenteeren. Den koning Dagobert onderrigt zijnde en alles wel overleggende en alle de princen en heeren van sijn hof hier van kennisse gegeven hebbende, aen Lyderik en sijne zuster Rithilde sijne vraege toestemde en hem afstaende geheel de landen van Artois, Vermandois, Picardien, Amiens, Peronne, Soisson ende Noyon, alleenelijk behoudende den eedt van getrouwigheyd.

Lyderik nu zijnde in eene geruste bezittinge van alle sijne heerschappije al ist dat hij wonderlijk verheven was van staet, nogtans heeft nooyt vergeten sijne opvoedinge en weldaeden van sijnen voedster vaeder den gemelden herremijt aen wie hij verscheyde opdragten van dankbaerheyd dede.

Maer gemerkt dat dezen ouden vader noyt sijn eenig leven of hermitage wilde verlaeten en heeft alle deze geofferte diensten niet aenveert behalvens de eerbiedinge en goedhertigheyd de welke zoo groot was dat alle het volk de zelve ziende verwonderde de groote genegenheyd van den pince zoo verre dat hij de dood verstaende van dezen herremijt met geheel sijn hof en huysgenoten het droevig rouwkleed aentrok, vergezelschappende het dood lichaam tot het graf dat hij in sijnde herremytagie in sijn leven verkosen hadde en door het bevel van den prince wiert dit graefschrift aengetekent.

‘Mijn naem was Ermegard die ‘t droevig lot van ‘t leven volbragt hebt vol van ramp en nu naer d’ eeuwigheyd geropen word van God die beter lot wilt geven aen Lyderik moederloos tot sijne zaeligheyd’. Lyderik ontrent 13 jaeren getrouwt zijnde, hadde bij zijne huysvrouwe Rithilde gewonnen 18 kinderen te weeten 15 zoonen en 3 dogters. De naemen der soonen waeren Joseram, Antionius, Galeram, Bosschaert, Boudewijn, Ghliaume, Maurits, Lyonnel, Baudry, Magnifer, Saledru, Montfort, Ganimedes, Baudiamus en Lyderik. De dogters waeren Idonea, Caudrie en Rithilde.

Dog niet tegenstaende dat hij in zijne woonstede met zoo swaere familie overlast was, heeft hij niet naergelaeten van sijne goede en vaderlijke zorge te bestieren van sijne steden en inwoonders aen hem onderworpen en gemerkt dat hij sijne uytgegevene wetten zoo stiptelijk dede onderhouden dat’ er niemand op lijf straffe en bestont te overtreden het welke sijnen oudsten zoon Joseram beseut heeft die ‘t zij uyt onregtveerdigen aert, ‘t zij uyt eene kinderlijke baldaedigheyd van een arme vrouwe ontdraegen hadde en mandeken fruyt zonder de weerde te betaelen, het welke geklaegt wordende aen sijnen vaeder Lyderik, (alhoewel dat hij in de groote vreugd was met eenige van de vrienden van Rithilde die haer quaemen bezoeken) heeft hij aenstonds sijnen zoon Joseram met sig geleyt naer Doornik alwaer hij zelfs als eenen strenger regter het dood vonnis van sijnen zoon uytgesproken heeft en geboot hem om het misdaet van sijne onregtveerdigheyd te onthoofden.

Of deze daet lof of misagting weerdig is, laeten wij aen het oordeel van den leser dog al dat het schijnt met het eerste gedagt dat deze strengigheyt zeer overtollig was en sprong buyten de paelen der natuer, moeten wij evenwel bekennen dat het ligtelijk om oordelen is hoe streng den prince Lyderik sijne gesproken wetten wilde onderhouden hebbende en al was hij als wetgever hier sijnen soon ligtelijk zoude hebben konnen uytnemen.

Maer hij heeft nogtans willen toonen hoe veel dat’ er aengelegen is dat de uytneminge van persoonen in ‘t overtreden der wetten eene vervloekelijke peste is in eene goede landsbestieringe en tevergeefs had Lyderik het land van Vlaenderen willen suyveren van gespuys der roovers en moordenaers waer dat hij de onregtveerdigheyd in sijn eygen kinders gevoed hadde. Dit streng recht en eftige dood van Joseram den oudsten leenhouder van Lyderik ontstaek in het gemoed van Dagobert koning van Vrankrijk eene vraeknemende gramschap op sijne schoonbroeder, overtuygende dat hij meer eenen tyran als eenen vader was.

Daerom ontrok hij hem terstond alle die steden en landen die hij aen Lyderik ten houwelijk gegeven hadde met sijne zuster en confiskierde deze. Dog hiermede niet tevreden zijnde, wilde hij met ‘t sweert vraeke nemen over de dood van sijnen neve zoo dat hij terstond den oorlog aenzeyd aen Lyderik en met een groote krijgschaer afkomende naer het land van Buk, wiert hij met desgelijke leger gegroet van Lyderik alwaer deftig gevogten zijnde, Dagobert overwonnen wiert en naer veele bloedstortinge wierd den vrede getroffen tusschen de twee broeders.

Anno 629 wierd St. Amand bisschop van Maestricht van den koning van Vrankerijk Lotharius gesonden naer Vlaenderen om aldaer het Christen geloove te prediken. Ende komende op de Schelde te Gend de wijfs wierpen naer hem met koeystrond en andere vuyligheden en smeten dikwils dezen heyligen man in de Schelde om hem te verdrinken.

Hij bekeerde het land van Vlaenderen alomme over de Schelde, heeft gedoopt Sigibertus soone van den koning van Vrankerijk, oud 40 daegen en dat kind antwoorde met klaere stemme: ‘Amen’. Daer naer quaem hij naer Brugge, woonde ter plaetse daer nu St.-Amands capelle tegenwoordig staet en het huys wierd genaemt Den Boogaert, daer naer eene capelle ter eere van den zelven Amandus gebouwt heeft deze capelle met de straete den name behouden.

Anno 630 was Iper teenemael gedestrueert door Berthowaut oversten der Engelsche. Den koning van Vrankerijk dit vernemende quaem met eene groote magt naer deze stad en heeft hier hem teenemael verslaegen en alle doodende. Dezen oversten Berthwaut is met sijn leger in hun land gevallen en heeft het ook gedestrueert, doodende alles wat sij vonden. Zedert dezen tijd heeft het altijd eenen gedeurigen haat veroorzaekt tusschen deze natien. Naer dezen oorlog dan wierd Iper begonnen bebouwt en bewoont zijn.

Anno 635 quam St. Eloy het Christen geloove geheel Vlaenderen door te prediken tot Brabant toe en quaem te Brugge woonen ter versoeke van Lyderik de Buk die aen den koning van Vrankerijk hadde verzogt voor bisschop. Hij stigte aldaer St. Salvators kerke ter eere van Onse Lieve Vrouwe. Ook fondeerde hij St. Wulfrant en Onse Lieve Vrouwe tot Oudenburg en meer andere in Vlaenderen om dat hij het geheel land bekeert hadde. Hij was geboren in Vrankerijk.

Sijn vader was genaemt Eucherius en sijne moeder Terrigia. Hij was eenen goudsmet eer hij bisschop van Noyon en daer naer van Doornijk geworden was en heeft gemaekt ten koste van den koning Dagobertus deze naervolgende reliquien kasse van goud te weten van St. Dionitius van Rusticus etcetera etcetera.

Anno 704 vielen de Gotten, Hunnen en Wandaelen in ‘t land en destrueerden Iper en andere plaetsen waer door Anthoine den tweeden forestier van Vlaenderen wierd genoodzaekt te vlugten naer den koning Childebertus van Vrankerijk en geheel het land van Vlaenderen en Braband wiert teenemal geruineert, dat wel ontrent hondert jaeren deurde door de kranke regieringe van den koning van Vrankerijk tot dat quaem koning Carle Martel en sijnen zoon Pepin die van den paus van Roomen Zacharius genoemt wierd koning van Vrankerijk den welken het land wederom in goede order herstelt heeft, verdrijvende wederom alle de Sarazijnen, Gotten en Wandaelen.

Carel Martel komende in Vlaenderen op de Leye te Haerlebeke in ‘t kasteel vond daer Lyderik van Haerlebeke Bosschart soon. Hij verhaelde aen koning Karel Pijpins zoon dat sijne voorouders nog heeren van Vlaenderen geweest waeren en daer nog in het kasteel en woonste vond geschildert de waepens van Vrankerijk.

Anno 733 alsoo een groot deel der Nederlanders hun gevoegt hadden met Paponis hertog van Vriesland die met de Fransche in oorlog was, quaem den koning Theodorik den 4den met een groote magt onder het gebied van Carolus Martel den welken den hertog met de sijne heeft verslaegen en verjaegt waer door Iper andermael wierd gedestrueert.

Anno 736 heeft den zelven koning geboden dat met Bouchard die den 3den forestier was niet en moeste erkennen in dezen staet maer wel als heer van Harlebeke omdat hij den koning Pepin geholpen hadde. Den grooten koning Karel dit alles vernemende vermits Vlaenderen nog vol moordenaeren ende roovers was, beval dat Lyderik aldaer opperjaeger en forestier wezen zoude om het land van alle dit onheyl te bevrijden waer toe hij hem kloekelijk begeven heeft en alzoo den derden forestier geworden is.

Hij dede stigten en fondeeren St. Salvatorskerke binnen Haerlebeke en naer dat hij Vlaenderen 44 jaeren geregeert te hebben, is hij overleden en is begraven tot Haerlebeke. In sijn plaetse heeft gesuccedeert Estored 4den forestier.

Anno 740 gebood Carolus Martel dat men Estorede als vierden forestier zoude aennemen met zulke eene magt van alle quaetdoenders te straffen en uyt Vlaenderen te jaegen, zonder aenzien van persoonen, trok tot den koning Lodewik van Vrankerijk en dede hem manschap van den forestie en herschappije van Vlaenderen. Hij dede veele steden en dorpen maeken, ook oploopende beken en revieren.

Anno 785 wierd Iper door last van den koning Carolus Magnus zeer vermeerdert en het kasteel versterkt tegen sijne aenkomende vijanden. En in 794 stelde den zelven koning Lyderik den tweede graeve van Haerlebeke als 5den forestier over Vlaenderen, gebiedende binnen Iper den zelven te herkennen als gouveurneur van Vlaenderen. Hij regeerde ontrent de 10 jaeren.

Hij dede manschap als forestier aen den koning Carel de Caluwe. Lyderik consenteerde dat zoo wie bosch kappen wilde en dat tot zaiyland brengen, dat alle dat land voor hem wezen zoude en sijne naerkomelingen voor erfgoed bezitten zoo dat’ er veel volk naer Vlaenderen quaem woonen daer veele arbeyders zeer rijk wierden. Dezen Lyderik stierf in het jaer 862 en ligt begraeven tot Haerlebeke bij sijnen vader.

Anno 802 Carolus Magnus heeft naer Iper en andere gedestrueerde plaetsen gezonden een groot getal van mannen, vrouwen en kinderen als Sarren en andere Duytsche natien met last van de zelve plaetsen te bewoonen en te bearbeyden, gelijk sij eertijds in Duydsland hebben gedaen, behoudens hun te bekeeren tot Christelijke religie en leeringe dat door de evangelysche predicatie geschiede waer door eerstmael de Duytsche of Nederlandsche spraeke in het land is voortsgekomen.

Anno 805 al zoo deze Duytsche zonder overste of wetten leefden waer door dagelijkx groote oneynigheden en bloedstortinge geschieden. Den koning die deze landen beminde dit vernemende, heeft derwaers gezonden Hismar en Anarra sijne comissarissen om de zaeke te herstellen met aen hun eenige schryftelijke ordonnantien en wetten te stellen en de zelve stiptelijk te doen onderhouden. Zoo verkoos men Goudenbant en Waltrijk als overste wethouders van de stad Iper.

Anno 810 wiert geregt Garontius neve van den oversten Goudenbrant om dat hij naer de dood van sijnen oom een zeer schoon peerd dat hij alleenelijk van alle sijne goederen agtergelaeten hadde, verkogt heeft 130 stuyvers met welke penningen Garontius een nieuw habijt kogte en de reste verdronk. Den oom hadde belast het zelve geld aen den armen te geven.

Anno 811 wierd door last des konings geordinneert dat ider manspersoon tegen de ongeloovige Sarasijnen moeste ter oorlog trekken of bijfaute dees betaelen vier deniers daegs.

Anno 812 was geordineert dat ieder eygenaer van een huys jaerlijkx schuldig was te geven vier deniers tot stigten van een kerke.

Anno 837 quaemen de Arriaenen, ruineerden en destrueerden Iper. Anno 840 dede Ingelram 6den forestier het kasteel herbouwen en de plaetse. Anno 851 was’er binnen Iper eenen zoo grooten hongersnoot en op andere plaetsen dat de ouders hunne kinders doodende om te eten uyt honger.

Anno 859 passeerde door Iper Boudewijn den Iseren 7den forestier vergeselschapt met mevrouwe Judith dogter van Carles Calue koning van Vrankerijk, weduwe van Edulphe koning van Engeland de welke tegen des vaders consent was opgehouden. Sij was zeer schoon en jong en van haeren man nooyt beslapen geweest mits hij anno 851 trouwde nog maer wezende seven jaeren oude, een kind zijnde.

Andere zeggen dat sij bij den zelven haeren man vieren soonen agtergelaeten heeft en dat se uyt haer land met eenen grooten schat tot haeren vader komende door sijn bevel tot Senlis is gaen woonen alwaer sij hoorende de kloeke daeden van Boudewijn den Iseren waer op op hem verlieft zijnde, bij hem naer Vlaenderen gekomen alwaer sij te saemen getrouwt zijn en quaem met sijne huysvrouwe naer Brugghen en won bij haer twee soonen.

Dezen graef was een zeer vroomen man, tegen de heydenen. Hij hadde ook oorlog tegen Karel koning sijnen schoonvader omdat hij sijne dogter Judith weg geleyt hadde zonder sijne wete van Senlis. Naer een bloedig oorlog in Vlaenderen wierd den peys gemaekt door den paus Nicolaus den 1sten. Boudewijn wierd alsdan den 1sten graef van Vlaenderen gemaekt van den koning sijn schoonvaeder en gaf hem de stad Atrecht en vereerde hem met het lichaem van St. Donatianus het welke naer Brugge gebrogt hebbende, gaf het zelve heylig lichaem aen de kerke genaemt Onse Lieve Vrouwe capelle op den Burg die nu de cathedrale kerke is die hij dede vermeerderen en noemde St. Donaes kerke en fondeerde aldaer eenige religieusen die de zelve getijden onderhielden. Eyndelinge naer dat hij getrouwt geweest hadde met Judith konings Carels dogter regneerde hij als graeve van Vlaenderen 16 jaeren.

Hij stierf in het jaer 881 en ligt begraven tot St. Omars in Sinte Bertins kerke. Deze 7 forestiers zijn geweest d’ eerste heeren van Vlaenderen als landsvoogden ende stadhouders van wegen de koningen van Vrankerijk. Naer deze landvoogden of forestiers worden gestelt 37 wettelijke graven, daer in begrepen vijf graefinnen erfgenaemen des graefschaps en dat zijn meest alle kloeke helden geweest die grauwelijke oorlogen gevoert hebben tegen alle natien en koningen.

Anno 864 gebood Carel Calwe dat men Boudewijn die met sijne dogter Judith getrouwt was, zoude eeren en gehoorzaemen als sijnen eygen persoon mits hij hem gesteld hadde als den eersten graef van Vlaenderen. Anno 879 dede Boudewijn de Iper zeer versterken tegen de dieven en moordenaers. Daer naer trouwde hij met Elstrede dogter van Elfrede, koning van Engeland.

Anno 880 ten tijde van Carel den dikken, Roomsche keyser en koning van Vrankerijk, vielen de Noordmannen in Vlaenderen, destrueerden het geheel Westquartier en verbranden de plaetse van Iper, Poperinghe, Veuren, Hondschote.

Anno 886 wierd den vrede binnen Iper gepubliciert die den koning Carel den 2den met de Noordmannen voor 12 jaeren besloten hadde, behoudens jaerlijkx aen de selve te betaelen voor tribuit 12000 libra silvers.

Anno 890 wierd de plaetse van Iper herstelt door bevel van Carel den 3den koning van Vrankerijk, met veele schoone huysen en eene capelle ter eere van St. Martinus waer in gesteld wierden sommighe priesters die hunnen regel te buyten gaende, worden de selve daer naer verdreven.

Anno 900 zoo zijn d’ er binnen Iper en op andere plaetsen uyt de logt gevallen eene gedaente van bloedige kruyssen die besmetteden de kleederen van uytgaende menschen waer door de inwoonders eenen zo grooten schrik kregen dat’ er veele daer van gestorven zijn.

Anno 903 heeft den graeve boudewijn den 2den Iper doen versterken met gragten en poorten uyt vreese van de Deenen en Noordmannen. Alhier instellende veele schoone ordonnantien tegen de quaeddoenders en tot onderhouden der zelve en om te continueerden, zoo verkoos hij vijf overste of wethouders te weten de Wale, Pann de Ried, Maes van Arien, Coppe van Dixmude, Hans van Vichte, waer door hij sijne ondersaeten al teekens bragte tot ruste en goede manieren, eene daed weerdig aen eenen deugdelijken prince die niet anders tragte als het welvaert van sijne onderdaenen.

Dezen graef verdreef de Hunnen en Wandaelen. Daerom gaf den paus aen hem de thienden van de prochie van Wijtschaete bij Ipre, die hij gaf aen de kerke van St. Donaes tot Brugghe daer hij ordonneerde 13 prebenden en dede stellen 12 kanoniken reguliers. Hij regnierde 37 jaeren en stierf ‘t jaer 957, ligt begraven te Gend in St. Pieters kerke.

Anno 919 waeren deze volgende als wethouders gehouden: Herbert Declerck, Boudewijn van Hontschoote, Gautier de Branden, Raes en Waegenaire. Anno 920 quaem Arnulphus Magnus den 3den graef van Vlaenderen en ordonneerde de stad Iper te vermeerderen en te versterken tegen de aenkomste van den keyser Otto, sijnen vijand. Daer trouwde hij met Alijden dogter van Heribert graef van Vermandois.

Anno 922 was Iper door last van den zelven graef versterkt, andermal met 2 poorten. Anno 928 zoo waeren de volgende wethouders Hans de Wijse, Dries de Waele, Pieter van Arien, Bertholf de Wijnkeere, Aernout van Elverdinge, Robert Breyne, etc.

Anno 936 waeren deze nieuwe wethouders Jan de Barre, Guy de Bruyne, Guyon de Ried, Simon Winkel, Loduwijk van Busbeke, Raymond van Zuytpeine.

Anno 949 waeren wederom andere wethouders Carel de Bruyne, Gaubert de Vrad, etc.

Anno 958 heeft Boudewijn Junior als vierden graef van Vlaenderen en gedeurende in het leven van sijnen vader Aernout, heeft hij de stad Iper doen vermeerderen en vercieren, aldaer instellende weekelijke markten en gebiede ook jaerlijksche feesten en zommige vrijheden. Om dat’ er niet veel geld was, ordonneerde te verkoopen bij wisselinge de een waere voor de andere, te weten voor een verken een schaep, fruyt voor kiekens, twee hennen voor eenen gans, twee gansen voor een verken, een schaep voor drie lammekens en drie kalveren voor een koe, het welke eertijds de costume was der Duytsche. Men heeft gestelt deze nieuwe wethouders Raes van Dixmude, Raimond Kokelaers, etc.

Anno 960 heeft Balduinus zoon van Arnulphus Iper verbetert, versterkt en fortificeert, daer en boven verciert met een groot aantal inwoonders en kooplieden. Anno 964 was den oorlog gepubliciert tussen den koning van Vrankerijk Lotarius den 1sten en den graef Boudewijn den 3den als 4den graef van Vlaenderen.

Naer de dood van sijnen vader Hernulphus trouwde hij met Mathilde dogter van Harman hertog van Saxen. Hij won bij haer eenen soone met naem Aernout den Jonghen. Dezen graeve regeerde drie jaeren langen tijd van sijn vader wegen sijnen grooten ouderdom. Hij was een zeer godvrugtigen prince. Hij regierde 14 jaeren en stierf in het jaer 965 en ligt begraven te St. Omaers in de kerke van Sinte Bertin.

Anno 969 hebben de Fransche de stad Iper ingenomen die het selve geraseert, vernielt en verbrand hebben om dat de Vlaemingen in de plaetse van Boudewijn zoon van den graef Haernout die overleden waeren te verkiesen, verkoorden Haernout sijnen neve maer een kind was van 9 jaeren, daer naer trouwde met Rosette dogter van Beringarius den 2den koning van Italien. Hij hadde bij haer eenen soon genaemt Boudewijn, hier naermals genaemt Den Schoonen Baert. Dezen graef regierde 18 jaeren. Hij stierf in het jaer 984, ligt begraeven te Sinte Pieters, gezeyt Blanden.

Anno 989 wierd de stad Iper andermael vermeerdert ende versterkt door Boudewijn Den Schoonen Baert, soon van Aernout den Jongen. Hij was den sesden graef van Vlaenderen. Hij was eenen schoonen en vroomen prince, groot en sterk, trouwde met Ogieve dogter van Friederijk graef van Lerenbuch en stelde binnen Iper deze naer volgende wethouders Gugon van Sillebeke, Pieter Craenaert, Boudewijn de Winter, etc.

Deze graef hadde bij sijne vrouwe eenen soon die men hiet Boudewijn van Rijssel. Hij ordonneerde eerst in Vlaenderen het ridderschap en stelde in de steden en dorpen wijse en zeegbaere lieden tot schepene, wethouders en regters en alzoo hij Vlaenderen 47 jaeren hadde geregeert, is gestorven in het jaer 1035, ligt begraeven in Sinte Pieters kerke.

Anno 990 was den oorlog gedeclareert tusschen den graef en den koning Capet van Vrankerijk omdat den graef refuseerde aen hem te gehoorzaemen. Maer naer dat den koning Iper en andere plaetsen ingenomen hadde, zoo heeft den graef gehoorzaemt waer door den vrede is gemaekt met restitutie.

Anno 1030 was eerstmael den Aldersielendag geboden te vieren ter oorzaeke van Ganbertus religieus van d’ abdije van Cluny binnen de stad van Lions in Vrankerijke den welken komende van Jerusalem wiert door een tempeest aengeworpen was op het eyland van Cecilien, alwaer hij eenigen tijd ruste en hem ververschte bij eenen zekeren kluysenaer die hem eens ondere andere wondere zaeken, aldaer wezende vertelde hoe dat neffens deze plaetse alwaer hij woonde, waeren eenige gebergten die gedeurig groot vier en vlammen uytwierpen, welke plaetse genoemt wiert Vulcanus Holle alwaer gepijnigt wierden de zielen der overledene met verscheyde pijnen en tormenten naer advenante de zonden ofte quaed dat sij gedaen hebben.

Bovendien zoo hoorde men zeer dikwils een groot geroep en huilingen der duyvelen die hun beklagden dat de zielen hun worden afgenomen en uyt hunne handen getrokken door de aelmoessen en geveen die de goede Christen deden en naemendlijk door de gebeden van de monikken van Cluny. Dezen religieus dit neerstig aengehoort en opgeteekent hebbende als hij ‘t huys quaem, heeft het zelve met eene groote weemoedigheyd voor de waerheyd aen sijnen abt Odille verteld den welken aen den paus Urbaen den 2den kennisse daer af gaef.

Zoo ordonneerde dezen paus dat men voortaen memorie ofte gedagtenisse over de Christene sielen moesten houde met over de zelve te bidden en in de missen over de zielen van Requiem te lesen in plaetsen van te vooren Alleluia en Gloria in excelcius. Den dag om over de doode te lesen wiert geviert den 2den novembre, genaemt Aldersielendag.

Anno 1037 dede Boudewijn den 5den als 7den graef van Vlaenderen Ipre versterken. Hij fondeerde de abdie tot Meesen en trouwde met Adele dogter van Robert Capet koning van Vrankerijk, won bij haer twee soonen, Boudewijn van Mons en Robrecht de Vriese en eene dogter met naeme Mechtilde. Dezen prins was eenen wijsen en welgeordineerden man, vroom in waepens. Hij regeerde dit land in Peys en vrede 24 jaeren. Hij is tot Rijssel gestorven en begraeven in St. Pieters kerke.

Anno 1067 quaem binnen Iper Boudewijn den 6den als 8sten graef van Vlaenderen met sijne huysvrouwe Puchilde dogter van Rainier graef van Henegouw en dede ook Iper versterken en vermeerderen.

Hij ordonneerde dat alle de ballieun zouden eene witte roede draegen en gaef ook onder andere wetten, dat eenen misdaedigen zoude berooft worden van de zelve letten waer van hij een ander berooft heeft, te weten dat een beschuldigt hem moeste ontschuldigen door vegten vier of waeter en dat niemand geene wapene vermogten te draegen waer door hij de landen en de steden in grooten vrede brogte zoo dat een ider in ruste en zonder vreese in sijn huys betrouwde met opene deuren en vensters en tot onderhoudinge van deze wetten zoo stelde hij 13 nieuwe wethouders te weten Reynault de Meyeren, Hans van Vormeseele, Ghuy de Schieteren, Philips de Meule, etc. De regieringhe was van de gravinnen Puchilde over Vlaenderen ofte Richilde.

Anno 1070 heeft den graef Robert de Vriese als voogt van sijnen neef Aernout den simpelen, oudsten zoon van Boudewijn van Mons, dezen graef wilde dat sijne moeder hem bestieren zoude. Sij regeerde Vlaenderen dat sij het zelve gansch bederfde met oorlogen door haere felheyt en archeit want door den oorlog die sij stigte wierden alle beyde haere kinderen verslaegen bij Cassel van haerlieden oom Robrecht de Vriese.

Dezen graef ligt begraeven te St. Omars in St. Bertins kerke naer dat hij twee jaeren geregeert hadde en stierf in ‘t jaer 1073. Robert de Vriese beminde de stad Iper. Hij heeft de wet vernieuwt en gestelt Jan van Graeve, Guy van Lampernisse, etc. Sijne moeder gouverneerde voorders dat sij niet en wilde eenen Vlaemink hebben tot cancellier maer naem tot deze weerdigheyd den heer Malgis eenen Waele den welken eenen grooten haet droeg tegen Vlaenderen.

Sij en was ook niet zeer lang in vrede gelijk ten tijde van haeren man den graef Boudewijn van Mons scheen hem een paradijs van wellusten te wezen. Door dit quaed gouvernement van deze moeder en den heer van Malgis quaem het land in troubels en bloedige oorlogen. Daerom deden die van Gend, Brugge en Iper hunne klagten aen Robrecht de Vriese broeder van den graef Boudewijn van Mons, den welken terstond aen Richilde de moeder belastede dat sij haer met de Vlaendelinge niet streng en ondernemen zoude. Richilde bemerkende dat de Vlaeminge tegen haer eenige klagten gedaen hadde aen Robrecht, ging sij in alle kleene steden en vermaekte daer de wetten.

Tot Iper quaem sijn met eenen grooten volk alwaer sij de wet vernieuwde als volgt Philip van Dixmude, Robert de Vroede, Boudewijn van Elverdinge, Boudewijn van Belle, Matthijs de Waeze, etcetera en beswaerde het gemeente met groote schattinge en lasten en zoo wie daer tegen zeyde ofte murmureede die dede se vangen en lasten en het hoofd voor de voeten afslaen.

Sij naem Robrecht de Vriese het graefschap van Helst af die hem toebehoorde en stelde nieuwe officiers in. Dit wiert gedaen om dat Robrecht hem aennaem de bede van de drie steden van Vlaenderen omse te regieren.

Daer naer ging sij tot Oudenaerde en dede de eerlijkste mannen van de stad onthalsen om dat sij gezeyt hadden dat sij quaelijk gedaen hadde in het confisquieren en haer swaegers goed te nemen. Sij ontbood bij haer te komen den edelen ridder mijn heer Jean van Gavere die sij in ‘t heymelijk dede onthalsen. Sij ontbood ook den hoogballieu van Iper die sij dede in hegtenisse stellen.

Van gelijke ontbood sij het magistraet maer sij verexcuseerden hun zeggende dat sij buyten de casselrie van Iper niet trekken en wilden. Richilde hierom verstoort zijnde, trok van Audenaerde naer Mesen. Die van Iper dit vernemende, hebben sij sommige edele met de zelve wethouders naer Meesen bij de graevinne Richildis gezonden ten eynde om deze zaeke in ‘t vriendelijk af te leggen. Maer Richildis om het refus verstoort zijnde, heeft se alle te saeme aldaer op de markt doen onthalsen en ophangen in het getal van 83 persoonen met de domestiken.

Zoo destrueerde sij dan het meerdere deel van de huysingen tot Mesen met het nieuw klooster dat 9 jaeren te vooren gestigt was door de edele huysvrouwe van den graef Boudewijn den 5den, het welke sij dede verbranden en raseeren. Daer naer die van Gend, Brugge en Iper ziende deze onmenschelijkheden schreven aen den koning van Engeland en aen Robrecht de Vriese wat’ er geschiet was.

Den graef Robrecht dat verstaen hebbende en bezonders dat sijn goed gefisquiert was, hij heeft den koning van Engeland nog meer verzogt 4.000 mannen te leveren om de Vlaemingen bijstand te doen en men zoude de soldaeten tot Brugge hunne gagie 4 maende van te voren doen betaelen. Zoo bereyde syg Robrecht om naer Vlaender te komen om hun bijstand te doen.

Ter zelver tijd quaem’ er meer als 3.000 soldaeten van Engeland tot Brugge. Robrecht dit vernemende zond 40.000 guldens om de zelve volgens sijne belofte te betaelen. Richilde verstaende de komste van den Engelsche quaem terstond naar Brugge en dede dit volk arreteeren en naem de 40.000 guldens af die Robrecht gezonden hadde tot betaelinge van de soldaeten.

Maer Robrecht de Vriese met veele Duytsche heeren en Engelsche naer Vlaenderen komende voegen hun met alle de Vlaemingen, verloste de 3.000 gearreteerde Engelsche, trok naer Hennegauw bij Lefsen alwaer Richilde met haere twee kinders gevlugt was. Robrecht te Lefsen komende verdreeft Richilde met haere twee zoonen en won het kasteel en doodigde 4.000 van haere krijgslieden en dede Lefsen plunderen en verbranden zoo dat Richilde naer Rijssel vlugte. Dan veynsde sij haer te willen accorderen met de drie steden van Vlaenderen en vriendschap maeken met Robrecht haer swager. Middeler tijd liet sij aen Philipus koning van Vrankerijk bidden tot hulpe om de Vlaemingen te wederstaen die den jongen graef Aernout hadden met al sijn volk en om nog beter hulp te verkrijgen sond sij aen den koning Philip 300.000 guldens. Hiermede kreeg sij hulpe van den koning die hij in aller spoet al het krijgsvolk dede komen naer Paris om Richilde bijstand te doen.

Daer en tusschen zoo zond deze schalke Richid naer Brugge, Gend en Iper om uyt ider stad 150 mannen te hebben, te saemen 450 persoonen en deze moesten al van de rijkste en eerlijkste wezen. Sij zoude aen hunlieden om vergiffenisse bidden en raed met hun houden hoe dat men Vlaenderen regeeren moesten tot dat haer zoon den graef Aernout bequaem zude zijn.

Maer dit en was haer opsigt niet, het was om te vreken op deze 450 Vlaemingen en hun altemael het hoofd af te slaen als sij tot Rijssel zouden komen. Daer was een heymelijk bevel gegeven naer hunne inkomste de poorten te sluyten van Rijssel en op lijfstraffe uyt de herberghe niet te gaen voor dat se met 10 a 12 bij Richilde op het kasteel ontboden zouden zijn om aldaer onthooft te zijn.

Mijn heer Geeraert wetende dezen raed en voorstel van Bucq castelein van het kasteel van Rijssel, zond heymelijk brieven naer de gezeyde drie steden van Vlaenderen dat sij hun niet en zoude vervoorderen naer Rijssel te komen dan wel voorzien te zijn met 2 a 3 bedektelijk gewaepende knegten en in de stad niet te komen als voor den noen om met hun te konnen spreken van ‘t verraed dat Richilde met den heer van Malgis haer cancelier voor hadden.

Dezen casteleyn schreef ook eenen brief aen den graef Robrecht dat hij wilde tot Iper komen, dat hij met hem secretelijk moeste spreeken en gaef den graef van alles kennisse hoe de zaeke zoude geschieden in het ombrengen van deze Vlaemingen. Robrecht hiervan alles berigt zijnde, geboodt dat de Vlaemingen die in de herberghen daer sij gelogiert waeren, zouden op de gestelde heure eenen horen en op een bekken slaen en op dit geluyd al te saemen naer het kasteel gaen en Richilde zoude het kasteel belegeren.

Alzoo zoude den graef komen met al sijn volk, de belegheraers aenranden en in het aenkomen zoude den castelijn het kasteel open doen om dat de Vlaeminge Robrecht zouden konnen helpen, gelijk het geschiede.

De 450 Vlaemingen komen naer Rijssel als vooren gezeyt met 2 a 3 wel gewaepende mannen. Men leyde se alsoo 10 a 12 ‘t saemen in differente herberghen en men sloot de poorten toe en als sij nu al gelogiert waeren, ontrent den avond quaem den heer van Malgis cancellier ter herberghe in daer die van Gend gelogiert waeren, hun aensprekende met deze woorden: ‘Vous sanglans traitres de Flandre rebelles de votre seigneur’ met nog meer andere verwitselen, ‘Gij zult dit altemael bekoopen’ en hij toonde hun veele stroppen, zeggende ‘met deze stroppen zal men u alle hangen ter solder vensters uyt’ en in elke herberge dit gezeyt hebbende, zoo liepen de knegten van herberghe tot herberghe, blaesden en klonken met de bekken dat men geheel de stad door hoorde.

Hier op quaemen alle de Vlaemingen bij malkanderen en sloegen den heer van Malgis en al sijn volk dat hij bij hem hadde dood. Hier mede gingen sij naer het kasteel en al die hun eenig belet wilden doen, smeten sij dood als ook in het kasteel. Des anderendags beval Richildis dat al wat wapenen dragen konden, moesten komen om het kasteel te beleggen. Maer zoo sij dat belegerden quaem Robrecht met al sijn volk om het selve te ontsetten en het kasteel opgedaen zijnde, quaemen alle de Vlaemingen uyt en versloegen met Robrecht al het volk van Richildis die het kasteel belegert hadden en naemen de stad in.

Richilde vlugte naer Vrankerijk bij den koning haer cousinen, versogte dat hij haer bijstand wilde doen ‘t welk hij dede en trok met groote magt tegen den graef Robrecht. Den graef de komste des konings vernemende, stelde te Rijssel en in andere steden goede order en verkoos Cassel voor een berschermplaetse het welke hij deed bemeuren en versterken, zonde terstond naer Gent, Brugge en Iper en andere plaetsen van Vlaenderen om volk dat sij bij hem zouden komen de welke gereedt waeren ontrent 18.000 mannen, eenen kleenen hoop volk bij het leger van den koning die al sijn magt van sijn rijk bij hem hadde waer over Robrecht verbaest stond.

Hij bad de Vlaemingen dat sij eenen dag vasten zouden en God bidden om sijne hulp, het welke sij altegaeder deden. Den koning komende met sijn gansch leger en vermoeyt zijnde van gaen, sloegen aenstonds hunne tenten en pavillioenen om den edeldom te logeren. Robrecht dezen tijd waernemende komt aen met twee vlerken schaerewijs, valt op den koning den welken dat en vermoede zoo haest bevogten te zijn.

Zoo begonde de Vlamingen daer onder dapper te kappen zoo dat de Fransche in confusie gerogten mits sij den tijd niet en hadden om hun in defensie te stellen en den koning nauwer nood ontvlugtede. Daer bleef veel volk dood, veele princen en edellien. Onder anderen bleef daer dood den graef Aernout, Richildis oudsten zoon. Men voerde het lichaem naer St. Omars en het wierd begraven in de kerke van St. Bertin.

Eyndelijk de gravinnen Richilde wiert gevangen met den broeder des bisschops van Paris. Den koning deze nederlage ziende, zond den bisschop vraegende waerom hij zoo naer de kroone stond en Vlaenderen occupeert die hem niet toebehoort. Robrecht gaf voor antwoorde dat het was om de quaede actien die Richilde uytgeregt hadde in het afnemen van sijn goed en geld en het ombrenghen van zoo veele Vlaeminge en van den heere van Gavere.

Den bisschop hoorende al dat groot quaed van Richildis stond verwondert en sloot met Robrecht eenen wapenstilstand van 40 daegen uyt den naem van den koning.

Robrecht schonk den bisschop zijnen broeder weder die gevangen was. Den bisschop wederkeerende bij den koning vertelde hem al het geene Robrecht gezeyd hadde van Richilde en was verwondert in ‘t aenhooren van deze zaeken. Den koning versogte Robrecht dat hij bij hem zoude komen en sond dienen eynde vrijgeleyt.

Robrecht zeyde dat hij niet en wilde komen want hij geene Waels en betrouwde. Den koning dit hoorende was zeer verstoort op Robrecht. Hierom vergaderde den koning een leger 70.000 mannen met veel graeven, princen en edellien, quaem met dit magtig leger naer den nieuwen dijk en aldaer 4 daegen gerust hebbende, door den raeden van den bisschop keerde den koning naer Paris weder met al sijne edelien en sijn krijgsvolk.

Anno 1072 quaem Robrecht de Vriese binnen Iper als 11sten graef van Vlaenderen, jongsten soon van den Graaf van Rijssel, hy hadde voor sijne huysvrouwe Gertrude dogter van den hertog van Saxen. Dezen Robrecht vernieuwde de wet tot Iper, stelde Robert van Morbeeke, Philips van de Velde, etc, daer naer reysde naer Rhodes en Jerusalem daer hij tegen de Sarazinnen groote victorie en lof behaelde. Wederom komende naer Vlaenderen trok naer Mentz bij den keyser aen wie hij verhaelde de groote schaede die den koning van Vrankerijk met sijne swaegerinne Richild hem gedaen hadde.

Hierom beval den keyser aen Robrecht bij hem te blijven. Hij zonde den koning tot Mentz ook doen komen om den peys te maeken, gelijk het geschiede met conditie dat Robrecht manschap te leveren van Westvlaenderen aen den koning en Richilde verlossen uyt de gevangenisse en haer geven tot onderhoud Oudenaerde met de casselrie en daer onder behoorende het welke al zoo volbragt wiert. Hier mede naem Robrecht orlof van den keyser en van den koning, quaem naer Vlaenderen alwaer hij bij Richilde komende haer verloste uyt de gevangenisse waerover sij zeer blije was.

Robrecht vermaende haer hoe dat sij oorzaeke was van soo veel volk dat daer dood gebleven is als ook haere twee zoonen, dat sij haer zoude tot God keeren en uyt de gevangenisse komende bad Robrecht om vergiffenisse van ‘t ongelijk dat sij hem en die van Vlaenderen gedaen hadde. Deze felle leeuwinne verandere zoo in korten tijd in een onnozel schaepken dat sij groote penitentie dede, geen lynwaet en droeg en op geen bedde en sliep etcetera, stierf en wierd begraven in Hennegauw bij haeren tweede man en 8sten graef van Vlaenderen.

Anno 1073 den graef de Vriese beweegt zijnde over de dood en het ongelijk dat hij gedaen hadde aen sijne twee neven, heeft hij tot versoeninge van dit door last van paus Gregorius den 7den doen bouwen verscheyde kerken ter eere van den heylige Petrus.

Dan quaem hij andermael binnen Iper die hij dede versterken en vercieren, doende ook aldaer bouwen eene kerke ter eere van den heylige Petrus aen de zuydsijde der stad. Hij stelde aldaer eenen bukgrave genaemt Tulpord de Lopinus die het zelve jaer een klooster dede stigten tot Sonnebeke bij Iper, welken bukgraeve zooveel magt wort gegeven als den graef self maer dit is allenskens vermindert uytgenomen eenige kleene previlegien die hij tot nog toe behouden heeft.

Anno 1075 men leest in de prophetie van Herengarde dat van dezen voorzeyd wiert als die van Vlaenderen supplieerden dat hij zoude willen komen om die felle leeuwinne Richild te wederstaen en verdraegen en dat dezen Robrecht nog graef van Vlaenderen zoude worden en het zelve zoude verbeteren en vermeerderen het welke hij gedaen heeft en dat van hem successivelijk zullen komen alle de graeven Vlaenderen tot den dag van Antekrist. Naer dat hij veele andere weldaeden aen het land gedaen hadde, stierf op Sinte Nicasius avond, wierd begraven tot Cassel in Sinte Pieters kerke onder den choor.

Anno 1076 wasser eenen grooten oproer binnen Iper onder het gemeente ter oorzaeke dat door last van de Paus Gregorius den 7den wiert verboden dat de getrouwde priesters geene goddelijke diensten en vermogten te doen gelijk sij eertijds hadden gedaen op peine van excommunicatie, nogte dat de gemeenten hunnen dienst niet en mogen aenhooren op de zelve peine waer door een ider refuseerde aen de zelve priesters het inkomen der thienden te betaelen nogte eere te bewijsen nog aen de H.H. sacramenten die sij oeffenden.

De zelve ordonnantie van den paus quaem in Westvlaenderen tot Doornijk alwaer hij vernomen hadde dat’ er veele priesters openbaerelijk leefden in de heyligschenderie van den bijslaep der vrouwen als ook in de simonie, heeft deze verderffelijke smette getragt uyt te wasschen ofte af te snijden van het suyver priesterdom, tot welke eynde hij de geestelijke in zulke ontugt levende dede berispen door deugdelijke en aensienelijke persoonen.

Hij schreef twee brieven, den eenen naer de vrouwe Alide alsdan woonende tot Meesen, den anderen naer den graef Robrecht, beyde overvloedig van vaderlijke vermaeningen op dat sij hun uyterste beste zouden doen om dese boosheyd uyt het Vlaemsch Christendom te drijven. Uyt den brief tot de vrouwe Alide konde sij klaer bevatten dat die priesters de welke syg met het vrouwgeslagt vermengelen van den autaer Gods moeten afgeweert zijn volgens de leeringe der heylige vaeders en uyt het uytdrukkelijk gebod van de Heylige kerke, zoo verre dat sij uyt de kerke moeten gebannen zijn de welke sig in dezen ontugt niet en wille onthouden.

Voorders verbood hij dat sij met Hubertus aertsdiaken pligtig van ketterie geen gemeynschap en mogten hebben nog met woorden nog met brieven uyt vreeze van besmet te worden. Het zelve beveelde hij nog met groote kragt aen den graef Robert, hem biddende dat hij sig door geene beloften ofte vijandschappen en zoude laeten verleyden ofte d’ oogen verblinden, dat hij zelfs ook de bisschoppen (indien’ er eenige pligtig waeren) in deze zaeke niet en zoude spaeren, gemerkt dat het geene waere herders de welke zulke schelmstukken willen vooren staen of ontschuldigen maer meer dieven de welke in den schaepstal breken om de onnoosele lammeren te verscheuren of te verleyden.

Eyndelijk tot het volvoeren van deze saeke versogte den paus dat den graef d’heer Ingelram gebruyken eenen deugdelijken priester en kanonig van Rijssel wiens heyligen iver en sedig leven aen den paus bekent was. Behalvens eenen grooten oproer onder de geestelijke en weirelijke wetten, den graef heeft geen groot profijt gedaen aengezien dat het zelve quaed nog lange jaeren daer naer bevonden is geweest in deze landen.

Anno 1077 quaem binnen Iper Robert den 2den als 11sten graef van Vlaenderen en stelde deze nieuwe wethouders Boudewijn van Steenvoorde, Jean van Rooden etcetera. Hij hadde voor huysvrouwe Gertrude dogter van den hertog Bernaert van Saxen.

Hij hadde bij haer 2 soonen en 3 dogters, met Robrecht en Philips. D’ eerste dogter hiet Adelie en hadde voor haeren man Sinte Tauwe den Martelaer en koning van Denemarke. De 2de genaemt Gertrude was hertoginne van Elzatien en de 3de Maria wiert nonneke en abdesse in het klooster te Meesen.

Anno 1078 quaem Robert als 12sten graef van Vlaenderen binnen Iper, hadde tot sijne huysvrouwe Clementia dogter van den graef van Bourgondien met bijnaem Testa Baerdig. Hij won bij haer twee soonen met naeme Boudewijn Apken en Wilhelm den Jonkster en wiert tot Iper begraven in St. Maertens kerke. Hij ordonneerde aen den proost van St. Donaes cancellier tot Brugge te draegen den segel van den graef en stelde tot Iper nieuwe wethouders als volgt Boudewijn van de Walle, Reynaert de Meyer, Hans van Wormezeele etcetera.

Hij trok met Godevaert van Bouillon naer Sardenay en Antiochien alwaer veel admiraelen geslaegen wierden. Hij hielp beklimmen en winnen de stad Jerusalem. Wederkeerende naer Vlaenderen bragt hij mede het heylig lichaem van St. Joris en gaef dat aen de kerke van Aquitonien. Komende eenmal van Paris te peerde, wiert gekwest zoo dat hij korts daer naer heeft het bestorven. Hij ligt begraven tot Attrecht in ‘t klooster van Sinte Vedastus.

Anno 1079 wiert Theobald den tweeden bukgraeve van Iper gesteld door Philip den eersten koning van Vrankerijk. Anno 1082 quaem Boudewijn Hapken den 7den in den stad Iper als 13den graef van Vlaenderen en stelde de volgende nieuwe wethouders Henderijk de Vroede, Hans Rijkeboer, Philip Looten, Gui de Corte, Macs van Hennegauw etcetera. Anno 1086 was er op den 2 november eene groote aerdebevinge gevolgt met eenen straffen wind en regen waer door veele huysen en boomen vielen.

Anno 1087 op den 20 januarius wiert alhier gepubliciert van wegen paus Urbanus den 2den dat niemand wie het sijn mag in den vasten van 40 daegen geen vleesch en vermag te eten en alle priesters zoons ofte komende van hunne dienstmaerten geen priesters en vermogte te wesen, ten sij de zelve te vooren religieus hadden geweest. Dat eenen misdaedigen in de kerke ofte aen ‘t kruys vrij was, dat men over de begraefenisse der dooden nogte over sepulturen aen niemand schuldig en was ied te geven want de priesters van de gemeenten de thienden ontfingen.

Anno 1088 10 december wiert boven de gansche stad Iper in de logt gezien eene draeke die was spouwende vierige vlammen waer naer volgde eene siekte onder de gemeente die men het heylig vier hiette en waer van in de stad zijn gestorven binnen den tijd van de maend julius en in augusti boven de 3.000 menschen. Het zelve is daer naer gebeurt in Doornijk.

Anno 1092 het volgende jaer is’ er eene scherpe en langdeurige koude geweest vermengelt met veele onstuymige winden achter de welke wederom volgde die bittere siekte hier voorgenaemt het heylig vier ofte vierige peste de welke meer als ooyt toenaem en eene groote menigte van menschen omgebragt heeft en die van deze siekte bevangen waeren, hadden boven hunne onverdraegelijke pijnen eene grauwsaeme leelijkheyt op hun lichaem want sommige wierden tot de benderen uytgemergelt en andere wierden swart als een gebrande koole.

Die de pest gewaer wierden in den arm of in het been deden het zelve lidmaet afhouwen op dat het vier niet voorder en zoude smijten. Nauwelijkx waeren d’ er eenige huysen of wegen van deze siekte bevrijd waeren. Op dat den vergiftigden stank geen hinder en zoude doen, saeg men alle geuren van geur stroyen. Het geene de meeste droefheyd veroorzaekte was het gebrek der middels het geene alle de geneesmeesters bekenden dat sij geene dranken en konden uytpeysen buyten die de welke sij nu tevergeefs hadden gebruykt.

Overzulkx was den laesten toevlugt die den ersten hadde moeten zijn tot God den Opperheelmeester en waeren Samaritaen. Nergens en vonden de kranke beteren troost als binnen Doornik alwaer veele genesen wierden door de voorspraeke van de heylige moeder Gods en sommige door de voorspraeke van den heyligen Martinus waer door den toeloop tot deze stad zoo groot was dat haere poorten dag en nagt opengehouden wierden.

Radboban als den bisschop zijnde van Doornijk heeft deze gelegenheyd waergenomen om de inwoonders van Doornijk de welke als dan nog leefden in veele groeve sonden hun te vermaenen en te verwekken tot afstand van hunne boosheyd en tot oeffeninge van boetveerdigheyd. In eene van sijne vermaeninge heeft hij over duyzend ontugtige jongelingen van hunne boose wegen afgetrokken en tot een zeegbaer en geestelijk leven gebrogt.

Hij gebood op de vrijdagen zoo strikt te vasten dat de jonge kinderkens zelfs het sogh der borsten moesten derven tot naer den ondergang van de zonne. Hij heeft ook ingestelt eenen feestelijken ommegang op den dag van het heylig kruys verheffinge op den welken het getal der menschen zoo groot was dat’ er veele in den selven ommegang ofte processie verplettert wierden. Zommige schrijvers seggen dat deze instellinge zoo vermaert en bijgewoont is geweest dat’ er op eenen dag boven de hondert duyzend menschen te saemen waeren op de vesten alwaer den weg van den ommegang is gezien geweest.

Diergelijken toevlugt en troost in dezen uyterste droefheyd was ook tot de heylige Rietrudys tot Marchiennes en Piatus tot Seclin zoo dat door de voorspraeke der heyligen deze bedroefde ziekte haest een eynde hadde. In 1094 heeft Isaac heer van Vormezeele eene half huere van Iper eene abdije gebouwt van reguliere canoniken den regel van St. Augustinus.

Anno 1096 quaem Wultrijk als 3den bukgraeve in de stad Iper die last hadde van den graef Robert dezen nieuwe wethouders te stellen Boudewijn van Commenne, Robert Cambier, Robert van Hontschoote etcetera, trok met den zelven graef naer het Heylig Land in ‘t geselschap van veele andere edelien.

Anno 1101 heeft Joannes den 19den bisschop van Terouaenen alle de priesters om hunne simonie uyt de stad Iper gebannen, stellende in hunne plaetse op het verzoek der gemeente een heylig man van leven die alhier een klooster dede bouwen neffens de kerke van St. Maerten, daer naer nemende eenige medegezellen die onder den regel van den heyligen Augustinus leefden. Soo leerden sij het volk de Christelijke leeringe. Hij wiert daer naer geapprobeert van den paus als artsbisschop van Rheims want alle kerken van Iper dependeerden eertijds onder den bisschop van Terrouaenen en van Rheims.