De katten en het Ieperse kattenfeest

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in  , ,      2 years ago     569 Views     Leave your thoughts  

Het is uit de noordse godenleer bekend, dat de katten oudtijds een voorname rol speelden: zij waren aan de wagen gespannen, waarmede Freija, zuster van de geduchte Wodan, haar goddelijke broeder ten oorlog vergezelde. Weleens werden deze huisdieren zelfs voor een afbeelding dezer godin genomen. De eerbied voor deze mystieke dieren had hier met Wodans leer diepe wortels geschoten. De Solmonath (februarius) werd gehouden voor het tijdstip, waarop de katten de voortteeling van haar geslacht het meest bewrochten; weshalve deze maand, heden ten dage, bij velen nog kattenmaand genoemd wordt. Daarom werden er in sommige streken vreugdebedrijven, ten ere van Freijas lievelingen gehouden

Men geloofde ook, dat de vermenigvuldiging dezer half goddelijke dieren, zonder bijkomst van mannelijke wezens kon geschieden. Bij deze ontbering, zegt Roguet, moest men een kattin met Napeta (zeker kruid) wrijven. Deze bevoorrechte huisdieren genoten, door hun nauwe betrekking met de voornaamste der godinnen, onder de menschen zulke groote vrijheden, dat zij in enige streken van Germanje, onder de benaming van Esse, voor het zinnebeeld der vrijheid doorgingen.

Zie daar, in het kort, de hoogachting, waarin de katten bij onze heidensche voorouders stonden. Deze eerbied en de goddelijke verering van Tijbaarts geslacht verminderde, naar mate ‘s Heilands leer veld won; want alles wat aan het heidendom toebehoorde moest, door de stralen van het Evangelie beschenen, vallen of gewijzigd worden. Om de oude leerbegrippen voor de nieuw-bekeerden hatelijk te maken, deed men dezelve voor uitvindingen of ingevingen van den boze geest doorgaan. Zulks had ook ten opzichte der katten plaats.

Niettegenstaande de zielenherders alle pogingen aanwendden om de nieuwbekeerden de afgodische dertele feesten niet te laten vernieuwen, en ze door hun preek van de zotte symbolische mommerijen, die bijzonderlijk in februarius plaats hadden, af te trekken, keerden dezen toch vaak ‘tot hunne aloude gebruiken weder; omdat zij daarin hunne liefste dierlijke voldoening vonden. Vermits de godsdienst en de gezonde rede niet machtig genoeg waren, om ze daarvan af te trekken, trachtte men daaraan een christenlijke plooi te geven, zegt Fleury. Alzo zijn er bij ons nog verscheidene gebruiken in zwang, die aan het heidendom herinneren. Van deze soort is het Ypersche Kattenfeest. Maar de aloude geest daarvan is thans omgekeerd; in plaats van dit feest tot eere van der katten voortteeling te vieren, wordt het ter verzaking daarvan behouden, zonder dat het volk in de bedoeling der symbolische werking dringe. Om deze zinnebeeldige verzaking der afgoderij te doen, werpt men, onder het luiden der klokken, verscheidene katten van het hoogste des torens. Deze handeling is vol beduidenis: door de katten, Freijas lievelingen, verstond men het heidendom, en ‘t breken alsmede ‘t wegwerpen, was het symbolische teken van zich van iets te ontmaken, of daaraan te verzaken.

Alhoewel de geest van dit feest omgekeerd was, moest het ten naaste bij op den zelfden tijd des jaars, het is te zeggen, in de kattenmaand, gegeven worden, omdat het volk gaarne op den zelfde tijd tot de zelfde verlustigingen wederkeert. Men koos voor het kattenfeest de Vasten, om alzo door de geest der boetvaardigheid, die alsdan heerst, de grote losbandigheid der heidensche feesten in te toornen.

Het katten feest echter kon op de eerste zondag van den Vasten niet gevierd worden: er was nog een belangrijker feest, dat niet mocht verzuimd worden, namelijk het sollen feest, waarvan de maand, die de Romeinen in hunnen tijdwijzer met den naam van februarius bestempeld hebben, hare benaming gekregen had. Dit feest bestond in het uitdelen van een soort van koeken, in de taal onzer bevolking sollen geheeten. De vrienden en kennissen gingen elkander bezoeken, aten en smulden, en leverden zich aan vreugdebedrijven over. De Ieperlingen, tot den christen godsdienst bekeerd, zagen zo gauw van dit feest niet af; zij bleven sollen bakken en hun goede kennissen uitnodigen, om deel aan hun dis te nemen. Doch, deze bijeenkomsten werden niet meer ter ere der heidensche goden gehouden; maar, men deed deze sollen, onder den naam van Kraker, symbolisch op het H. Sacrament des Altaars doelen. Zie daar de oorsprong van Krake-Zondag.

Het kattenfeest werd dan op den tweede zondag van de Vasten gevierd, diende en dient nog om de foire te sluiten. Om de forreins vermaak aan te doen, gaf men oudtijds aan dit feest veel toestel, waardoor er een grote menigte buitenlieden naar stad getrokken werden. Van daar is het, dat dit heidensche kattenfeest, in weerwil der beschaving, tot op onze dagen staande gebleven is.

In de Scandinaafsche godenleer waren de wetekeijen of waarzeggers groot in gezag; omdat hun bediening met degene der priesteren in nauw verband stond. In alle netelachtige omstandigheden werden deze bedriegers geraadpleegd. Zij verrichteden vele hunner gewaande toverijen met kattenvellen, en de hersenen dezer dieren hielden zij voor een krachtig vergift. Het is waarschijnlijk van daar, dat men den kinderen doet geloven, dat het inzwelgen van kattenhaar hun den dood kan veroorzaken.

Het bijgeloof aan toveraars en katten is bij de eenvoudige lieden nog niet omverre geworpen. Zij geloven immers nog, dat de toveraars en de toverheksen, door Satans macht, de gedaante van katten aannemen, zich ‘s nachts op kruisstraten verenigen, en daar, door den bozen geest voorgezeten, op eene dartele wijze zich vermaken, en het kwaad beramen, dat ieder hunner bijzonder uitwerken moet.Omtrent de heksenvergaderingen en de grappen die zij in kattengedaante uitgevoerd hebben, bestaan er een overgroot getal Sagen, die de eeuvoudign schrik aanjagen.

Theophiel Lansens 1864

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>