De oudste kroniek van Ieper

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       5 months ago     282 Views     Leave your thoughts  

2154 jaar voor Christus. Eerste cronicke. Beginnende van den aldereersten oorspronk, der vermaerde stadt Iper die haeren aldereersten oorspronk heeft genomen 302 jaeren, naer de diluvie ofte sondvloed. Inleidinge. Ten zal, naer mijn goed-duncken, niet ongerijmt, nogte buitensporig wesen, tot meerdere clarigheyd van ons Ypersche beschrijvinge, dat ik eerst ende vooral, vooren stellen; wanneer ende door wien, en wanneer d’ eerste steden in Europa zijn gebauwt geweest; wat taele dat onze eerste voor-ouders, in dese landen gesproken hebben, om aldus een goed ende geloofbaer fondament te vinden, in den eersten opgank, van onse befaemde ende niet min doorluchtige stadt van Ypre, die lange voor Christus tijden, haer eerste beginsel heeft ontfangen.

Marcus Van Vaernewijck, een vermaerden historie schrijver, die getuygt, dat Japhet, den derden sone van Noë, genoemd word onsen vader, om dat hij aldereerst den Westen heeft bewoont. Ende door sijne nakomelingen vermenigvuldigt, sprekende de Hebreeusche, ende Seytsche taele, van de welke onse taele, door mengelinge van ander volkeren, is voortgekomen. Desen Japhet, sone van Noë, quam den Westen eerst ingevaren hondert en een jaer naer de diluvie, ofte algemeynen water vloedt. D’ eerste stadt van Europa, was Trier, die getimmert was van een machtigen prince, genaemt Trebata, sone van Ninus, konink van Babilonien 302 jaeren naer de diluvie.

Anno 1930 zijnde ’t jaer des werelts, ofte 2263 jaer voor Christus geboorte, geeft eenen machtigen prince, met naeme Bavo, rechtsweer van Priamus den lesten konink der Troyanen, siende dat geheel het landt van Troyen, door het leger der Griecken, hoe langst hoe meer te niet gink, met alle sijne schatten ende rijckdommen, vergeselschapt zijnde van vier machtige hertogen achterlaetende hun eygen landt, ende Eerschappen, afgevaeren in de zee, met een groot deel schepen, vervult van mannen, vrouwen, ende kinderen, alhier in het landt eerst aengekomen.

Bavo, de koning van Belgis. Anno 1988 (-2096) heeft geseyden Bavo, met den konink Priamus gefondeert ende gesticht, die groote ende machtige stadt van Belgis, soo genoemt, om een grooten tempel, van den afgod Bel, die aldaer aenbeden wierd; dese groote stadt van Belgis, zijn alle dese landen Gallia Belgica genoemt geweest, ende naer der handt, zijn alle de steden van Vlaender, Artois, Brabandt, Henegauw, ende elders door de koningen van dit volkrijck Belgis, eerst gesticht ende gefondeert geweest.
Anno 1992 geeft geseyde Bavo konink van Belgis, diversche princen gesonden naer dese gewesten, om steden, ende sterckten te stichten, om aldus hunne Eerschappie te vergrooten, te verstercken, te alle vijandtlycke aenstoten, ende alle de landen die woest ende verwildert laegen, alleenelijk bewoont zijnde van wilde gedierten, die in de dicke ende ongankbaere bosschen, hunne schuylplaetsen hielden, de selve gebruyksaem te maeken, tot het bewoonen van menschen ende dese landen tot vruchtbaerheyd te brengen.

Eene van de gesonden princen, genaemt Morinus, stichte de vermaerde stadt van Terowaenen, in het latijn genaemt Terra Vana, naer welken naeme van desen prince Morinus, alle dese gewesten tot de zee toe, de inwoonders, langen tijd wierden Morinen genoemt, ende die stadt van Terowaenen, die soo groot ende machtig is geweest, ja selfs naer der handt, een bisdom, is tegenwoordig soo vergaen en vervallen, dat daer nauwelijkckx van iets te vinden is.

In het machtige Terwaan
Waarom eenen poëet van Terowaenen, aldus schrijft: ‘In het neerlandts Troyen, van ’t machtig Terowaen, daer siet men nauwelijkckx een boeren hutte staen.’

Anno 2000 (-2084) is geschiet de aldereerste fondatie van onse vermaerde ende doorluchtige stadt Ypre, door den edelen en manhaftigen prince, uyt het beroemt geslachte der Troyaenen, genaemt Hyperborus, alhier gesonden van den konink van Belgis, om dese stadt te bauwen. Desen prince deed de stadt Ypre bauwen, langs eenen waeterloop ofte kleijne riviere, die van den zuyden beginnende, voortliep naer den noorden, ende seer bequaem was om de inwoonders van waeter te spijsen.

Dese stadt dede hij rondtom besluyten met seer hooge stenen meuren, ende vestingen, besloten met seven poorten, voerende de naem van de seven planeten te weten, de poorte van Saturnus, van Jupiter, van Mars, van Sol, van Venus, van Mercurius ende van Luna.

D’ eerste inwoonders van Ypre waeren van Hyperborus landtslieden die met hem, uit Troyen naar Belgis, en van Belgis hier hunne woonplaetse stelden. Door desen Hyperborus, eersten fondateur van dese stadt, heeft de stadt den naem Ypre ontfangen, ende van gelijcke ook, de riviere genaemt Yperle, soo naer der handt genaemt om dat dit water sig naar Yper geleyde.

Dese riviere, die door de stadt loopt, ende gedient heeft tot aenlockinge van de eerste inwoonders, heeft haeren eersten oorspronk van den Kemmelberg, dog nord, gespijst van de twee vijvers, d’ eene nu genaemt Zillebeke ende de ander Dickebusch, die aldaer ofte door de diluvie ofte ander overstroomingen van wateren, die dese landen dikwils onderstaen hebben, sijn voortgekomen, want dese landen waeren alsdan vol meerschen, grachten, valleyen, ende diepten.

De eerste taal van de Ieperse inwoners. Dese twee vijvers sijn gestaedig vol water onderhouden geweest, soo door den regen als andere invloeyende beken. Dese twee vijvers door haeren nateurelijcken overstroomende hebben beyde elk eene beke geformeert gelijck die beke die van Kemmel afdaelt die hunnen loop door de leege landen hebben naer dese stadt genomen, ende t saemen aldus in de stadt versaemt sijnde, hebben dese riviere de Yperle geformeert, maar binnen de stadt sig verdeelende, voegde sig in de Elverdingestraete wederom in malkander, ende aldus wederom vereent sijnde, loopt langs den noorden bujten de stadt, ende ontlost sig ten eijnde door de vaert van Nieuwpoort in de zee.

De eerste taele van de Ypersche inwoonders was gebroken Grieckx, want het meestendeel al vluchtelingen waeren uyt het verwoest ende verbrandt Troyen, maer om hunne taele te schrijven gebruyckten sij rechte Griecksche letteren. Men aanbadt alhier den godt Maïs, Mercurius, Minerva, Pluto ende meer andere goden ende goddinnen.

Anno 2028 wiert binnen Yper een grooten tempel gebauwt ter eeren van den afgodt Apollo, die men meent gestaen te hebben daer nu Sinte Pieters kerke staet.

Anno 2039 bevindt men dat den dracht der vrouwen aldus in gewoonte was, te weten met eene korte robe tot een weynig onder de knien, staende aen beyde zijden open, soo dat men door den windt of andere voorvallen hunne dijen bloodt sag, gaende sonder koussen, alleenlijck met sandaelen aen de voeten, een goude keten die van hunnen hals tot op de borsten hing, met daer een goude medallie; aen de harmen die sij tot de helboge bloodt droegen, verciert met brasseletten; op hun hooft verciert met peirels ende diamanten tusschen hun hair gevlochten.

Quintus Martelinus, burgemeester van Ieper. Anno 2367 ( -1717) verdronk binnen Ypre in de rijviere ofte Ypergele den heer Contilius burgemeester der stadt wiens dood lichaam volgens de gewoonte van t landt, verbrandt wiert, ende sijne huijsvrouwe Lillia, met haere twee dienstmaerten, ende eenen knecht, sprongen in het vier, ende lieten hun mede verbranden, om te betoonen hunnen droefheydt ende liefde tot den overleden, want het was een gewoonte, dat die den dooden in sijn leven seer bemindt hadde, dat sij met sijn doodt lichaem sig lieten uijt liefde verbranden.

Anno 2438 wiert binnen Yper een seer grooten ende magnifieken tempel gebauwt, ter eeren van de goddinne Minerva, goddinne van de wetenschappen. Desen tempel wiert gebauwt op de selve plaetse daer nu het Zaelhof staet, alwaer de afgoddissche priesters hunne afgodt dienst deden.

Anno 2756 (-1328) ordonneerde Quintus Martellinus, alsdan burgemeester van Ypre, dat voortaen alle die begeerden te trouwen, moesten volbrengen dese volgende wetten, te weten dat den bruydegom voor sijne bruydt moeste betaelen, die rijcke waeren drij goude penningen, ende van minder conditien drij silver penningen, tot ciraet van den tempel van Apollo. En dat den bruydegom met sijne bruijdt elk verciert met een krans met bloemen, vergeselschapt van vader, moeder ende ander maegschap en vrinden.

Se moesten van uijt des bruydts huys, tusschen het gespel van snaren en ander instrumenten, langs de straeten der stadt gaen tot in den tempel van Apollo, alwaer de bruydt voor den afgodt Apollo moeste sweiren haeren man getrauw te blijven, ende den bruydegom sijn bruydt noyt te verlaeten, ten zij met kennisse van den borgmeester, en dat om wettelijke reden. Aldaer sijnde naer de besweiringe, wiert het hauwelijck door den afgodtschen priester met toestemminge van de ouders gesloten. Nota: eenen man mochte hebben verscheyde vrauwen, maer de vrouwen maer hebben eenen man.

Anno 2890 ( -1194) was binnen Ypre eene vrouwe die gebaert heeft twee kinderen die zijdelings rugge aen rugge gegroeyt waeren, het eene was een knechtje, ende het ander een meysken. Sij hebben blijven leven t saemen tot ontrent de 15 jaeren. ’t Was wonder om sien, als den eenen voortgink, den anderen moeste achterwaerts gaen. Sij waeren beyde schoon en wel volmaekt van lichaam, beyde wel ter taele. Het knechtje is des morgens gestorven ende het meysken des savondts op den selven dag. D’ ouders naer hun doodt deden ter gedachtenisse op de marckt een marbelen pijlaer oprechten, daer hun afbeeldinge in marbele, van boven wiert seer konstig opgestelt.

Anno 2899 wasser binnen Ypre eenen grausaemen moordenaer gevangen, die binnen de stadt langen tijdt herberge hadde gehouden, in de herberge genaemt Bacchusdans. Desen hadde meer als 30 vrouwspersoonen die aldaer op verscheyde tijden hadden gelogeert, hun opgeslooten op eene heymelijcke vauwte, sijn wille daer mede gedaen, zijnde dag en nacht, nackt gebonden met een ijser keten.

Ten eijnde hij sneed hun de borsten af, de harmen en beenen af, ten laesten dan sneed hij hun den hals af, en verborg alle die geschonden lichaemen in eene doncker ende verborgen diepe kelder. Hij wiert betrapt bij voorval dat sijn huys in brand quam, terwijl hij besig was met eene te vermoorden. Men vondt in sijne kelder alle die doode vrouwspersonen. Hij wiert scherpelijck gekerkert ende veroordeelt om levendig op de marckt gebraeden te worden.

Anno 3010 heeft het seer grauwsaem gedondert ende geblixemt, soo dat door den blixem binnen Ypre ontrent de 42 huysen ende ontrent de 4 mans, 19 vrouwen ende 9 kinders sijn verbrandt geweest. Anno 3268 ( -816) wiert Ypre belegert door een groote bende landtstroopers, die machtig van volk sijnde vele vlecken ende casteelen hadden geplundert ende berooft. Al het volk van Ypre stonden in de waepens ende beschermden hunne stadt maer al die buyten ontrent woonden vrouwen en mans wierden van de vijanden aan boomen opgehangen.

Dog den koning van Belgis sondt een veltoverste met 28 duysent ruyters om Yper te ontsetten die de vijanden van de stadt hebben verdreven, in routen geslagen, gevangen ende een groot deel om hals gebracht. De stadt verlost, sag men menigvuldige landtslieden aen bomen hangen, onder ander wiert een vrouwe gevonden hangende aen eenen boom sonder klederen, die nog leefde, de welke afgedaen zijnde en wel besorgt is nog blijven leven, ende is gestorven oudt sijnde 128 jaeren.

Anno 3347 hadden een heydenschen priester binnen Ijper eene dochter, die wel thien voeten lank was, geweldig dick en vet naer advenante. Dese was daer bij geweldig schoon van lichaem, ende hadde soo groote macht, dat sij vier groote mans, in elken harm twee heeft seffens gedraegen een alve heure verre. Sij konde op een maeltijdt een geheel kalf van vier weken oudt, met 8 pondt broodt opeten, ende 4 stoopen wijn drinken.

Sij was soo habijl en snel om te loopen ende springen dat sij menigmael over de riviere van Yperleet heeft gesprongen. Sij is ten eynde verongeluckt, in het tornoyen met de lancie want sij onvoorsiens eene steke in haere lincker borst krijgende is van de wonde gestorven, in den ouderdom van 26 jaer.

Anno 3438 ( -646) wiert binnen Yper opgerecht eenen marbelen pilaer tusschen de groote marckt, ende de riviere d’ Ypre (men meent dat sij stondt op de selve plaetse of daer omtrent, alwaer nu de halle thoren staet). Men klom rondtom naer dien pilaer met 24 steenen trappen, op welke pilaer stondt een groote koper katte met twee jonge, die het volk daer quam aenbidden ende sacrifien offeren, soo van menschen als van beesten.

Anne 3610 ( -474) quam uyt Engelandt gevlucht om de peste wille, Ronnilia dochter van een grooten prince, met drij staetjoffrouwen, ende twalf edelmans, maer komende binnen Ypre wierden sij gevangen, de edelmans doodtgesmeten, de staetjuffrouwen geschendt, maer Ronnilia nam den burgemeester voor sijn vrouwe alhoewel hij nog drij andere vrouwen hadde.

Anno 3844 (-240) hadt Ausanorix, coninck van Saxen den oorlog gevoert tegen de koningen van Belgis, met de welke de stadt van Ypre altijdt verbonden was. Dese Ausonorix verkreeg vele victorien tegen die van Belgis, ende nam vechtenderhandt in alle de omliggende steden, maer komende om Yper te belegeren, heeft al wat waepens dragen konde, sig te weere gestelt.

Dog naer eenige dagen tegenstandt moeste de stad overgeven, het krijgsvolk van den konink in stadt gekomen sijnde, hebben, contrarie aen het accoort begonnen de stadt plunderen, de vrouwen ende maegden te schenden, vele te vermoorden, ende ander moetwilligheden gedaen, ende sij bedorven op het platte landt alle de staende vruchten.

Anno 3846 was alhier een schroomelijcke peste, soo datter binnen Ypre op eenen dag 130 menschen stirven; door de menigvuldige dooden laegen de lichaemen onbegraven op de straeten.

Anno 3848 was de stadt maer beset met een weynig krijgsvolk van Ausanorix coninck van Saxen. Dus alle de borgerie om van hunne lasten en moeylijkheden ontslagen te sijn, hebben eene tumulte ende oproer gemaekt, ende sig wederom begeven onder de subjectie van den konink van Belgis, waer over sij grooten lof behaelt hebben.

Anno 3952 was door geheel het landt een schroomelijcken hongersnoodt, soo dat de menschen genoodsaeckt waeren alle onreyne gedierten te eten. Daer hebben in de stadt vrouwen geweest, die hun gestorven kinderen hebben gebraden ende geëten, uytgemerghelt sijnde van den honger.

Anno 3958 wiert binnen Ypre gebauwt een schoonen tempel ontrent de poorte van Venus, naer den oosten, staende, ter eeren van den afgodt Pluto, wiens beelt van silver gegoten met twee grote oorens aen, ende een schepter in de handt, in het midden op een hoogen marbelen autaer verheven stondt, ende aldaer aenbeden wiert.

Anno 3966 ( -118) wasser binnen Yper een befaemde toveresse die met haer suster woonde tegen de riviere het Yperken ontrent den noordtkant van de stadt. Dese twee gesusters besorgden den tempel van Pluto, om die wasschen, ende op sommige dagen te vercieren. Dog eene van de twee met naeme Livia, sijnde een toveresse, won veel gelt met aen de jongmans te geven een pouderken die in den drank gedaen sijnde, de jongedochters dede achter het manvolk als sot loopen. Sij konde savondts een brief aenveerende die meer als hondert mijlen verre behandigen, ende des morgens antwoorde brengen.

Sij hadde een kleen hondeken die sij voor geldt, dede scone liedekens singen. Haere suster op eenen tijdt, bij machte willende betraepen, hoe ende wanneer dat sij dickwils uitging, geveynsde eens fraey te slaepen, als sij gewaer wiert dat Lidia haer suster opstond, ende sij bemerckte dat sij haer moedernackt ontkleede ende sij nam ene dose met eenigte salve uit de muur, met de welcke sij haer bestrijckende ende de venster die over de vaert quam open doende, vloog ten venster uyt.

De suster dat willende ook ondernemen, staet op, ontkleedt ende bestrijckt haer met de selve salve, en wort seffens uijt de venster gevoert, onwetens van wien, ende vindt haer op een moment in eene wel opgestelde zaele, alwaer vele keirssen branden, vele heeren en onbekende joffrouwen waeren, waer onder sij sag haer suster, die haer seyde, ik wensche u wel gekomen in ons geselschap.

Daer stondt eene wel opgedischte tafel, men speelde op vele instrumenten, sij voegt haer nevens de ander, eet ende drinkt lusten, daer naer wordt gedanst, ende vele dertelheden bedreven, alwaer dese Livias suster genoodsackt was mede te doen, ende tegen haeren dank, heur moeste laeten mishanden.

Ten lesten op eenen bot den dageraed aenkomende, verdwint alles, ende dese suster van de geseyde toveresse, vindt haer alleen moeder nackt, in eenen braembosch, alwaer sij vol schrick, haer selven daer uyt nestelde, ende ontmoetende eenen landtsman, bid hem om geholpen te worden, die haer uyt medelijden besorgde van kleederen, aen de welke sij vraegde in wat landt, of ontrent welke stadt sij tegenwoorde was, wiert geantwoort dat sij vijf uren boven Tongeren was, alsdan de hoofdstadt van Brabant, van waer sij, niet sonder groote moeijte konde naer Ijpre wederkeeren.

Anno 3973 bevindt men dat alsdan de spijsen van dese landen, vervolgens ook binnen Ijpre, geheel simpel ende slecht waeren, want sij waeren vijandt van elke leckernie. Hunne spijse bestondt alleenlijck te koken sonder cruyden of saussen, onder eenige specerien. Haere pottagie was boonen, erweten, coolen, en warmoes; hun broodt was van geerste, van rogge ende tarwe; hun toespijse was kaes, boter, eyeren, verschen wey, melk, koeyen, ossen, schaepen, en vercken vleesch, vele en droncken niet anders als rauw water, of in de herbergen water met geerste en haver gesoden, ende nochtans waeren sij doorgaens seer kloek en vroom van lichaem.

Anno 3984 wiert het bij order van den konink van Belgis binnen Ypre ondersoek gedaen van het getal der inwoonders, en daer wiert ondervonden datter waeren 4260 mannen, 1840 jongmans, 644 vrouwen, 2477 jonge dochters, ende 4933 kinderen van beyde de soorten. Dit ondersoek wiert eygentelijck gedaen om dat men vreesde van een aenstaende oorlog.

Anno 3985 in het begin van den somer, quam binnen Yper den konink van Belgis, met een groot gevolg van edeldom en krijgslieden, om de stadt te visiteren, en van alle noodigheden tegen den oorlog te voorsien. Hij wiert met alle triumphe van het gemeente ingehaelt, onder betooninge van vele vreugde teekens.

Anno 3989 vertoonde zich in de locht een groote comete ofte sterre met een steert, in wiens straelen gesien wierden, eene roerende slange met een doodts hoofdt, daer in de slange inbeet, dit vertoonde sig diversche dagen.

Anno 3995 heeft het eenige dagen soo geweldig geregent, dat niet alleen de straeten maer ook de huysen tot vijf voeten hooge vol water quamen. Elk meende dat wederom de werelt gink vergaen. Daer waeren binnen diversche kinders die met hunne wiegen op de straeten vlottende, men vaerde langs de straeten met backers troggen, en elk was genoodtsack boven te woonen, op camers of solders. Meer als hondert menschen, sijnder in stadt alsdan verdronken.

Anno 3998 is binnen Yper gekomen een schroomelijcken grooten reuse van ontrent de 12 voeten hooge, zijnde eenen edelman van de stadt Trier, die van de konink van Belgis, als borgmeester van Ijper was aangestelt. Men moeste ten sijnen opzichte een groot huys bauwen, om volgens sijn groote daer in te komen wonen.

Anno 4004 ( -80) wiert ontrent de groote marckt, een capelle gebauwt, ter eeren van de afgodinne Venus, alwaer 24 maegden wiederen onderhouden, om ten eynden het jaer, ten houwelijcke te besteden, met een seker groote somme geldt voor ijder, waer mede sij, als een man konden koopen.
druk

Lees deze kroniek met illustraties 

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>