De prijs van een gezongen mis

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     415 Views     Leave your thoughts  

Dat het bestuur van Ieper en de schrijvers van de jaarboeken diep katholiek zijn, kan ik uitmaken uit de vernietigende manier waarmee ze het fenomeen van Maarten Luther beschrijven. Ik laat alles netjes integraal voor zich spreken, wie niet beter weet zal de prediker meteen naar de hel wensen! ‘Anno 1517 zaaide Martinus Luther het onkruid op de akker van de heer onder Johannes Medecis Florentius alsdan paus Leo de tiende genoemd. Hij was geassocieerd met Alricus Swinglius en meer andere goddeloze maar geleerde mannen. Zij noemden zich gereformeerden of hervormers. Luther was geboren te Isleben in Saxenland, werd religieus in het klooster van de paters Augustijnen te Erfort en werd in ’t jaar 1512 doctor in de godheid. De wetenschap blies hem op en maakte hem hoovaardig en hij begon de Roomse kerk met een geweldige haat aan te vallen. De aflaten dienden hem om met meerdere vrijheid zijn gramschap op de kerk te rechtvaardigen. Hij heeft zijn kap verworpen en een huisvrouw aangenomen. Deze misleider veroorzaakte veel bloedstorting die men in de historie terug vindt. Vlaanderen heeft het afgezien met vreeze en flauwe reden kavelinge. Men moet de universiteit van Leuven toeschrijven dat Vlaanderen daar van zulke doling bevrijd is geworden.’

De opstandigheid tegen de katholieke kerk verspreidt zich als een lopend vuur vanuit Duitsland naar Vlaanderen. Nog voor het einde van 1517 krijgen de Ieperse gezagsdragers er ook al mee te maken. Op 30 december laten de wethouders François Thorin en Joris de Bruyne en de poortbaljuw officieel weten dat het strikt verboden wordt om te zweren, te vloeken, te blasfemeren en de naam van God te loochenen. Verfoeilijke en gruwelijke uitspraken tegen het geloof zullen de wonden van de heilige maagd Maria alleen maar terug openrijten en haar wonden en haar pijn in verband met de kruisiging van haar zoontje alleen maar verversen.

Er worden al onmiddellijk boetes op gezet. Wie betrapt wordt op vloeken en zweren en lachen met de kerk zal een boete betalen die in lijn ligt met zijn of haar inkomen. Bij een tweede overtreding zal de dader opgesteld worden aan een pelorijn op het schavot en zal de tong doorstoken worden, de geldende tarief voor het uitspreken van een valse eed. Wie daarna nog hardleers is en nogmaals betrapt wordt, zal het helemaal vlaggen hebben: hij zal op al de hoeken van de straten der stad gegeseld worden en daarna uit het land verbannen worden. En wie deze verbanning aan zijn laars lapt, zal zijn leven bekopen aan de galg.

In 1519 zijn ze in Zonnebeke alweer aan een nieuwe abdis toe. Aan het Hooghe wordt nummer twintig Maria Secx vervangen door Margarieta Provins. De schrijvers merken op dat het vrij goedkoop leven is voor het moment. Tja. Alles is relatief. Hopelijk zijn de lonen van 1514 al wat kunnen stijgen, want met vijf stuivers inkomen per dag loop je niet ver. Ik bekijk even de zogezegd goedkope prijzen: een halve kilo boter kost één stuiver. Een gelezen misviering kost 2 stuivers en een gezongen mis al direct 6 stuivers. Met wat geluk het dag-inkomen van een handlanger. Die mag trouwens al twee dagen werken om zich een hesp uit het oosten te kunnen aanschaffen.

Ik schets toch even een meer secuur beeld van het leven in de zestiende eeuw. Pas rond 1600 zullen er 14 stuivers verdiend worden voor een lange dag van 12 à 13 uur hard werken. Honger wordt er voorlopig niet geleden. Roggebrood, kaas en haring, erwten en bonen kunnen redelijk eenvoudig aangeschaft worden. Met water afgelangd bier is er voor iedereen die het kan betalen. Zolang de mannen niet ziek worden, is er niets aan de hand. Geen job, om welke reden dan ook, stopt de gezinnen in de armoede. In de winter is er vaak minder werk, de werkdagen zijn sowieso al korter en de inkomens beperkter. De mensen zijn al blij als ze 8 uur kunnen werken tijdens de korte dagen. Al bij al een deeltijdse job en dat terwijl het geld voor brandstof om de huisjes enigszins te verwarmen nu juist broodnodig is.

Elke dag opnieuw loert de tegenslag om het hoekje. De prijzen van het voedsel hangen in hoge mate af van het succes van de oogst op het land. Slechte zomers zorgen voor hoe prijzen voor tarwe en gerst, brood en bier. Wie niets kon sparen tijdens de redelijke jaren, is er direct de pineut van en moet proberen zich in leven te houden van de liefdadigheid. Mensen die ziek zijn of invalide of oud kijken angstvallig richting stadsbestuur en naar de kerken. Of naar welwillende rijke mensen. De nood naar brood, bonen, erwten, kledij en dekens is prangend. Een gezongen mis zal ongetwijfeld veel te hoog gegrepen zijn voor de modale inwoners van Ieper-stad, en dat in deze zogezegd goedkope tijden.

Geld is natuurlijk geen probleem voor de koning van Frankrijk. Dat lijkt toch zo als ik het nieuws erop nalees dat hij in de loop van 1519 de stad Doornik gekocht heeft van zijn collega uit Engeland. Zolang er maar geen oorlog is, hoor je de stedelingen echter niet klagen. Op 22 juli 1520 krijgen ze zelfs Karel de vijfde op bezoek. Hij is twee maanden geleden uit Spanje vertrokken en is nu onderweg naar Duitsland waar hij in oktober tot keizer van het Roomse rijk zal uitgeroepen worden.

De keizer in spe doet zo zijn ‘solemnele’ intrede in Ieper waar hij in alle ‘magnificentie’ ontvangen wordt. De vorst heeft trouwens een verwittiging met zich mee. Al de boeken van aartsketter Luther die er in Ieper gevonden worden, zullen als ketters materiaal publiekelijk verbrand worden. Joos Geloen en Jacob Moenijn hangen op 20 augustus, een kleine maand na de prinselijke doortocht, een uitzendbrief uit met groot nieuws voor de burgers: Karels tante; Margaretha van Oostenrijk wordt aangesteld als de nieuwe regentes en gouvernante van de Nederlanden.

Bovenstaande tekst is nog warm. Vanmorgen geschreven en nog helemaal niet opgepoetst. Zal verschijnen in mijn volgende kroniek ‘Dagboek uit Ieper’.

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>