De Sint-Antoniusvarkens van Veurne

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       7 months ago     359 Views     Leave your thoughts  

Ik was heus wel in een cynische bui vanmorgen. In mijn interpretatie van ‘De Jaerboeken van Veurne’ kreeg ik tot mijn aangename verrassing enkele sappige anekdotes op mijn bord. Letterlijk dan. Lees even mee….

De hertog van Alva ondervindt grote problemen bij het ophalen van zijn tiende en zijn twintigste penning. Je weet wel; de btw op omzet en de taks op verkoop van onroerend goed. Een van de grootste obstakels van de povere opbrengst is uiteraard de wetenschap dat de commerce op zijn gat zit.

Wat wil je? Het grootste deel van de neringdoeners en stielmannen zijn het noodgedwongen afgetrapt naar het buitenland uit vrees voor de genadeloze represailles van diezelfde Alva en zijn Bloedraad. De hertog signaleert de problemen die hij ondervindt en ziet maar één mogelijkheid. Kan de koning de spons niet gooien over het verleden zodat de bewoners weer naar hun huizen zouden durven terugkeren?

Je moet maar durven. Ik onderbreek even om eens goed te lachen met Alva en zijn Spaanse koning Filips II. Als het over geld gaat dan mogen de principes best even overboord. Zonder scrupules. Zonder gêne die vraag om algemene vergiffenis. Alsof de mensen ooit nog enig vertrouwen zullen hebben in deze twee sujetten. Maar goed, ik kijk terug naar de goedkope demagogie van deze Alva. ‘Hij verzocht aan de koning dat hij aan zijn onderdanen in de Nederlanden zou believen een algemene pardon over alles wat er in het verleden gebeurd was zodat de gevluchte Vlamingen en Nederlanders die op den vreemde doolden nu naar huis zouden kunnen keren. Hij hoopte daarmee de harten van de inwoners terug te winnen en vooral de zo belangrijke tiende penning te kunnen ophalen.’

Ik blijf de toestand met het nodig cynisme bekijken. Vooral nu de paus ook op de pinnen komt. ‘De koning keurde het verzoek van zijn hertog goed en hij zond aan Alva een bulle van paus Pius V waarbij men opnieuw in het land mocht binnenkomen. Men moest genade schenken aan al de gevluchte onderdanen, ook aan diegenen die zich verwijderd hadden van de katholieke religie. Met uitzondering wel te verstaan van hun ministers, diakens, consistorianten en ook de beeldenstormers en de kerkbrekers moesten op geen genade rekenen.’

Op 21 juli 1570 wordt de pauselijke bulle voorgelezen in Veurne. ‘Dit gaf oorzaak dat er veel gevluchte ingezetenen naar de kasselrij terugkeerden. Ondanks het algemeen pardon kon de hertog de staten van het land er niet toe bewegen om zijn zo begeerde tiende penning aan hem te betalen.’ Net zoals ik gedacht had. De mensen zijn misschien wel gek maar zeker niet dom. En net nu ik in een sarcastische bui ben komt er nog zo’n leuk hebbedingetje uit het verleden naar me toegewaaid. Ik kon het me niet beter wensen. De benedictijnen van de abdij van Sint-Jan ten Berge binnen Terwaan bezitten al van oudsher een privilege om twee varkens te laten rondlopen langs de straten van Veurne. De zwijntjes voeden zich met alles wat ze op hun weg vinden en opvreten.

In zijn voetnoot heeft Pauwel het over Sint-Antoniusvarkens. Een zekere Anthony van Wachendorff heeft er in 1775 een interessant artikel over geschreven. In geen tijd heb ik het bewuste kleinood te pakken. De beesten lopen hier rond ter ere van Antonius van Padua, de beschermheilige van de varkens in de rooms-katholieke kerk. De varkens die dus in Veurne en de andere steden rondlummelen doen dat als een vorm van verering voor diezelfde Antonius. Als je iets niet vindt moet je ook bidden voor Antonius. Wel dat is dus die man van de zwijntjes. Uiteraard kunnen dat geen gewone dieren zijn. Ze zijn natuurlijk gewijd, gewijde varkens verschillen van de gewone exemplaren omdat ze met bellen geringd worden, een oor missen en gesigneerd zijn met het teken van Antonius. In elk geval: de heilige varkens lopen vrij in de stad wegens een toegekend privilege vanwege de heilige stoel van Rome.

Sommige inwoners proberen trouwens hun eigen varkens een upgrade te bezorgen en transformeren hen in namaak Sint-Antoniusvarkens. Bedrog is van alle tijden. Met de obligate bellen, de tattoos en het oor af zijn ze niet te onderscheiden van de echte gewijde. Zo pogen ze God en zijn heiligen te verschalken. Tot de Raad van Vlaanderen ingrijpt. De varkens zelf zijn bestemd voor gestichten en godshuizen toegewijd aan diezelfde heilige kwast. Een nobel doel dus voor armen en behoeftigen. Ware het niet dat sommige geestelijken spottend omschreven worden als zelf zijnde Sint-Antoniusvarkens omdat ze beweren tot acht keer per dag te moeten eten ter ‘erkentenis der behoeftigheid van de mens.’

Ik kom terug op die varkens van Terwaan die hier samenleven met die van Veurne-stad. Keizer Karel heeft tijdens zijn leven dat zelfde Terwaan met de grond gelijkgemaakt, maar heeft eigenlijk die varkens over het hoofd gezien. Jaren na zijn dood wordt de vergissing duidelijk en wordt het geregeld dat het Sint-Antoniusklooster van Belle nu de licentie krijgt om de varkens over te nemen en te laten vetmesten met het straalvuil van Veurne. Wat een sappige tussenstop toch tussen al dat dwaas godsdienstgeweld.

Zal in 2018 verschijnen in deel 7 van ‘De Kronieken van de Westhoek’

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>