De verloren zeune

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       2 years ago     562 Views     Leave your thoughts  

Het noordwestelijke gedeelte van West-Vlaanderen draagt den naam van Veurne-ambacht en bevat de stad Veurne of Vuerne (fr. Furnes) en de dorpen Oost-Duinkerke, Wulpen, Adinkerke, Eggewaarskapelle, Houtem, Wulveringhem, Alveringhem, Kaaskerke, enz.

De tongval van deze landstreek helt in menig opzicht naar het vlaamsch van Fransch-Vlaanderen over, vooral ook door fransche zinbouw en woordvoeging, die er nog al sterk in gebruikt worden. Maar overigens verschilt de tongval van Veurne en Veurne-ambacht slechts weinig van den poperingschen tongval. De tweeklank ei, die in de westvlaamsche tongvallen in ‘t algemeen, in sommige woorden, zoo als in bee voor beide, geem, (g’eem, g’heem) geheim, geete, geit, weegeren, weigeren, enz. reeds als een scherp lange e wordt uitgesproken, heeft in sommige dorpen van Veurne-ambacht, en vooral te Alveringhem in alle woorden dien klank; b.v. meesen, elders meisen, meisje, reezen, reizen, enz.

De stadjes Nieuwpoort en Diksmude grenzen aan Veurne-ambacht en de tongvallen van deze stadjes komen nagenoeg geheel met de veurnsche overeen. In het zevende deel van F.J. Mone’s Anzeiger für Kunde der teutschen Vorzeit, 1838, komt een vertaling voor van de gelijkenis des verlorenen zoons in den tongval van Nieuwpoort en ook een in den tongval van Diksmude. Beide vertalingen echter leveren te weinig bijzonders en eigenaardigs op, om hier medegedeeld te worden.

De gelijkenis van den verlorenen zoon in den tongval van Veurne-Ambacht.

Medegedeeld door den heer Professor Alexis de Carne, leeraar aan ‘t klein Seminarie te Roesselaar. Mei 1872. (In nederlandsche spelling.)

11. ‘T wos e kè è man, en die man adde twee zeuns.
12. Zegt den joenksten van die zeuns ezoo tegen ze voadere: voader! zegt en, gee’ me ‘t part van ‘t goet, die me toekomt. En de voader deelden ulder ‘t goet.
13. Eenigte doagen d’r achter, giink er de joenkste zeune van deure, noa è ver land, woar dat en ol lichte me’ zen ordjes èdoan makte, me’ in slichte kotjes te wareeren.
14. Os en nu plat èruneweerd wos, der kam doa dieren tiid in dat land, en uze knoape begoste kortresse te krigen.
15. E gink num toen goan vereuren bi e boer van die streke, en den dienen zont en noa zen ofstee om de zwiins te wachten.
16. En adde bliid ewest van te meugen ze buuk vulle me’ zwinekost; moa’ nie ‘n mensjge die der num gaf.
17. Peisde ‘n ezoo in ze zelven: toe voaders ziin der zoo vele werkmensjgen die brood en bi de masse, en ik, ‘k vergoan ik ier van den oengere.
18. Wacht! peisde ‘n, ‘k goan ‘t angers an boord leggen: ‘k goan were keen noa voaders, en ‘k goan um zeggen: voader! ‘k en doa leek misdoan tegen den emel en tegen joen.
19. ‘K en ziin nie me è wèèrd da’ je me voo’ je zeune anziet; pak me lik een van je werkvolk.
20. En lik of en dat zei, e stoeg up en e giink rechte noa ze voaders uus. E koste nog e stik lans of viere der van ziin, os ze voader num zag upkommen. In de plekke van num dul te moaken, voader kreeg kompasje mè se zeune; e vlooch er noa toe, e greep en in zen oaremes en e gaf en en koppel piepers.
21. Voader! zei de zeune, ‘k en leek misdoan tegen den emel en tegen joen; ‘k en ziin nie mee wèêrd da’ je me voo’ je zeune anziet; pak me lik een van je werkvolk.
22. Moa’ de voader, blide dat ‘t stiif schilde: zeere! zeid’ en an ze knechten, zeere om e beste kazakke voo’ me zeune, doet en z’an, en doet en e poar schoen an.
23. ‘T kolf da’ m’ èvet en, oal ‘t uut, en doet ‘t dood, me goan j ‘t up eten en kerremesse oeden!
24. Me zeune doa wos dood en en is verrezen; e wos verloren en m’ en en weere èvongen. En ze vielen an de mul.
25. Den oedsten zeune wos bi de wile up de stikken. Os en nu van ze werk kam, lik of en nie verre mee’ van zen uus wos, en oorde ze dansen en spriingen en muzike spelen.
26. E riep recht uut up een van ze knechten en e vroeg num wuk dat er goande wos.
27. O! zei die knecht, ‘t is i broere die t’ uus èkommen is, en je voader et ‘t vet kolf doen dood doen, om dat en frisch en gezond were èkeerd is.
28. Van os den oedste zeune dat oorde, e wos in e vroede pasje, en e zöe nie binnen ègoan en. Voader kam toen buten en e sprak schoone an ze zeune.
29. Moa’ den dezen, e liet num zoo lichte nie gezeggen. Voader! zeid’en ezoo, ‘t is nu zoo lange dan ‘k i dienen; ‘k en en nog nooit buten de schreve èlopen, en j’en è me nog nooit nie os se vele of e geete ègeen om mè me vrienden e kee kerrmesse t’ oeden.
30. Moar os i zeune, die ol ze geld en ze goed an den ols olpen et, mè’ slicht vrovolk, weer èkeerd is, j’ è voo’ num t’ vet kolf doen dood doen.
31. Zeune! zei de voader doar up, i bluuf gi ossan bi miin, en ol dan ‘k en, is ‘tjoene!
32. Moa’ me mosten kerremesse oeden en leute en, omda’ je broere dood wos en dat en verrezen is; dat en verlore wos, en were èvongen is.

Aanteekeningen.
Over de uitspraak,
11. ‘Twos, het was, er was;
E kee, een keer, eens;
12. Ezoo, zoo;
13. Ordjes, oortjes
Kotjes, huisjes. Kot in de beteekenis van klein huisje, hutje, hokje, nis, enz. komt veelvuldig in de vlaamsche spreektaal voor. Men heeft er ook ‘t dubbelzinnige woord uzekotje (huizekotje) van gemaakt.
Wareeren, verkeeren, bezoeken, ook wandelen, drentelen, enz. is een eigen gesmeed basterdwoord; het is ‘t goed nederlandsche woord waren, omwaren, met den basterduitgang eeren.
14. Èruneweerd, geruneweerd, geruïneerd, basterdwoord van ‘t fransche ruiner en overal in Nederland, onder allerlei verknoeide vormen (verrinneweere, verruweneere), in gebruik.
Uze, onze, van uus, ons;
Kortresse, gebrek;
15. Num, eigenlijk um, (hum, hem) met een n er voor om der welluidendheid wille; e gink num is dus woordelijk hij ging hem, in plaats van hij ging zich. Z

20. In de plekke, in de plaats.
Piepers, zoenen;

23. Èvet, gevet, gemest.
24. Mul, maaltijd;
27. Pasje, hartstocht, basterdwoord van ‘t fransche passion.
29. Buten de schreve, buiten de schreven;
31. I bluuf gi, gij blijft gij, gij blijft;

Johan Winkler, Algemeen Nederduitsch en Friesch dialecticon. Deel 2.

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>