Er woedt een hevige pest in Ieper

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       2 years ago     491 Views     Leave your thoughts  

ANNO 1223 was’er binnen Yper eene grauwsaeme ende schroomelijke peste de welke zoo geweldig toenaem dat’er binnen den tijd van ses maenden van het somer saison boven de 4000 menschen zijn gestorven. t’Is gebeurt dat Cecilia Planke huysvrouwe van Jean van t’Huyne geleyt wierd op den waegen met de andere die van de peste gestorven waeren, meenende dat sij dood was en wierd in een grooten put begraeven op het kerkhof van St. Michiel in de voorstad.

In het midden van den nagt want sij wierden bij nagte begraeven om den stank wille, drie heuren daer naer deze vrouwe tot haer zelven gekomen zijnde ende liggende eene van de opperste, rammelt uyt den put en gaet regt moedernact zoo sij naer haer huys, klopt stillekens op de deure. Den man gebiet aen sijne dogter uyt de venster te zien om te vernemen wie daer was het welke sij inderdaed vraegde wie daer klopte. Sij antwoorde: ‘Doet maer open, t’is ik uwe moeder’.

Deze dogter vol schryk meenende haer geest te wezen, zegt het aen haeren vader Jan van Thuyne. Den man haer ook aenziende voor eenen geest en wilde niet open doen bleef die vrouwe kloppen tot ontrent den dageraet als wanneer eenen man van het gebeurte uyt sijn huys quaem en haer siende en hoorde klaegen om binnen gelaeten te zijn, syg verstoute bij haer te gaen en haer in te nemen in sijn huys en bemerkt hebbende dat deze vrouw van de peste genesen was, heeft haer gevraegt om in sijn huys te blijven en sijne sieke vrouwe te helpen die ook met de peste laeg.

Deze Cecilia Planke laet haer gezeggen zonder voorder naer haeren man om te zien en blijft daer drie daegen binnen welken tijd haeren man Jan van Thuyne en de vrouwe die sij bezorgde alle beyde van de peste stierven. Sij bleef in dat huys aldus weduwe zijnde met den weduwnaer drie maenden met hem woonende naer welken tijd sij te saemen getrouwt zijn en deze Cecilia Planke bleef met haeren tweeden man leven zoo lange dat sij zelfs gewonnen heeft den sevensten zoon.

De schrikkelijke peste
ANNO 1227 waeren buyten de Tempelpoorte vele landerien, die toebehoorden aen de Templiers. Op dese hunne landerien en erve (die ontrent de stadt was) wierden de marcktdagen gehouden, maer in dit jaer wiert met consent van Ollevier grootmeester der Templiers, op versoek van den grave Ferdinandus, de marcktdagen in de stadt gebracht, en sedert dien altijdt soo gebleven.

ANNO 1232 heeft Joanna, gravinne van Vlaenderen, huysvrouwe van graef Ferdinandus, binnen Yper eens gaende besoecken, ons H. maget Margarieta van Yper, due sieck te bedde lag, op haer versoeck, het gemeente van Yper ontslegen van eenige lasten of tollen.

ANNO 1234 op den 18 van somermaend begonde binnen Yper te ontsteken eene schrikkelijke peste de welke gedeurd heeft ontrent de 8 maenden lang binnen welken tijd binnen Yper zijn gestorven bij de 9000 menschen.

Ten tijde van deze peste is het gebeurt dat eenen beenhouwer woonende in de voorstad op de parochie van St. Michiel van die peste genesen was den welken in sijn huys hadde eene dienstmaerte die hij een maend of twee in sijnen dienst hadde, eene uytnemende schoone en trots meesen op de welke hij sijne liefde liet vallen en vermits hij van over langen tijd met sijne huysvrouwe quaelijk leefde, zoo heeft hij met consentement en wetenschap van sijne maerte op belofte van malkanderen te trouwen eenig fenijn bereyt en sijnde vrouwe daer mede vergeven en des s’nagts als den stadskarre waegen met eene belle daer aen rond reed om op te nemen alle die van de peste gestorven waeren, zoo heeft hij sijn dood wijf met de hulpe van sijne maerte op de karre gedraegen, zeggende dat sij van de peste gestorven was de welke met alle de andere die op dien dag van de peste gestorven waeren begraeven weird.

1234: het verhaal van de beenhouwer en zijn maerte
Een maend daer naer zoo trouwde dezen beenhouwer met sijne maerte. 14 daegen daer naer getrouwt sijnde, was dezen beenhouwer in eene herberghe met lustig te drinken en aldaer met eenen anderen man in dispute raekende, zoo seyde dezen man tegen den beenhouwer: ‘Loopt naer huys bij uwe nieuwe vrouwe die ik over drie maenden binnen Cortrijk om haere hoererie op alle hoeken van de markt van den beul hebbe zien geeselen.

Dezen beenhouwer in volle gramschap loopt naer sijn huys, verwijt aen sijn wijf dat sij eene hoere was en daerom binnen Cortrijk op alle hoeken van de markt hadde gegeeselt geweest. Sij loochende deze beschuldeginge. Verscheyde gebeurs komende daer bij geloopen om dat hij haer sloeg verweet sij aen den beenhouwer: ‘Wat wilt gij seggen dat ik eene hoere ben, gij zijt wel eenen schelmschen moordenaer want gij hebt uwe vrouwe vergeven en aen het volk wijs gemaekt dat sij van de peste gestorven was’.

Den beenhouwer uyt vreese dat sijne moord door sijne vrouwe verwitsels zouden openbaer worden, is uyt de stad gevlugt. De wet ten dien eynde daer van kennisse hebbende wierd onderzoek gedaen binnen Cortrijk en voor waeragtig bevonden dat deze vrouwe om haere hoererie was gegeeselt en uyt gebannen geweest waerom de wet haer heeft doen uyt de stad vertrekken en met groote suspitie den man voor waer veroordeelt dat hij sijne vrouwe vergeven hadde.

ANNO 1236 den 7de mey, verkogte mijn heer Michiel aen de wet en de gemeente der stede van Yper 106 bunders bosch liggende in de poelvelde de welke den voorseyden heer Michiel hielt in leene en manschap van de graevinne Joanna.

ANNO 1237 de 14de juni arriveerde in de stad Yper den graef Thomas van Savoyen die aldaer zeer heerlijk als 21ste graef van Vlaenderen wierd ontfangen ter oorzaeke de graevinnen Joanna weduwe van Ferdinandus den welken twee daegen daer naer vertrok naer Rijssel.

1237: Thomas Cantipretensis en Margaretha van Ieper
ANNO 1237 overleedt binnen Yper met groote opinie van heyligheydt, onse salige Margarieta van Yper, in den ouderdom van 21 jaeren, geestelijcke dochter van den H. vader Dominicus. Sij heeft in haer leven verscheyde miraekels gedaen, die in de beschrijvinge van haer leven te vinden sijn, als ook naer haer salig overlijden. Soo den H. Segerius (haeren bichtvader) stondt bij haere sepulture, is aldaer bij hem gekomen eene vrouwe met een quaeden harm, van de schouder tot de handt teenemael geswollen, welke vrouwe, (door den raedt van pater Segerius) bij het graf van Margarieta gaende, is door haere verdiensten in de presentie van veel volk, haeren arm miraekeleuselyck op een oogenblick genesen geweest.

Den selven pater Segerius, van de H. Margarietas moeder gevraegd hebbende tot een gedenckenisse, den nachtdoek ofte hoofdkleedt van de H. Margarieta, was den selven doek van haer moeder in de aerde gedolven, om de vuyligheyd van eene wonde die de heylige Margarieta gehadt hadde, dog den selven, uyt de aerde gedolven sijnde, die aldaer negen weken hadde in gelegen, is de selve gevonden schoon, wit, en welriekende.

De H. maget is de eenigste die van alle de Yperlingen tot nu toe voor heylig verklaert, dog het is onbekent waer dat sij begraeven is. Sommige meynen, in St. Pieters, ander op St. Maertens, godt geve dat haer heylig lichaem, tot glorie van godt en welvaeren van onse stadt, eens mag gevonden worden.

ANNO 1238 is binnen Yper gekomen den H. Thomas Cantipratensis, den welken verstaen hebbende het wonderbaer leven van ons H. Margarieta van Yper (de welke den 9 Xbre 1237 was overleden), heeft den eersten geweest die haer leven heeft beschreven.

5 januari 1240: een zware brand verwoest Ieper
ANNO 1240 den 5 januarius was’er eeenen zoo grooten brand geresen uyt de schouwe van een vulders huys dat meer als de halft van de stad Yper geconsommeert wierd, ook mede het klooster van St. Maertens en een deel van de kerke t’welke oorzaeke was dat van dit jaer de wet niet en wiert vernieuwt, is gefondeert eene vrouw abdie onder den regel van St. Augustinus.

ANNO 1241 den 12de april wierd neffens de kerke van Brielen eene dogter gebooren met twee hoofden van Jacob Bovijn haeren vaeder en Margaretha Letsaert haere moeder, de welke levende bleef bij de acht maenden. Den 1ste october arriveerde in de stad van Yper den graef Thomas met de gravinne sijne huysvrouwe die de gemeenten eenige schoone privilegien gaef onder anderen dees dat sij quijte schelden ten eeuwigen daege ons gemeente en poorters van Yper van allen tot binnen en buyten de jaermarkten, buyten dees dat sij geven zullen aen den weger van de wolle voor sijne moeyte twee deniers van den sak en van de wolle die men niet en weegt zal men niet geven.

ANNO 1244 de 16de april arriveerde in de stad Yper Guillaume soone van Achambaw de Bourbon heere van Dampierre met sijne huysvrouwe Margueriete jongste dogter van de overledene graevinne Joanna de welke met groote eere wierden en erkent als den 22ste graef van Vlaenderen alwaer des anderendags sommige oude en arme bedrukte weduwen aen de graevinne eenen voetval deden, verzoekende eenige hulpe tot hun onderhoud waer over sij beweegt was. Zoo deden sij in de stad stigten ofte instellen het Godhuys van den Heyligen Geest, het zelve begiftende met een merkelijk inkomen tot onderhoud van een groote aantal arme weduwen van de stad waer over eenige regierders met eenen ontfanger.

ANNO 1245 op dezen tijd zoo floreerde de stad van Yper in gemeente dat’er wierd bevonden ontrent de 200.000 menschens volgens de opschrijvinge.

Willem van Dampierre en zijn 482 Ieperlingen
ANNO 1248 den 30ste august, arriveerde de graevinnen Marguerite met haeren oudsten zoon Guillaume den 2de de Bourbon heer van Dampierre die sij dede erkennen als den 22ste graef van Vlaenderen van waer hij korts daer naer vertrok met den konink van Vrankerijk St. Louis en andere naer het Heylig Land, laetende aen sijne huysvrouwe Beatrix dogter van den hertog Hendrik van Braband en aen sijne moeder het gouvernement des lands in hunnen handen.

Zoo vertrok hij naer Carthago met veel volk (488 Yperlingen) waer toe hij geboden hadde aen sijnen neve Wilhelm en alle sijn leenhouders mede te trekken tegen de barbaeren. Aldaer gekomen zijnde wiert zeer gevogten zoo dat’er veel Sarazijnen en Mooren dood bleven. Wilhelm van Dampierre wiert tijdens het beleg van Damiette door de sultan van Babilonien gevangen genomen en gequetst.

ANNO 1250 den 18de maerte, quaem de graevinne Marguerite met haere schoon dogter de gravinne Beatrix Mahau in de stad Yper die de gemeenten te kennen gaven het groot ongeluk voorgevallen aen den graef Guillaume van Dampierre haeren man en Guilliemes Guy haeren zoon met den heyligen Ludovicus konink van Vrankerijk, met Alphonsus en Robertus sijne broeders, met nog veele andere in het Heylig Land gevangen waeren door Melexala sultan van Babilonien aen wien sij hadden gedwongen geweest syg over te geven. Deze waeren onder de zorge gesteld van de vreede Sarasijnen en andere ongeloovige.

Sij moesten voor hun randsoen betaelen 8000 ponden goud waer van den koning van Vrankrijk voor hem en sijne twee broeders de helft gereed betaelde met de belofte van in het rijk gekomen zijnde de andere helft te betaelen en al laetende voor ottagie een groot aantal edellieden onder hunne handen. Aengezien dat dit randsoen zeer uytnemende hoog beliep en dat den koning sijnde landen tot uyt voeren den zelven oorlog uytgeperst hadde, zoo konde hij de reste zoo haest en gevoeglijk niet vergaederen, zulx dat de resteerende gevangen schuldig waeren te sorgen elk voor sijne eygen verlossinge ten welken eynde den graaf Guillielmus van Dampierre met sijne soonen vraegden aen de graevinne sijne huysvrouwe hulpe van penningen om hun randsoen te konnen betaelen en aldus verlost te worden uyt de slaevernie.

Dit is een fragment uit deel 2 van De Kronieken van de Westhoek – lees verder op http://www.westhoek.net/P1250100.htm – ook verkrijgbaar via het eboek ‘De oudste Ieperse geschriften

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>