Het versteende land van 1139

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     457 Views     Leave your thoughts  

Anno 1139. Naer eene langduerige droogte van ontrent twee jaeren, waer door de aerde als versteent was, hebben de beken ende rivieren schielyk beginnen te swellen ende zoo veel water te geven, dat zy de meerschen overstroomen; dog dit belette den hongersnood niet, die, ontrent twaelf jaeren duerende, zeer veel volk wegsleepte. Den 20 maerte van 1140, by een helder weder, wierd de zon in den namiddag door eenen vollen eclips verduystert en als met een donker dekzel overtrokken.

Anno 1141. Was ‘t eenen straffen winter, waer door velen menschen van koude stierven, en vele swaere ziekten uyt volgden. In de jaeren 1142 en 1143 was den winter wederom zeer fel en streng, zoo dat’er geen gedagtenis was dat’er oyt straffer gevoeld was geweest. Hy was verzeld van overvloedigen sneeuw, waer door den dooy groote overstroomingen veroorzaekte, die veel schaede aen de bezaeyde landen toebragt, waer uyt eene groote schaersheyd van levensmiddelen is gesproten, de welke wel thien of twaelf jaeren heeft gedeurt. Uyt de overgroote vogtigheyd en staende water zullen dan ook voorts gekomen zyn de menigte van vliegen die dit jaer met geheele heyr-legers de volkeren hebben geplaegt, ‘t gonne van eene sterfte onder de menschen en beesten gevolgt wierd. En om de rampen nog te verswaeren, kreeg men nog veel hevige en schaedelyke storm-winden.

Anno 1144. Dit jaer was wederom zeer rampspoedig door de menigvuldige regens, dog meest door de storm-winden, die veel gebouwen en boomen omwierpen en in geheel Vlaenderen de veld-vrugten neder sloegen. Den regen belette ook de graenen voor de maend september tot rypdom te komen, ‘t welk het gebrek die men reeds had van levens-middelen, nog verdobbelde; zoo dat den hongers-nood meer en meer toenam, en dat men aengeteekend vind dat de gonne die tot alsdan de noodlydende hadden konnen ter hulpe komen, zelfs bystand moesten zoeken.

Anno 1146. In dit en in het volgende jaer praemde den hongersnood onze landen nog zeer streng. De witte tarwe konde men schier koopen tot twintig schellingen den avot. Den rogge gold tot thien schellingen. De geestelyke predikten om het volk tot boetveirdigheyd aen te wakkeren. Verscheyde menschen, daer door beweegd, naemen de kruysvaerd aen, die den H. Bernardus met overgrooten iver in Vrankryk verkondigde. Den 27 October, zynde eenen zondag, wierd ‘t volk alhier met eenen grooten schrik bevangen, door eenen centralen eclips, die van ontrent den middag tot ontrent den avond duerde, en de zonne zeer bloedverwig dede schynen en eene nare duysternisse veroorzaekte.

Anno 1148. In den voor-zomer van dit jaer hadde men geduerende vier naervolgende dagen geweldige storm-winden uyt den noorden, gevolgt door eene schrikkelyk onweder, waer door groote schaede veroorzaekt wierd. In 1150 was de winter zoo fel dat de zee tot zeer verre van ‘t strand bevroos, en dat de vogelen dood uyt de locht vielen. Den meerderen deel der honing-byen wierden uytgeroeyt; peerden en koeyen bevroozen op de stallen, en vele menschen door de bytende koude bevangen, vielen dood op de straeten. Alle het voeder voor de beesten en ‘t meerder deel der veld-vrugten wierd door dien vorst vernietigd, ‘t welk eene algemeene dierte veroorzaekte. Men bevind dat tot Brugge de tarwe verkogt wierd tot dertig schellingen de maete, ‘t gonne alsdan eenen geheelen rykdom gerekend wierd.

Anno 1151 bleef het weder zeer koud en regenagtig en den hongersnood swaer; den oogst was zeer laet. Vele menschen stierven door gebrek en door de daer uyt gesprotene ziekten.

Anno 1153. Eene grouwelyken hagel bragt veel schaede toe aen de aerd-gewassen, daer-en-boven was het zulk eenen heeten zomer, dat geheele boschagien daer door verdorden. Een jaer later had men wederom eene volle-zon-verduystering, ook veel onweder van donder, blixem, haegel, en dusdaenige plas-regens, dat men van diergelyke noyt gehoort heeft.

1173: de vogels zitten al in februari met eieren
Anno 1157. Men wierd dan ook geplaegt door eenen dorren en droogen zomer met daer uytgesprotene besmettelyke ziekten, te meer om dat in ‘t naer-jaer langduerige regens vielen, die al ‘t gezaeyde bedierven. Op den 5 september wierden door de weder-kaetsing der straelen op zommige wolken, als dry zonnen in de log gezien. ‘t Volgende jaer bleeven de besmettelyke ziekten nog voorts dueren.

Anno 1159. Den 16 february onstond er alhier eenen storm die, huysen en boomen ter neder smeet, het water wies dier door in Vlaenderen zoo hoog, dat’er verscheyde menschen en beesten verdronken. Ondertusschen wierd men met grooten hongers-nood geplaegt: het bier-brouwen wierd verboden, en door een bevel moesten alle de honden gedood worden, om dat het brood die zy verslonden aen de menschen zeer noodig was.

Anno 1165. In dit jaer was’er nog eene groote dierte en hongersnood, die nog eenige jaeren deurde. Ten jaere 1167 was’er in zommige plaetsen zoo eenen overvloedigen wynougst, dat’er eenige hun kalk mede besloegen. Op den 9 november 1170, zynde den dag van ‘t overlyden van Baudewyn, graeve van Henegouwe, heeft men alhier eenen fellen storm-wind onderstaen, die alom groote schaede veroorzaekt heeft.

Anno 1173. Den winter was dit jaer zoo zagt, dat de boomen en gewassen bloeyden voor den lente-tyd, en men vind aengeteekend, dat de vogels op zommige plaetsen in february reeds eyers hadden, dog daer naer heerschten vele ziekten, waer door veele menschen stierven. In de maend december veroorzaekten de koude en het ongestaedig weder eene slegte zoort van vallingen vermengt met kwaeden hoest, die nog eene menigte menschen nae ‘t graf sleepte: ‘t overig van den winter was zeer straf, dog byna zonder sneew.

De zomer van 1177 is buitengewoon heet en droog
Anno 1175. In dezen zomer wierden de veldvrugten door de menigvuldige regens zeer beschaedigt en den ougst veragterd. Ontrent kerstdag viel’er wederom zoo veel water, dat de Leye onvoorziens ‘s nagts zoo hoog opswol, dat sy alle de leege landen overstroomde, waer door veel menschen en vee verdronken, veel meuren en gebouwen omgesmeten en eene menigte van goederen weggespoelt wierden. Daer naer is’er eenen grooten hongersnood gerezen, en waer ‘t dat eenige edellieden en de oversten der abdyen door mildaedige uytdeelinge van brood aen de noodlydende niet ter hulp gekomen hadden, een groot getal van volk zoude van gebrek vergaen hebben; dog dit wierd ‘t volgende jaer door eenen overvloedigen ougst vergoed.
Anno 1177. Dien zomer was buytengewoonelyk heet en droog, dog zeer vrugtbaer in graenen. Geduerende den herft heeft men onophoudelyk regen gehad, die alle de druyven bedierf, waer door eenen ongezonden wyn voorts kwam, die in Vlaenderen veel volk wegsleepte. Den winter was ook van den beginne af zeer slegt door de groote vogtigheyd en felle winden, byzonderlyk geduerende den nagt van den 29 november, wanneer eenen zuyd-westerschen orkaen groote schaede veroorzaekte.

Anno 1178. Ontrent ‘t eynde van january is’er zoo overvloedige sneeuw gevallen, dat die schielyk aen ‘t dooyen geraekt zynde, eenen grooten vloed veroorzaekte en water-molens, huysen en boomen weg sleepte. Den zomer was niet min schaedelyk, vermits hy zeer droog en niet zeer warm was geweest tot den 3 july; alsdan hebben de geduerige regens tot laesten december toe het aerderyk zoo bevogtigd, dat de landslieden nouwelyks konden het hooy opdoen, den ougst maeyen ofte de landen bezaeyen. Op den 16 september hadde men wederom eenen vollen zon-eclips.

Hooi en stro kosten in 1179 wel drie schellingen
Anno 1179. ‘T voorgaende jaer nouwelyks slegt geëyndigt zynde, begonst dit jaer niet beter, want met de tweede weke van january viel’er sneeuw in overvloed, daer op volgde eenen alderhardsten vorst, die tot half february deurde; het vervolg van die maend gelyk ook maerte en april waeren zeer koud door eenen aenhoudenden en scherpen oosterschen wind, waer door een groot gebrek van voeder voor het vee voortskwam, zoo dat het hooy en strooy die men in de voorgaende jaeren voor dry deniers had konnen koopen, nu dry schellingen moest gelden, waer door eene sterfte onder de koey-beesten en schaepen is gevolgd. Den ougst van ‘t winter-kooren is byna gansch mislukt, dog de haver en marsche graenen hebben dit overvloedig vergoed, te meer om dat het weder tot 3 october zeer schoon en warm bleef.

In maart van 1188 is het onverdragelijk koud
Anno 1181. Dit jaer sneeuwde ‘t zoodaenig, dat de boeren-huysen byna overdekt gerogten, en dat de wegen daer door alle gestopt wierden. Den sneeuw alsdan aen ‘t smilten geraekende, scheenen de leege landen als eene opene zee te wezen. Den 19 december waeyde ‘t zeer fel uyt den noord-westen, ‘t gonne dry dagen duerde, waer door men voor ‘t winter-kooren vreesde, dog den 31 kreeg men eenen zuyd-oost wind, die ‘t land in ‘t kort droog maekte en waer door de graenen behouden bleeven.

Anno 1187. Den winter was buyten gewoon zagt. In january zag men boomen bloeyen, en op het leste van mey wierden zommige graenen gemaeyt. In 1188 was den winter niet straf geweest, dog met de maend maerte is’er eene onverdraegelyke koude begonst, die veel kwaed aen de menschen, gedierten en veld-vrugten toebragt. De zelve duerde geheel april en tot half mey; alle de wyngaerden vervroozen, en verscheyde zoorten van graenen wierden door den yssel vernietigd.

Anno 1192. Op den 15 January, wierd ‘s nagts een vuerig en vreezelyk verschynzel in de locht gezien, ende korts daer naer begon de pestilentiele ziekte, genaemt ‘t Heylig Vuer, andermael te woeden, waerom in ‘t bisdom van Doornyk en elders aen ‘t volk geboden wierd ‘s vrydags te vasten.

Anno 1195. Dit jaer was rampspoedig, want binnen de maenden january, february, april, ougst, september en october, hadde men geduerige regens. Op den 10 october was’er zoo eenen fellen stormwind, dat’er niet alleen veel boomen uyt den grond gerukt, maer ook zeer veel torens ende gebouwen nedergesmeten wierden en verscheyde menschen verongelukten, waer op eenen grooten hongersnood is gevolgd, zoo dat de terwe de welke te vooren maer vier of vyf schellingen verkogt wierd dan veertig of vijftig koste, en zelfs wegens de schaersheyd nog niet wel krygelyk was.

Een besmettelijke ziekte breekt uit in 1214
Aldus was het even gesteld met alle andere eetwaeren, dus dat veel volk zig moeste behelpen met ongewoone kruyden of wortels, vuyligheden en schadelyke gediertens, en ‘t gonne de wanhoop nog vermeerderde, was dat ‘t gezaeyde mislukte en dat ontrent den volgenden ougst-tyd door den harden wind het te velde zynde kooren uyt zyne airen geslegen wierd; waer door ‘t aenhoudende gebrek van levensmiddelen en de daer uytspruytende sterfte onder de menschen bleef dueren.

Anno 1201. Den winter was zeer hard, in de lente had men veel regen en groote hagel-vlaegen, waer door veele vrugten, zelfs menschen en vee zeer beschaedigt wierden. In de meymaend wierd’er een aerdbeving gevoeld, en geduerende den zomer, die heet en droog was, bleef de dierte en de besmettelyke ziekten aenhouden.

Het jaer 1203 is geeyndigt met eenen fellen winter, vervoegd met veel sneeuw en byzondere hooge watervloeden. Van ‘t eynde van january 1206 tot in de maend mey, was het eene groote droogte en bynae zoo warm als in den zomer.

Anno 1214. Eene besmettelyke ziekte, ‘t gewoonelyk gevolg van den oorlog, sleepte op ‘t eynde van dit jaer veel menschen weg; en eene groote overstroominge der zee, brand en ongelukken in verscheyde plaetsen, vermeerderden nog de rampen van ons bedroefd vaderland, alwaer behalven eenige steden, alles verwoest was; dog den wapen-stilstand, de onvermoeyde werkzaemheyd der Vlaemingen, en de zagte regeering onzer graevinne, hebben alles allengskens in korte jaeren hersteld. Op den 24 july 1218, ontrent 5 uren ‘s morgens, wierd de zon door eenen centralen eclips geheel verduysterd.

Anno 1220. Den 16 january, had men alhier eenen zeer sterken storm-wind uyt den zuyd-westen, waer door groote schaede veroorzaekt wierd; men gevoelde ook eenige aerdbevinge. In ‘t begin van de maend July 1223 is’er eene steertsterre verschenen.

Aanhoudende regens vernielen de oogst in 1224

Anno 1224. In den ougst tyd, hebben menigvuldige regens ‘t graen en strooy zoodaenig bedorven, dat’er hongersnood met de ziekten die’er uyt spruyten gevolgd is. Ten jaere 1225 is den winter zeer streng geweest van Allerheyligen tot half april; en door den overvloedigen sneeuw waer op eenen fellen vorst volgde, zyn meest alle de wyngaerden en de bieën vervrozen. De graenen bleeven nogtans aen goeden prys, van den ougst af tot ‘t eerste van february, wanneer zy van alsdan tot den lesten april veel zyn gediert.

Anno 1233. Op Paesch-avond kreeg men alhier zoo eenen harden vorst, dat alle de wortelen en koorens vervrozen wierden, waer door eene groote schaersheyd van levens-middelen is veroorzaekt. De menschen alhier te lande zyn geplaegd geweest door eene groote menigte muysen; dog deze wierden in 1234 bynae uytgeroeyd door eenen zeer strengen winter, op den welken volgde eenen heeten zomer, verzeld met dieren tyd en behaelyke ziekten.

Op den 1 January van 1240 heeft het zoo straf gevrozen, dat wederom alle de veldvrugten daer door verdorven wierden. Men hadde in ten jaere 1241 een zeer groote droogte, beginnende van den zondag naer Sinxen tot den dag van H. Kruysverheffing in september, wanneer het begon te regenen. Veele menschen wierden met groote pynen in d’oogen gekweld, en de wynen waeren dit jaer zoo kloek, dat men die niet wel zonder water konde drinken.

Anno 1243. Op den 6 october, had men zoo eenen grooten zon-eclips, dat de duysternis ‘t land overdekte van 6 tot 9 ueren voormiddag. Den winter was dit jaer zoo streng en verzeld met zoo veel sneeuw, dat den dooy de velden overwaetert bleeven, waer uyt eene groote schaersheyd van levens-middelen is gesproten.
Anno 1248. Eene aerdbevinge heeft onze landsgenoten zeer verschrikt, en in andere landen veel schaede veroorzaekt. Den winter van 1250 was zeer streng, dog niet langduerig.

De zomer van 1253 is dor en droog
Den zomer van 1253 was dor en droog, ‘t welk eene dierte veroorzaekte; den herfst was zeer nat: hier op volge eenen kouden winter, veel sneeuw en hooge watervloeden. Anno

Anno 1257. Dit jaer heeft het gevrozen tot in de maend mey; dog den zomer was schoon en vrugtbaer.

Anno 1259. Dit jaer had men schier geenen winter, en in de maenden december, january en february, was het zoo warm als in juny, waer door pestilentiele ziekten ontstonden, die veel volk wegnaemen; maer wierden gedempt door het volgende winter-saysoen, dat redelyk streng, maer niet langduerig was. Dit wierd gevolgd van eenen zoo vrutgbaeren zomer, dat een schepel graen maer 3 stuyvers koste; dus dat veel landslieden hunne graenen in de rivieren storteden, ‘t welk door Godt met een onvrugtbaerheyd en hongersnood van verscheyde jaeren gestraft wierd.

Anno 1264. Eene steert-ster van eene uytneemende groote en klaerte, de welke in den oosten opklimmende haeren steert tot den zuyden uytstrekte, heeft meer als vier maenden zigtbaer geweest. Men heeft bemerkt dat wanneer zy eerst haer vertoonde, den Paus heeft beginnen ziek te worden, en dat zy verdwenen is den zelven nagt wanneer zynen opvolger wierd benaemt. In dit jaer begonst eene zekere vremde ziekte te heerschen, die men den naem van Miellée gaf, en te vooren nooyt gekent was geweest, waer af veel menschen stierven, als ook veel vee.

Anno 1266. Eene elle lynwaed voor hemden koste alsdan 16 denier: 12 deniers maekten een groote tournois, de welke nu weerdig zoude zyn 89 centimen, of 9 stuyvers 9 3/5 deniers vlaemsch courant: dus zoude die elle lynwaet kosten ingevolge het tegenwoordig geld 1 franc 18 centimen, of 13 stuyvers en 4/3 deniers vlaemsch. Den zomer van 1269 was zeer nat, en den overvloed van waters veroorzaekte veel schaede. De geheele maend augusty van 1275, had men eenen gedeurenden regen, ter groote schaede van de lands-lieden, de welke hunne vrugten niet droog in de scheuren konden brengen, en tot zwaere verzugting van veele schaemele menschen, de welke de naervolgende dierte van ‘t kooren niet magtig waeren te verdraegen.

Uit deel 2 van De Kronieken van de Westhoek 

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>