Kruisen als grenspalen in ‘t Ieperse

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in  , ,      2 years ago     555 Views     Leave your thoughts  

In een artikel verschenen in Ons Heem, jaargang 7- 1949 – blz 100 – lezen wij dat vooral in de 13e eeuw op belangrijke punten kruisen als grenspalen tussen parochies gebruikt werden. De schrijver geeft enkele bewijzen daarvan betreffende verschillende parochies in het voormalig Bulskampveld, o.m. te Getsel, Maldegem en Ursel.

Dit middeleeuws gebruik van kruisen als grenspalen moet ook bestaan hebben op andere plaatsen in Vlaanderen. Alleszins te leper in de 12e eeuw. In de oudste romaanse vertaling van de keure aan de stad verleend door graaf Philips van de Elzas (1170), wordt als afbakening van ‘t Iepers schependom aangewezen: ‘le crois sainte Godelief devers Mesines. le crois saint Winnoc devers Courtray, le crois saint Jehan devers Dickemue et le crois del Upstal’.

Onmogelijk thans de plaats van die kruisen-grenspalen weer te vinden. Tientallen jaren later had het grondgebied van het schependom merkelijke uitbreiding genomen en gaf de toenmalige gravin Margareta in 1269 opdracht aan twee notabelen tien nieuwe grenspalen te plaatsen; ze waren niet in hout maar in steen met een kruis op het voorvlak.

Of in andere steden of dorpen rond leper kruisen als plaatselijke grenspalen geplaatst werden, is ons niet bekend. Wat wij echter stellig menen is dat de grenzen van de bisdommen Doornik en Terwanen in aloude tijden door kruisen afgebakend zijn geweest, minstens op een grensstrook ten O. en Z.-O. van leper. De grens tussen die twee bisdommen liep, volgens een beschrijving van 1331, van de zee langs de Ijzer tot boven Diksmuide. volgde dan de Zarrenbeek, om verder in een golvende lijn te lopen tussen Klerken en Staden, Langemark en Passendale, Zonnebeke en Moorslede. Zonnebeke en Beselare, Nonnebossen en Geluveld, Zandvoorde en Geluwe, Voormezele en Hollebeke en verderop naar de Leie tot dichtbij Waasten, enz.

Bij gebrek aan oudmiddeleeuwse dokumenten. levert ons de toponymie van een bepaalde grensstreek genoeg gegevens om onze mening kracht bij te zetten. Van Zonnebeke-Beselare tot Hollebeke-Wijtschate en nog verder, lag er een breed uitgestrekt en moerassig bosgebied. Midden die wildernis lag de scheiding van beide bisdommen. Die scheiding kan begrijpelijkerwijze op menige plaats moeilijk bepaald worden. Hierop doelt hetgeen Warichez schrijft in zijn werk Les origines de l’Eglise de Tournai (blz 98):

‘Men zou ongelijk hebben die (noordelijke) grenzen te nauwkeurig vast te leggen. In dit verre verleden konden ze slechts bij benadering aangeduid worden. De bossen en moerassen vormden een onzijdig gebied dat omzeggens als een ware begrenzing beschouwd kon worden. In dat tijdstip had men de gewoonte niet zo stipt als hedendaags de grenslijn te trekken.’

Niet te veronwderen dus dat hier en daar kruisen als grenspalen geplant of gehangen zijn Cruysebos (59 gemeten) met aan zijn zijde ‘t bos Doornikelst (bij het uiteinde van ‘t Doornikse). Rechtover ‘t Cruysebos, te Beselare, vinden we de oude plaatsnaam Cruysenbierkcn. Geen kruisnamen vinden we rond de grens Geluvcld-Zonnebeke. Daar lag immers een natuurlijke scheidingslijn, de aloude heirweg ‘de Cortryckstrate”. Verderop ontmoeten we Kruiseke. Dichtbij Terhand de heerlijkheid van Cruysenberg alsook een Kruisbeke. Vervolgens te Houtem de heerlijkheid Cruyslande en te Hollebeke opnieuw een Cruysbeke. Misschien bestonden er nog andere Kruisbenamingen, ons niet bekend?

Het schijnt derhalve niet vermetel te besluiten dat in ‘t leperse kruisen als grenspalen zullen bestaan hebben tussen de bisdommen Doornik en Terwanen.

Valeer Pil in Iepers Kwartier van 1968

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>