Naar het verleden van Wulveringem

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       6 months ago     232 Views     Leave your thoughts  

Beschrijving van Wulveringem door Pauwel Heinderycx omstreeks 1680

Het hoofdkwartier van de Blauvoetijnen in 1204 was het kasteel van Wulveringem. Bij dit kasteel waren ze samengekomen voor de opmars tegen het leger van koningin Mathilde, weduwe van graaf Filips van den Elzas. Na het gevecht ‘op de prochie van Houthem’, dat tegen hen was uitgevallen, vluchtten ze terug naar Wulveringem. Mathilde zette hen achterna in de hoop het kasteel van de Blauvoetijnen in handen te krijgen.

Ze vond er echter haar baas in de persoon van ridder Herbert van Wulveringhem. De koningin werd ditmaal verslagen en nam de wijk naar St.-Winoksbergen, de vesting van de Ingerijcken, de partij die haar steunde. Heinderycx beschrijft deze episode uitvoerig in zijn Jaerboeken van Veurne en Veurnambacht en weet te vertellen hoe het oude kasteel van Wulveringem, na de definitieve nederlaag van de Blauvoetijnen, aan zijn einde is gekomen.

Dit kasteel dat ‘seer groot ende sterck was, behoorde toe aen den voornoemden Heribert van Wulverynghem, ende wiert in profijte van de coninginne verbeurt verclaert. Het selve is daer naer geheel afgebroocken, ende den walgracht die het omringde wiert totten helft toe gevult’.

Het kasteel van Wulveringem is ook betrokken in de legende van Vinckem-kerk, die gebouwd werd op een boogscheut van Wulveringem-kerk. Heinderycx vermeldt deze legende niet. Vond hij ze te legendarisch, of is ze eerst na zijn tijd ontstaan?

Terwijl de Veurnse geschiedschrijver geen etymologie ten beste geeft voor Vinkem, aarzelt hij niet Wulveringem te verklaren als ‘woonplaats van Wulferius’, een machtige ridder uit de achtste eeuw. Dat ligt zowat in de lijn van de ‘woonplaats van Wolfaart’ (Wolphardi domicilium) door de geleerde Gramaye voorgesteld in zijn gedrukte beschrijving van 1610.

Eens te meer blijkt de ernst van Heinderycx bij het historisch werk over zijn stad en landstreek. Gangbare tradities van zijn tijd neemt hij over, hoewel hij daarbij meermaals een kritisch voorbehoud maakt. Zijn streekgenoot Frederik Loncke zal twee eeuwen later verdienstelijk werk leveren in de plaatsbeschrijving van zijn gewest, bij de aloude oorsprong van sommige plaatsen en geslachten gaat Loncke echter minder voorzichtig te werk dan de Veurnse pensionaris in 1680.

Deze aanvaardde in zijn ‘Beschrijving de hoge oudheid van Alveringem’, plaats die haar naam zou gekregen hebben van Adalfridus, een zoon van Liederik de Buck, eerste forestier van Vlaanderen. De machtige Adalfridus heerste in 670 over het land van Veurne, en deed belangrijke schenkingen aan de bisschop van Terwaan. Tot zover de traditie in de tijd van Heinderycx. In 1882 heeft Loncke die legende verder uitgewerkt. Adalfridus was een heidense Sakser en werd bekeerd door de H. Audomarus (Omaar); hij bouwde de eerste bidplaats van Alveringem, die door Audomarus gewijd werd. Adalfridus had een broeder met name Wulverus, die eveneens christen werd en de kapel stichtte op de plaats die naar zijn naam werd genoemd: Wulveringem. Ook deze kapel werd misschien door Audomarus ingewijd.

De nakomelingen van Wulverus zijn de heren van Wulveringem, waarschijnlijk zelfs was de genoemde Herbert van Wulveringhem in 1204 een van die afstammelingen. Tot zover de versie waarmede Loncke in 1882 de legendarische literatuur over Wulveringem heeft verrijkt.

De beschrijving van Heinderycx, in feite de eerste ‘historische schets’ van Wulveringem, bleef tot heden onuitgegeven. Als document van 17e eeuwse geschiedschrijving behoudt de tekst zijn waarde. En tevens biedt hij een feodaal overzicht van Wulveringem dat, bij gemis aan beters, nog steeds dienst kan bewijzen.
a.v.

Wulverynghem
Wulverynghem is een houtlandsche prochie, saevellanden ende hooygras, vetteweyden, die alle goede landen syn, alwaer anno 703 woonde eenen machtighen ende rycken rudder ghenaemt Wulferius, van wie dese prochie haere naeme heeft ende is naer syne naeme ghenaemt gheweest Wulverynghem, synde het woort hem te bedieden in de oude vlaemsche taele stede ofte woonplaetse, welcke naeme dese prochie sedert dies altydt ghehad heeft.

Alhier is een oudt ghebouw ghemaekt van berghsteenen, uytghenomen eenighte nieuwe wercken die met brycken daer naer ghemaeckt syn gheweest, ende sy is gheweest eene van de eerste christene kercken van Veurnambacht, ende men houdt dat sij gesticht is gheweest vanden voornoemden Wulferius. Het patronaetschap van dese ceure (pastorij) behoort toe aen den bisschop.

Dese prochie is groot in lande 2150 ghemeten 200 roeden ende is van grooten transport. Sy betaelt in 100 ponden parisis ghestelt op de prochien van de ceure 2 ponden 13 schellinghen parisis ende betaelt meer als naer advenante van haere grootte van lande 3 schellinghen parisis.

Daer heeft in dese casselrye gheweest een treffelyck gheslachte die de naeme van Wulverynghem droegen ghelyck men siet in een Heribert van Wulveringhem dewelcke teeckende neffens eenighe andere rudders de giften die Iweins van Ghent van de thienden van Houthem aen ‘t clooster van St. Niclaeys gaf anno 1142, ende anno 1206 eenen anderen Heribert van Wulveringhem die was het hooft van de Blauvoetynen, den welcken heeft in de casselrye ende elders groote oorlogsdaeden ghedaen, hetwelcke op het selve jaer hier naer betoont sal worden.

Men ghelooft vastelyck dat sy die naeme ghenomen hebben omdat sy waeren heere van het principaelste leenhof van dese prochie, ghelyck in die tyden den meerderendeel van de heeren van de leenhoven de naeme droeghen van de prochien daerin hun leenhoven waeren staende, omdat sy alsdan groote authoryteyt hadden over het ghemeente ghelyck de heeren van de leenhoven van de prochien van Leysel, Stavel, Pollynckhove, Oeren, Isenberghe, Lampernesse ende noch veel andere, die de naeme van de prochien ghedraghen hebben, daer sy maer alleenelyck de leenhoven en besaeten.

Het Hof ten Hoeyvaerneste
Het principaelste leenhof van dese prochie plachte ghenaemt te wesen het hof van Wulverynghem, maer is daer naer ghenaemt gheworden het hof ten Hoeyvaerneste omdat de hoeyvaers hunne nest daer plachten te maecken. Dit leenhof is ghehouden van den burgh van Veurne ende ‘t is gheleghen verre noortwest van de kercke. Het foncier is groot 75 ghemeten landts, daer van ghehouden syn 53 achterleenen. Dit foncier plachte grooter te wesen van 33 ghemeten gheleghen te Adynckercke, die nu al vervloghen ende overwonnen is van het duynesant, metsgaeders noch 100 ghemeten merschelanden gheleghen in de Broucken van Reninghe, de welcke over eenighte jaren ghespleten syn van desen leenhove, bij verdeelinghe, ‘t welcke nu een leen alleene is, ghehouden van den burgh van Veurne.

Daer gaet met dit leenhof eene visscherye in de Calommegracht, beginnende van de vestens van de stad van Veurne tot het ghescheyt van de prochie van Houthem ende Hondtschoote. Het huys van dit leenhof staet op eene groote ende hooghe moote, ‘t welcke nu maer een ghemeen landthuys en is, maer het schynt dat daer voormaels groote ghebouwen ghestaen hebben, alwaer onlangs noch ghevonden syn gheweest groote oude fondamenten.

Dit leenhof behoorde toe anno 1477 aen Simoen van Vlaenderen gheseyt Drincham, hoogballiu van Veurne, den welcken dit goet achterliet anno 1484 aen Margarieta van Vlaenderen, sijne dochter, die huysvrouwe was van Mr. Dynie van St. Omaers, gheseyt van Moerebeque, hoogballiu van Veurne, welcke leen verviel mits haere doodt op jonckvrouwe Barbara van St.-Omaars gheseyt van Moerbeque, haere dochter, de welcke was huysvrouwe van Mr. Frans de Recourt, gheseyt de Licques…, die dit leen achterliet aen Mr. Frans de Recourt, haeren soone, ende naer de doodt van Mr. Frans verviel het oock op synen soone ghenaemt Mr. Frans de Recourt, den welcken dit goed gaf aen Mr. Lowys de Recourt, heere van Wylerval (al. Willewal), synen joncksten broeder, in minderinghe van syn erfdeel. Ende naer dat Mr. Lowys dit leen belast hadde met groote renten, is het anno 1661 gedecreteert gheweest ende vercocht tot Mechelen voor den hooghen raedt van aldaer, ende is daervan cooper gheworden Mr. Lomerael van den Berghe, president van den Camer van rekening van Brabant.

Het Hof ten Torre
Daer is op dese prochie noch een leenhof, gheleghen bij het Swaenken, ghenoemt het Hof ten Torre, omdat daer voortydts een torreken ghestaen heeft, synde het foncier groot 38 ghemeten, synde behuyst ende behoft, daer van ghehouden syn 7 achterleenen. Het schynt uyt de ghelegenheyt van de plaetse dat daer noyt groot ghebouw ghestaen en heeft.

Dit leenhof heeft voormaels toebehoort aen het gheslachte van Gistelles, ende jonckvrouwe Margarieta de Gistelles brochte dit leengoet ten houwelycke aen joncker Robert de Douvrain, het welcke met haere doodt verviel op vrouwe Eleonora de Douvrain, haere dochter, die trouwde met Mr. Gilles de Lens, baron van Aubigny, ende vandaer verviel het op vrouwe Margarieta de Lens, hunlieden tweede dochter, dewelcke was huysvrouwe van den heere van Noircarmes, die ghesaementlyck anno 1620 dit leengoet vercochten aen joncker Frans Lefrançois, ende mits syne doodt is het vervallen anno 1635 op joncker Frans Lowys Lefrançois, synen soone, den welcken stierf anno 1664, als wanneer dit leen verviel op d’heer ende meester Jan Baptiste Lefrançois, canoninck van St.-Omaers.

‘t Gonne[huys] altydts toebehoort heeft aen het gheslachte van de Craenen, die aldaer van alle oude tyden ghewoont hebben ende bedient in dese casselrye de principaelste offytien, ghelyck Mr. Omaer de Craene, die ridder was anno 1439 ende landthouder van Veurnambacht, wiens soone oock ghenaemt was Omaer, die trouwde met de dochter van Philippus, bastaert van Vlaenderen, soone van Lowys van Maele. Mr. Lowys de Craene was oock landthouder anno 1473 ende Mr. Joos de Craene was rudder ende was insghelyckx oock landthouder anno 1485. Veele andere van hetselve gheslachte hebben gheweest ten verscheyde jaeren schepen ende cuerheers der voornoemde casselrye, ende naementlyck anno 1296 (?) Mr. Philippus de Craene, rudder, was aldaer voorschepen.

Als dit goet nu langhen tydt toebehoort hadde aen het voornoemde gheslachte, heeft Mr. Frans de Craene anno 1550 dit leen vercocht aen Pieter van Bampoele, die dit gaf aen Margarieta van Bampoele, syne tweede dochter, dewelcke trouwde met joncker Antone de Briarde, heere van Beauvoorde, landthouder van Veurnambacht, ende naer haere doodt is het vervallen op Mr. Jaques de Briarde, rudder, haeren soone, ende hooghballiu van Veurnambacht, die anno 1616 den meerderen deel van dit huys afwierp omdat het seer oudt ende rot was, ter oorsaecken dat het in de voorgaende beroerten ende oorloghen seer gheschonden hadde gheweest, ende hy heeft aldaer doen bouwen een van de schoonste huysen van de casselrye.

Ende anno 1652 verviel dit goedt by der doodt van den voornoemden Jaques op joncker Charles de Briarde, heere van Beauvoorde, synen oudsten soone, oock hooghballiu van Veurne, den welcken anno 1662 stervende sonder kinderen, heeft joncker Pieter de Briarde, synen broeder, dit goet gheerft.

Het goet van den Heere van Blingel
Daer is op dese prochie noch een ander schoon leen, synde een van de meeste ende profytaebelste goederen die van den Burg van Veurne ghehouden syn, bestaende in een hofstede met 80 ghemeten landts ende ‘t derde deel van de tienden van alle de landen van de voorseyde prochie die gheleghen syn van westen de Loovaert, daer van outs plachten ghehouden te syn drie achterleenen die nu verdonckert syn. Welcke leengoet altydts toebehoort heeft aen het gheslachte van de Craenen, daer sy oock ten verscheyde stonden op ghewoont hebben, welcke anno 1481 toebehoorde aen Willem Craene, den welcken stervende anno 1500 ende dit leen verviel op Jacob de Craene synen soone die het anno 1538 achterliet aen jonckvrouwe Jaquemyne de Craene, syn soons oudste dochter, het welcke met haere doodt verviel op jonckvrouwe Barbara de Craene, haere suster, de welcke was huysvrouwe van Jan de Craene, ende stierf zonder kinderen achter te laeten.

Welcke leengoet alsdan verviel anno 1547 op Meester Carel van Cappel, canoninck tot Cassel, die dit leen achterliet anno 1576 aen joncker Joos Drieux, synen neve, den welcken oock stervende sonder kinderen achter te laeten anno 1583, ende dit leenhof verviel op Remy Drieux, syn broeders soone, die anno 1585 dit leen vercochte aen joncker Adriaen de Schacht ende jonckvrouwe Wyllemyne syne huysvrouwe; naer wyens doodt dit leen verviel anno 1609 op joncker Alexander de Schacht, heere van Blyngle, hunlieden soone, den welcken anno 1629 dit goet achterliet aen joncker Frans de Schacht, synen soone, burghmeester ende lanthouder der stede ende casselrye van Veurne, ende by der doodt van joncker Frans heeft dit leengoet gheerfd anno 1670 joncker Frans Lowys de Schacht, synen soone.

Schuttersgilde
Daer is voormaels op dese prochie gheweest een gilde van St-Sebastiaen, de welcke ten tyde vande beroerten der guesen vervallen is. Men bevynt in de rekenynghe van de stad Veurne anno 1431 dat de voorseyde gilde aldaer heeft commen vereeren de processie die men jaerlycx ghewoon is te doen op den derden meye ter eeren van het H. Cruys, ende te dier oorsaecke ist dat sy van het magistraet ontfanghen hebben den wyn.

Uit Biekorf nr 65 van 1964