Roodkapje en Sneeuwwitje

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       1 year ago     448 Views     Leave your thoughts  

Na mijn kroniek van Elverdinge heb ik me gesetteld in Poperinge. Ik werk er aan mijn volgende historie over de godsdienstperikelen die de Westhoek tussen 1550 en 1600 in haar greep houden. Dat het goed vooruitgaat kunnen jullie samen met mij vaststellen in onderstaand fragment.

“Rondzwervende rabauwen tonen van langs om minder respect voor de regels en gedragingen in de maatschappij. In 1552 ziet het stadsbestuur zich verplicht om strenge maatregelen in te voeren om de ongehoorzaamheid en de overlast door hun dronkenschap te beteugelen. Nachtelijke patrouilles (een nachtwake) zullen proberen ‘de opstand tegen de wakende lieden tegen te gaan’. In 1554 treedt het stadsbestuur op tegen activiteiten die niet stroken met de bestaande zeden. Nieuwe verordeningen hebben het over bordeelachtige toestanden, ‘danserijen’ op de straat waarbij het er op lijkt dat de spot wordt gedreven met de katholieke en puriteinse zeden.

Luther beweert dat een christenmens in alles zijn eigen meester moet zijn en aan niemand onderworpen moet zijn. Dat zinnetje alleen al doet de oren van de mensen flapperen. De schrijver heeft het over een oproerig leenstelsel dat veel slechte vruchten voortbrengt. Feit is dat het openbaar gezag van langs om minder gerespecteerd wordt en dat zelfs de kinderen in Poperinge zich vijandig opstellen tegen de gangbare ‘law & order’. Wetteksten uit 1560 geven een goed inzicht van de lokale toestand. Gerechtsdienaars mogen niet langer beledigd worden en wie dat toch riskeert mag rekenen op een boete van twee keer zestig Parijse schellingen en verdere vervolging. Boetes toegekend aan kinderen zullen moeten betaald worden door hun vaders en moeders.

Wat voor een breuk toch met het verleden. Nooit gezien is het. Een bekende schrijver omschrijft de toestand als volgt: ‘bij het volk ging de overtuiging tot daden over en de gedachten werden in realiteit omgezet. De onafhankelijkheid inzake het geloof leidde tot een volstrekte onafhankelijkheid, de mensen wilden niet meer weten van de godsdienstige overheid en verachtten elk burgerlijk gezag.’ Voor sommigen gaat Luther nog niet ver genoeg. Mensen moeten inderdaad baas zijn over zichzelf en er bewust voor kiezen om herdoopt te worden op het moment dat ze daar zelf voor kiezen. Kinderen hebben bij hun doopsel nooit de kans gekregen om zelf te kiezen voor hun eigen godsdienstige overtuiging. Anderen deden het voor de baby’s en dat is volledig in strijd met een persoonlijke keuze. De mensen moeten er allemaal voor kiezen om herdoopt de worden.

Ook in Poperinge is er sprake van de herdopers. ‘Ze predikten de volkomen vrijheid en gelijkheid, de gemeenzaamheid van de aardse goederen, de verwarde vermenging van de geslachten. Zij beoogden de inrichting van het nieuwe rijk van Sion, zo zij het noemden, met alle afschuwelijke gevolgen vandien.’ De afkeer van Opdedrinck voor de herdopers spat van zijn teksten. Hij zou al een volledig boek kunnen schrijven over de onzedelijkheid van deze afschuwelijke herdopersekte die nochtans al serieus voet en menigvuldige aanhangers had hier in Poperinge. Ikzelf blijf verder tobben over de vraag wat de Anabaptisten eigenlijk bedoelen met hun verwarde vermenging van de geslachten.

De overheid doet in die dagen ook al beroep op onderzoeksbureaus. Enfin; in die dagen is er alleszins sprake van een geloofsonderzoeker, Pieter Titelmans die op 14 november 1561 de resultaten van zijn research doorspeelt naar Margareta van Parma, de landvoogdes van de Nederlanden. Hij heeft vastgesteld dat de sekte van de herdopers ingedeeld is in zeven afdelingen, kerken die elk hun eigen diensten organiseren. In Ieper, Poperinge, Menen, Armentières, Hondschote, Doornik en Antwerpen. Eigenlijk is de afdeling van Poperinge niet echt een officiële afdeling maar vooral een harde kern gehersenspoelde lieden die veel kwaad veroorzaken bij de gewone mensen van hun stad en streek.

Het fenomeen is bekend bij ons allemaal. Er is niet één geloof op aarde dat meer voorstelt dan een sprookje, allemaal uitgevonden door mensen. Roodkapje versus Sneeuwwitje die beide niet moeten onderdoen voor christendom versus islam. Een fantasiewereld van enkele individuen die uiteindelijk als echt gebeurd en waar beschouwd geraakt is. Het wordt pas erg als er radicalisme bijkomt. Zoals dus hier in Poperinge. De geest van de mens is overtuigd om eigenaar te zijn van een idee of een geloof. In werkelijkheid is het net andersom: het geloof heeft als een hardvochtige deurwaarder bezit genomen van de menselijke hersencellen die ze voortaan in haar opdracht laat ronddwalen.

Titelmans heeft het ook over dat dwalen in Poperinge. ‘Ze bewijzen hoe diep de dwaalleer reeds ingeworteld was. De herdoperskerk van Ieper houdt er mee op na een maand of tien, maar de stad blijft net zoals Poperinge geplaagd door een bende vagebonden. Ze trekken naar het platteland waar ze heel veel kwaad aanrichten bij de gewone mensen. Tussen de bossen van Ieper en Menen schuilen er mogelijk tot honderd Anabaptisten.’ Het aantal Lutheranen en Calvinisten ligt in elk geval veel hoger in de Westhoek. Ze reizen vaak naar Engeland, en dat via de haven van Nieuwpoort. Engeland kan mogelijk een aanstoker zijn van het alternatief geloof. En tussen Nieuwpoort en Poperinge reizen de inwoners heen en terug via de Poperingse vaart en de Ijzer.

Kerk en staat reageren noodgedwongen. Landvorst Filips II dringt er bij paus op aan dat de kerkelijke hiërarchie in de Nederlanden dringend aan een reorganisatie toe is en zo komen er veertien nieuwe bisdommen bij. Keizer Karel heeft de bisschoppelijke stad Terwaan in 1553 met de grond gelijk gemaakt. In 1559 krijgt de Westhoek er nu in de plaats van Terwaan drie nieuwe zetels: die van Ieper, St.-Omer en van Boulogne.

De eerste bisschop in Ieper is afkomstig uit de Kempen. Dokter Martin Boudewyn tot dan toe rector van de hogeschool in Leuven wordt de nieuwe katholieke baas. De geestelijke werd geboren in het plaatsje Riethoven in de buurt van Eindhoven en gaat aan de slag onder de naam van ‘Rythovius’. Hij is blijkbaar een deugdelijke man van hoge wijsheid en grote geleerdheid, zetelt zelf in de hervormingscommissie van het katholicisme, het zogezegde ‘Concilie van Trente’. Margareta van Parma rekent op hem om de aangroeiende ketterij in de Westhoek tot staan te brengen.

Haar brief aan Rythovius van 31 december 1561 spreekt boekdelen: ze smeekt de beminde bisschop van Ieper opdat hij alle parochiekerken van bekwame, geleerde en voorbeeldige priesters zou voorzien, mannen die de registers van hun kerken strikt zullen bijhouden. Ze moeten vooral de zuivere leer van de Rooms-katholieke kerk aanleren aan de communicanten en hard werken om de verdoolde schapen op te zoeken, te waken over de zieken, katholieke scholen te stichten waar schoolmeesters hun leerlingen de catechismus zullen aanleren en hen twee keer in de week naar de kerk zullen leiden.

Rythovius maakt er werk van. Hij verdeelt het bisdom Ieper in negen dekenijen. Sint-Winoksbergen, Veurne, Cassel, Poperinge, Belle, Waasten, Diksmuide en Nieuwpoort. De negende is Ieper zelf die gecatalogeerd wordt als een aartspriesterdom. Onder de dekenij, de christenheid van Poperinge vallen negentien parochies: Beveren, Boeschepe, Krombeke, Elverdinge, Godewaarsvelde, Haringe, Houtkerke, Oostvleteren, Poperinge (met St.-Bertijns , Sint-Jan en Onze Lieve Vrouwe), Proven, Reningelst, Stavele, Vlamertinge, Watou, Westouter, Westvleteren en Woesten.

Rythovius brengt structuur en plannen maar of die allemaal succesvol zijn is een andere kwestie. Hij heeft het in elk geval niet gemakkelijk. Het verslag van een vergadering van 21 mei 1577 brengt wat meer inzicht in de toestand. De verderfelijke sekte van de herdopers telt in de Westhoek nog altijd zijn hardnekkige aanhangers die zich niet meer in de openbaarheid begeven maar achter de schermen bij de mensen poken en stoken om het doopsel aan hun kinderen te weigeren. De katholieke priesters krijgen de opdracht om zich te concentreren op de vroedvrouwen die er voor moeten zorgen dat ze hun plichten in dit verband vervullen.”

Wordt vervolgd ……

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>