Van de Pottem naar de Brandhoek

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in  ,      1 year ago     576 Views     Leave your thoughts  

Over namen van gehuchten te Vlamertinge

Pottem
Op de lijst van het tavernerecht opgemaakt in 1621 komt de Pothem als herberg voor. Op het grondboek van Vlamertinge (1717-1720) staat onder artikel 295: ‘…den grount alwaer een huyseken ghenaemt den Pothem op staet met een hoveken noort daeran, paelende van noorden, oosten ende suyden de Groenestraete’.

Volgens het grondplan opgemaakt in 1817 stond dit huis op sectie A omtrent de nummers 109-111.

Voor de oorlog 1914-1918 bestond er een herberg ‘De Pothembrugge’ (sector A nr 105T) welke thans op de vroegere plaats herbouwd is langs de voornoemde Groenestraat en nu hoek vormt met de Lage Meersstraat (voordezen Switch Road, Brielenstraat, Noord-Legerweg enz.. genoemd.)

Vlamertinge

De naam Pothem als herberg is verdwenen en algemeen werd tot nu toe door de Pothem bedoeld ; een gehucht gelegen langs en rond de Elverdingesteenweg (Groenestraat), maar zonder bepaalde omschrijving. De bewoners van deze wijk worden ‘Pottemnaars’ genoemd. Op de krijgskaarten wordt dit gehucht aangeduid onder de benaming ‘Pottemhoek’.

In de zitting van de gemeenteraad van Vlamertinge op donderdag 2 oktober 1930 werd er overgegaan tot de algemene vaststelling van de plaatsnamen. Geheel de Elverdingesteenweg was vroeger bekend onder de naam ‘Groenestraat’. Thans is deze straat in drieën verdeeld voor wat de benaming aangaat en de huizen gelegen langs voornoemde straat van aan de Lombaardbeek tot aan het einde van Peirsegaele’s reke (Elverdingewaarts) zijn door beslissing in voornoemde zitting onder de Pottem ingeschreven.

bollaert

Brandhoek
Volgens het grondboek der ‘prochie’ van Vlamertinge opgemaakt in de jaren 1717 tot 1720, ten verzoeke van de baljuw, schepenen en keurheren van deze parochie, paalde de Branthouck als volgt; ‘van noort jeghens de calchie loopende naer Poperynghe, van oosten het Beleetstraetgen (nu Grote Branderstraat), van suyt het Casselstraetgen ’t selve gheheel afghelaten, noch zuyt het Keremelkstraetgen oock afghelaten ende van westen de Groenestrate (nu Poeperstraat). Hierin was het Beuselhouxken begrepen.

Na de Franse Revolutie kreeg de gemeente Vlamertinge andere grenzen dan deze van de gewezen ‘Prochie ende Heerlijkheid’ van Vlamertinge, onder andere door toevoeging van een groot deel van de ‘Heerlijkheid van de Crommenelst’.

Ten jare 1817 werd een nieuw grondplan van de gemeente opgemaakt en de opdeling in ‘hoeken’ werd vervangen door de indeling in ‘secties’ van A t.e.m. G. Deze nieuwe indeling was er de oorzaak van dat met de tijd in de geest van de inwoners de Brandhoek een onbepaalde grens kreeg.

In zitting van de gemeenteraad van Vlamertinge, op donderdag 2 oktober 1930 werd in het vooruitzicht van de tienjaarlijkse nummering van de huizen overgegaan tot de vaststelling van de straatnamen en onder Brandhoek werd gerekend de Staatsbaan naar Poperinge, vanaf de uitdreef van de hofstede van Jules Vancayzeele links en deze der hofstede van Gerard Boerave rechts tot aan de grens van Poperinge.

Volgens dokter J. Lindemans in zijn boeksken ‘Kleine Leidraad bij de studie der Plaatsnamen’, heette in de oude tijd een gemeentelijk bos waar de mensen brandhout mochten gaan halen; Brand of Mutsaard.

Op geheel het noordwestelijk gedeelte van de gemeente, waaronder de Brandhoek inbegrepen is, bestond overtijd veel bossen die hedendaags op weinig uitzonderingen na geheel in bouwland gebracht zijn.

Mag men hieruit niet besluiten dat de naam ‘Brandhoek’ ontstaan is naar de ‘Brand’ waarmee men de bossen beduidde waar men vrij hout mocht gaan rapen? Nog andere afleidingen van het woord Brand zijn hedendaags in voege, te weten, de Grote en de Kleine Branderstraat, alsook de herberg De Gouden Brander, gemeenlijk ‘Het Brandertje’ genoemd en alle in dezelfde omtrek gelegen.

Onder de eigenaardigheden van de Brandhoek – wel te verstaan de Brandhoek in onbepaalde plaats aanzien – zijn sommige namen gegeven aan herbergen; ‘De Zon’ werd de ‘Slekke’ genoemd. Daarbij ‘De Witte Mol’, ‘De Puit’, ‘De Haan’, ‘De Strooien Hen’, ‘De Tetting’, ‘De Wezel’, en ’t Wit Peerd’. En van de andere kant ‘De Nachtegaal’, ‘De Populierlouw’, ‘De Koekuit’ en ‘De Gaai’, bijnaam van de herberg ‘De Galgebossen’, staande op Elverdinge. Dus een verzameling uit het dieren- en vogelrijk.

Er dient opgemerkt dat verscheidene van deze herbergen na de oorlog 1914-1918 gedoodigd werden. Over enige jaren bestond ook nog ‘De Padde’.

De bewoners van de Brandhoek worden gemeenzaam ‘Brandhazen’ genoemd in tegenstelling met de plaatsenaars die een schimpnaam van ‘Plaatsekraaien’ dragen.

Het volgend deuntje weerklonk overtijd dikwijls in de gelagzalen op de Brandhoek.

Wij zijn weerom al bijéén
Brandhoeknaartjes, Brandhoeknaartjes
Wij zijn weerom al bijéén
Brandhoeknaartjes, groot en kleen.

In 1901 werd een woonhuis met schoollokalen gebouwd langs de Grote Branderstraat nevens de spoorbaan. Deze school werd de Sint-Annastraat genoemd, maar in de volksmond draagt zij de naam van Brandhoekschool. Het onderwijs wordt er gegeven door de Zusters van Liefde.

Vanaf april 1926 kreeg de Brandhoek een ‘halte’ en in het begin hielden enkel op de werkdagen een paar treinen stil; ’s morgens om 5 ure uit Poperinge en ’s avonds om 7 1/2 ure uit Ieper. Sindsdien heeft de spoorwegmaatschappij op dit baanvak lichte treinen ingericht, bestaande uit een paar rijtuigen en tegenwoordig houden op de Brandhoek een tiental treinen stil uit elke richting.

Gedurende de oorlog 1914-1918 was het grootste deel van de inwoners van de Brandhoek in hun huis gebleven, maar niet zonder levensgevaar, want dikwijls werd deze hoek door de vijand beschoten of door vijandelijke vliegers met bommen bestookt! Immers waren er verscheidene legerkampen op de Brandhoek opgericht.

Vanaf einde april 1915 werden de burelen van gemeente- en postbestuur naar de Brandhoek overgebracht. De kerkelijke diensten hadden plaats in de schuur van Florentin Bouton, thans burgemeester. Een weide langs de Kleine Branderstraat diende tot burgerlijk kerkhof. De Brandhoekschool werd tot veldhospitaal ingericht!

Op de Brandhoek bestaan er thans vier Engelse kerkhoven: ‘Brandhoek Military Cemetry’ nrs 1,2 en 3 en ‘Red Farm Military Cemetry’ en langs de Galgestraat, maar op grondgebied van Elverdinge bestaat het ‘Hagle Dump Cemetry’, waar talrijke lijken rusten van Britse soldaten welke omgekomen zijn tijdens de verschrikkelijke munitie-ontploffing langs de Galgestraat, bij de herberg ‘De Nachtegaal’, welke plaats vond op zaterdag 27 april 1918 kort na de noen.

Die namiddag verlieten bijna alle bewoners deze gevaarlijke hoek! De militaire overheid gaf bevel tot volledige ontruiming van de gemeente en ’s anderendaags zijn de laatste inwoners vertrokken.

Remy Duflou in ‘De Halle’ van 11 februari 1934 – www.historischekranten.be –

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>