We zijn van Niepoort

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       4 months ago     176 Views     Leave your thoughts  

Pas in de 12de eeuw treffen wij het woord portus voor de eerste keer in geschreven vorm te Nieuwpoort aan. Als Novus Portus wordt het, in de tweede helft van de twaalfde eeuw, op de rugzijde van de Stadskeure van 1163 toegevoegd. De ‘lege novi portus a comité philippo’. De naam Novus Portus is een niet erg geslaagde Latijnse vertaling van de volksnaam Niepoort. In diezelfde periode worden ook andere officieuze namen gebruikt zoals Novum Borgum en Sandeshoved en de naam Yssera met zijn variatie aan spellingen.

De stad Nieuwpoort is niet erg te vinden voor bovenvermelde officieuze benamingen en houdt zich aan de benaming die in de volksmond wordt gebruikt, en die eigenlijk tot op vandaag nog altijd gebruikt wordt. Niepoort wordt dus vertaald in Novus Portus. De slechte vertaling betreft het bestanddeel ‘Novus’ voor ‘Nie’. De vertaling van poort door portus is correct. Het is immers synoniem aan het Latijnse woord portus dat door het volksgebruik tot het Vlaamse woord ‘poort’ is overgegaan. Maar waarom is Nieuwpoort een poort of portus geworden en waarom wordt de originele naam Cuetewyc gaandeweg door de nieuwe naam Niepoort vervangen?

Wanneer precies die nieuwe benaming onder het volk zijn ingang vindt, is niet geweten. Het moet geleidelijk aan gebeurd zijn. Gedurende lange tijd zullen beide benamingen in gebruik geweest zijn, terwijl de nieuwe benaming langzamerhand de oude benaming verdringt. Zelfs toen de nieuwe benaming het uiteindelijk haalt en ook op het Stadhuis zijn ingang vindt, blijft de oude benaming nog verder leven. Wij treffen de naam Cuetewyc inderdaad nog steeds aan in 1269. Het woord portus betekent bij de Romeinen zoiets als ‘versterkte haven’.

Later, in de middeleeuwen verstaat men onder portus een versterkte plaats met havencapaciteiten langs de kust of een binnenwater. Doornik is de vroegst bekende portus van die tijd en wordt als zodanig al omschreven omstreeks het midden van de negende eeuw. Het opkomen van de naam portus in Doornik en op andere plaatsen zal in Cuetewyc niet onopgemerkt voorbijgegaan zijn. Met de evolutie van de tijd wordt Cuetewyc méér en méér als een portus beschouwd. De haven en het stadje bezitten natuurlijk alle kenmerken van een portus.

Het is een drukke handelsplaats met een ligging aan minstens drie waterwegen. En het ligt aan zee. Het heeft dank zij zijn gunstige ligging zo veel politieke stormen weten te overleven. Cuetewyc functioneert in realiteit al geruime tijd als een portus, lang voordat die term zijn ingang begint te vinden in het Vlaanderen van toen.

De 12de eeuwse vertaling van Niepoort in Novus Portus is zeker niet het werk van een historicus. Eerder van een vertaler die geen kennis heeft van de historische achtergrond van de havenstad. Een eeuwenoude haven zoals die van Cuetewyc kan bezwaarlijk als nieuwe portus betiteld worden. Als we op vandaag luisteren naar de Nieuwpoortenaar, dan omschrijft hij trouwens zijn stad als Niepoort, in tegenstelling tot de toerist en de buitenstaander die de stad omschrijft als Nieuwpoort.

Het is een eeuwenoud gebruik dat een portus gekoppeld wordt aan de naam van de waterloop aan de welke hij gelegen is. Het is dan ook bijzonder aannemelijk dat ‘Nie’ op de ‘Onie’ wijst, de vroegere naam van de Ijzer. De vermenging van waterloop en plaats duurt trouwens verder in de middeleeuwen. Zo spreken we in de 9de eeuw van de lsere Portus. In de 11de eeuw is het Yseram geworden en in de 13de eeuw wordt de haven nog beschreven als Yssera. Maar onder de Nieuwpoortenaars zelf spreekt men van de Onie en niet van de Ijzer.

Voor de Nieuwpoortenaars betekent hun stad in de jaren 60 nog altijd zoiets als de Oniepoort. Een naam die met tijd wel afgesleten is tot Niepoort. De economische herleving die zich omstreeks het einde van de 10de eeuw begint af te tekenen en die zich in de loop van de volgende eeuw weldra over een groot gedeelte van Europa zal uitbreiden, komt als geroepen voor dit Cuetewyc-Niepoort.

Dit is een fragment uit deel 1 van ‘De Kronieken van de Westhoek’

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>