Zoek de vijftig verschillen

Posted by  ivan.vanherpe@westhoek.net   in       8 months ago     263 Views     Leave your thoughts  

‘Dagboek van Augustijn’. Zo luidt de naam van mijn jongste kroniek. Ik heb er een ferme kluif aan gehad. Op 9 januari 2017 aan begonnen en pas nu de laatste hand gelegd aan een tekst van 68 A4-pagina’s. Het oorspronkelijk handschrift is dat van een Ieperse poorter. Zijn naam was Augustijn van Hernighem. De man leefde tussen 1540 en 1617 en schreef op zijn eigen manier een dagboek neer over de gebeurtenissen die Ieper en zijn wijde omgeving teisteren tussen 1562 en 1591.

Het eerste deel, tot in 1572 behelst de opkomst van het nieuw geloof, de beeldenstorm tot en met de dramatische zuiveringsperiode die de Spaanse hertog Alva uitvoert in zowat de hele Nederlanden. Een huiveringwekkend verhaal waarbij het haar op je armen af en toe recht gaat staan. De wreedheid bij de talloze terechtstellingen hier bij ons op de Grote Markt is niet te schatten.

De nieuwe kroniek was absoluut geen gemakkelijke opdracht. Van Hernighem schrijft zijn relaas zo goed als emotieloos. Zijn teksten zijn zo droog als het zand van de Sahara. Het Vlaams van zijn tijd is verdorie moeilijk om lezen en nog moeilijker om te begrijpen. Komt daarbij nog dat ik anders dan bij mijn vorige kronieken dit dagboek wilde vertellen vanuit de mond van de schrijver. Ik moest me met andere woorden gaan verplaatsen in de huid van Augustijn van Hernighem zelf.

Het gevolg is een ik-verhaal waarbij ik Augustijn toch wel een stuk eigenzinniger maak dan wat de man zelf ooit is geweest. Ik kruid zijn dagboek met extra accenten, weersomstandigheden, persoonsbeschrijvingen, geuren, kleuren, gevoelens. Het was, geloof me maar, de enige manier om echt grip te krijgen op de macabere gebeurtenissen die hier ooit op de ons zo bekende grond hebben afgespeeld.

De inspanningen om – zelfs na de eerste versie – een kroniek te krijgen waar ikzelf voor de volle honderd percent kon achter staan, waren niet min. Ik geef grif toe dat ik veel weken getwijfeld en gesleuteld heb. Maar achteraf beschouwd is het (voorlopig) eindresultaat voor wat mij betreft weer zo’n typische ‘Ivan Vanherpe’ kroniek met dat verschil dat ik toch wel weer een stap voorwaarts heb gezet. Ik ben er grandioos tevreden mee. Hopelijk delen jullie mijn mening.

Jullie kunnen kennismaken met ‘Dagboek van Augustijn’ op pagina http://www.dekronieken.com/P1572100.html

Toch nog even dit: om mijn volgers een idee te geven hoe verdraaid complex het is geweest om die oude tekst om te toveren tot een juweeltje van boeiende geschiedenis; kijk dan eens naar onderstaande ‘voor en na’ teksten. Zien jullie de verschillen?

Vanaf morgen begeef ik me terug naar de Jaarboeken van Veurne, waar ik me opnieuw zal ingraven in diezelfde 16de eeuw.

Groetjes, veel leesplezier..

Ivan

Voor

Na

Noch, zoo wasser een placaet gheroupen ter causen van den quaeden hoop, diewelcke daghelyckx veel quaet dede niet en cesserde, maer van lanckx te meer persevereerde, zoo wasser gheroupen, indiender hem yemaent sustineerde van eenighe zaken, op het levende lyf. Noch, indiender eenighe persoone consten ghecryghen ofte ghevanghen eenighe van den quaden hoop, zoude hebben van elcke mensche 50 guldens ende zoude hemlieden, indien ‘t noot waere, moeghe doot smyten zonder mesdoen ende een yghelyck was vangher ghemaect

Noch bovendien, om dieswille dat zoude moeghen den hoop myunderen, zoo was gheoordoneert indiender eenighen van den quaden hoop leetschap hadde eenighe van zyn conplysen brochten ghevanghen, zou gratie hebben den anbringher ende noch 50 guldens daertoe

Den Thundach 1568, en heeft men niet meer bedreven dan den sacramentdach, want men Onser Vrauwe omme ende het Helych Sacrament ende niet dobbel was. Maer ‘t ‘s daechts daernaer, zoo quammer zeker brieven van den duck d’Albe, dat men vieren zoude ende God loven ende dancken zoude met schoone processie-generael, zoo dat hem een yeghelyck zoude hem voughen tot danckbaerheit, zoo dat op den derden dach van Oust was gheroupen, dat op den 5 dach van Oust zoude Mesdach ende dat men die straten zoude vercieren met tabyts ende met ander schoone tooghen.

Ende de camers van rethorycke waeren ontboden ende men zeide hemlieden, dat se zoude tooghen maken, men zoude hemlieden plaetsen beschycken ende stellage maken, alzoo dat hem een yeghelyck vouchde om hem te quyten in alle zaken ter eere Gods. Ende men deder schoonen dynst ende men zoude niet ghelooft hebben de goetwillicheit van het ghemeene ende men maecte groote triomphe van alle blytschap, die Camers van Rethorycken deden huerlieder devoor ende de processie ghynck over de leet naer de Zuvelmaert, over de Coemaert naer de Duve duer Dauwerstraete, duer de Clierstrate, over de Nieuwe wech, over d’oude Cleetmaert, duer de Zuutstraete; wederomme over de leet alzoo in.

Maer noyt en zach men die straten oo vercieren want elck dede zyn beste ende men schooter zoo zere ter maert met haken ende men stacker alle vender uuten. Ende ‘t ‘s navens, zoo speilde men batementen ende die ghebueren vergaerden met elcandere ende men vierde in sommighe ghebuerten met pecktonnen. Ende men love God, dat by victorie ghegheven hadde zyn Helighe Kercke en den duck d’Albre uuter naeme van den coninck ons gheduchtuch heeren ende Lodewyck van Nasauwen verjaecht hadde ende meest alle zyn volck ghelaeten verslaen. God zy lof.

De overheid wordt inventiever met de dag. Begin augustus worden er extra maatregelen van kracht. Het aantal kwaadwilligen moet absoluut naar beneden. Het gerecht weet niet waar eerst springen en vraagt de hulp van de goedmenende burgers om slechte buren en vrienden te verklikken. Wie een geus kan vatten krijgt daarvoor een beloning van vijftig gulden. Dat is veel geld, geloof me maar mensen. Of die dood of levend aangebracht worden doet er niet echt toe. Indien het nodig is mogen de mensen zelf de calvinisten doden. Ze zullen hiervoor niet gestraft worden. Iedereen wordt ‘vanger’. De hoop slechteriken moet absoluut gereduceerd worden. Geuzen die weer op het rechte pad wensen te geraken krijgen gratie als ze kompanen verklikken en krijgen ook deze som geld als beloning.

Tuindag 1568 dreigt in mineur te verlopen. We beleven een kwakkelzomer. De zon is schaars goed en het regent bijna elke dag. Iedereen verdenkt iedereen, de verdeel en heers politiek zorgt voor misdadige toestanden. Ik haat het leven hier in de stad. Op 15 augustus plannen de Ieperlingen dan toch een eenvoudige processie, een rondgang met het beeld van de maagd Maria, samen met de glazen stolp, gevuld door heilig sacrament. Tot er enkele brieven binnenvallen van Alva zelf. God moet niet zo zo geloofd en gevierd worden maar met een grote uitbundige processie en daarbij moeten de straten rijkelijk versierd worden.

De rederijkerskamers worden ontboden en krijgen de opdracht tapijten op te hangen, togen op te stellen, podia te bouwen en toneelstukken ten berde te brengen ter ere van God. De misdienst wordt inderdaad een groot succes. Ik sta stomverbaasd bij het zien van al die goede wil bij het gemeen. Gewone mensen die zich plots engageren om grote triomfbogen in elkaar te knutselen, bogen van blijdschap. Blijdschap die hier nochtans ver te zoeken is. En de rederijkers presenteren op het moment zelf en als eersteklas positivo hun toneelstukken, dichtkunst en gezangen. De processie sluipt als een heilige slang via de Leet naar de Zuivelmarkt, passeert de Koemarkt en slingert zich via de Duve door de Dauwerstraat, de Klierstraat en de nieuwe weg richting Oude Kleermarkt. Daarna keert ze via de Zuidstraat terug naar de Leet.

De straten zijn versierd als nooit te tevoren. Ik begin vreemd genoeg het leven zelf door een roze bril te bekijken. Mijn buren scharrelen elk voor zich hun sprankeltjes hoop en vreugde bijeen. De hemel werkt ook mee, want zon en blauwe lucht zorgen na zo een lange tijd van ellende eindelijk eens voor een vrolijk sfeertje hier in mijn Ieper. Het voelt aan als kermis. Na de processie haasten de poorters zich naar de markt om geen glimp te missen van de opvoeringen van de rederijkers. Esbattementen, buren zoeken elkaar op, tot in de kleinste buurten van de stad. Hier en daar zorgen pektonnen voor gezellig knetterende vreugdevuren. Men looft God. Merci toch dat hij iemand als hertog Alva naar hier heeft gestuurd om de heilige kerk uit de kluwen van de ongelovigen te redden. God zij geloofd dat Alva de snode Lodewijk van Nassau en zijn mannen klein heeft gekregen. Wie er een andere mening op nahoudt zal die op een dag als vandaag wel voor zichzelf houden.

No Comments

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

You can use these tags:   <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>