Het levensverhaal en de perikelen van Jeanne Panne zijn ook wel de moeite waard om te vermelden. Zij en haar man baten een bakkerij uit in de Sinte-Mariestraat (nu de Recollettenstraat) en produceren tijdens hun huwelijk elf kinderen. Tien van die kinderen zullen een vroegtijdige natuurlijke dood sterven, haar man overlijdt in zijn vijftiger jaren. Jeannes lichaam vertoont allerhande geboorteplekken en zweren. Zo heeft ze een knoest van een rode plek onder haar rechter wenkbrauw. En dus moet ze volgens haar dichte omgeving wel een heks zijn. Na een klacht van de moeder van haar overleden knecht krijgt ze diens dood in haar schoot geworpen nadat ze hem zou bezocht hebben.
Op 10 mei belandt Jeanne Panne op de pijnbank. Een onderzoek van haar rode plek toont aan dat die ongevoelig is voor speldenprikken. Het duidelijk bewijs van een duivels stigma is geleverd. Deze vrouw heeft een pact gesloten met de duivel. Na drie dagen van foltering en pijniging legt ze moegestreden bekentenissen af. Op 16 mei 1650 eindigt ze haar menselijke bestaan op de brandstapel. De kosten van haar proces worden vergoed met de verkoop van haar eigendommen. De schrijver merkt op dat er van een doorgedreven verbranding in realiteit weinig terechtkomt. Ik moet dat enigszins relativeren. De veroordeelden zijn vermoedelijk reeds verstikt door de rook voor de vlammen aan hun lijf beginnen te sarren.
Van zodra men er zeker van is dat de dood een feite is, doven ze de vlammen. Daarna slepen ze het lijk aan een haak tot aan het Galgenveld bij Groenendijk om het zwartgeblakerd kadaver aan een staak op te hangen. Halverwege de 17de eeuw komt er een einde aan het gebruik van de brandstapel. De twee vermelde vrouwen zullen wellicht de laatsten zijn die er op terechtkwamen. Rond die tijd zijn de scherpe kantjes van de hekserij wat aan het verminderen maar absoluut nog niet uitgestorven.
Geen genade met zelfmoordenaars
De kerk van die tijd loopt niet hoog op met zelfmoordenaars. En dat is dan nog een understatement van mijn kant. Ik schreef ooit dat het kerkhof van Nieuwpoort rond het jaar 1400 tijdelijk moest sluiten omdat de pastoor het gewaagd had van daar een zelfmoordenaar te begraven. De begraafplaats zou pas weer opengesteld worden na het herinwijden van de deken. In de 17de eeuw is er eigenlijk nog niet veel veranderd met de aversie tegen zelfmoord.
Dat kan ik leren uit een document van 1623. Een Nieuwpoortnaar heeft zich opgehangen achter zijn woning. Zijn lijk zal drie dagen onaangeroerd blijven liggen op de plaats waar het aangetroffen werd. Dat gebeurt onder strenge bewaking tot het gerecht de zaak de zaak kan onderzoeken. Eerst en vooral moet het gerecht controleren of het hier gaat om een geval van zinsverbijstering. Nabestaanden of een speciaal aangestelde advocaat moeten dan zogezegd pleiten ‘voor het lijk’. Elk negatief antwoord is sowieso slecht voor de dode die zichzelf ten schande heeft gemaakt. Van zodra dit ‘negatief’ vonnis geveld is schieten de gerechtsdienaren aan het werk.
Ze slaan een koord om de hals van het lijk en sleuren het met de koord naar de voordeur of de voorpoort. Men graaft ter plekke een diepe put onder de drempel om het lijk tot op de straat te kunnen trekken. Het kadaver passeert dus wel degelijk onder de drempel. Op straat staat dan al een ‘heurde’ klaar een soort slede gemaakt van wissen, ingespannen achter twee paarden die het kadaver naar het Galgenveld trekken. Van respect kan ik niet gewagen, hier voert alleen minachting voor de dode de boventoon. Op de dodenakker hangen ze nu het lichaam met het hoofd naar beneden terwijl de voeten in een ‘micke’ gebonden zijn. Het hoofd zelf dient aan een ‘spriet’ (een soort vork) gehangen te worden.
De zelfmoordenaar hier in kwestie is een zekere Jan Leus die zich op 19 februari van kant maakte. Het vonnis vermeldt expliciet dat dit schandebetoon bedoeld is om anderen af te schrikken. De familie kan desgevallend het lijk afkopen om het ergens privé te kunnen begraven. Aan deze praktijken zal pas in 1782 een einde gemaakt worden. In het vervolg zal de zelfmoordenaar zonder enige vorm van ceremonie in de grond gestopt mogen worden.
–
Uit deel 10 van ‘De Kronieken van de Westhoek’
