banner
Jul 12, 2021
544 Views

Tot pulver verbrand

Written by
banner

Zaterdag 10 juli 1593. Om 5u luiden de klokken ongemeen heftig. De stilte van de ochtend is meteen naar de vaantjes. Gelet op de zelden meegemaakte intensiteit van het luiden staan er ons belangrijke zaken te wachten. Ze beginnen er in elk geval vroeg aan. Het gerecht zal vandaag justitie spreken over vijf Engelsen, een luitenant en een vaandrig van de gehate Oostendenaars. De gouverneur van Diksmuide vond het belangrijk om de zitting bij te wonen en loopt hier al rond in de stad. Hij heeft daar zijn redenen voor. Een van zijn eigen luitenanten zit vast in Oostende. Hij is te rade gegaan bij de graaf of hij zijn eigen man niet zou mogen ruilen tegen de hier gevangen luitenant en de vaandrig. Een boodschapper brengt het voorstel over naar Oostende waar ze akkoord gaan met de voorgestelde ruil. Ook de baljuw van de stad en de Zale van Ieper geven hun permissie. Bij het vertrek van de twee Ossies verwittigen ze hen nog eens klaar en duidelijk dat ze moeten ophouden met al die kwaaddoenerij in de streek.

Zaterdag 17 juli 1593. We leven in de overtuiging dat er vandaag justitie gedaan zal worden over een toveres die zeker al een jaar gevangen zit. De soeverein van Vlaanderen is ook met die bedoeling naar Ieper afgekomen. De bewijslast tegen de vrouw is na een jaar hard zoeken echter nog maar aan de magere kant. Dat is ook de reden waarom haar proces uitgesteld wordt. De prijs van het koren is vandaag gestegen, niets verontrustend, hoewel graan hoort te zakken in prijs tijdens de zomermaanden. Er wordt omgeroepen dat Ieperlingen die koopmansgoederen willen vervoeren naar Diksmuide dat kunnen doen via schepen op de Ieperlee en dat de scheepskraan aan de Leet vanaf 12u ter beschikking staat voor het laden van de goederen.

In Diksmuide gaat immers de julifoor door, beter bekend als de Magdalenafeesten. Die planning wordt wat later overhoop gehaald door berichten dat er ruiters en voetvolk binnengekomen zijn in Oostende en dat de Westhoek daar best rekening mee zou houden. Enkele kooplieden laden alvast hun goederen uit het schip. In plaats van nu op avontuur te gaan is het veel verstandiger om netjes thuis te blijven. We moeten het onheil niet opzoeken als het niet nodig is. Na de inname van Geertruidenberg zijn de vijanden vanuit Brabant ingescheept. Terwijl de poortklok de avondlijke sluiting aankondigt rijdt de baljuw van de Zale met een wagen de stad binnen. Aan boord brengt hij Hector Vandewaele binnen, een man die hier vijf dagen geleden uit de stad werd gezet.

24 juli 1593. De trommels begeleiden de aankondiging dat de Ieperlingen vanaf heden kunnen inleggen in de loterij die georganiseerd wordt door de kerkmeesters van Sint-Maartens. Met de opbrengst zal een volumineus kruisbeeld gemaakt worden voor in het oksaal. Wie één daalder inlegt maakt kans op de hoofdprijs. Een set van vier grote met zilver belegde schalen, ‘coppetassen’, met een waarde van zestien pond. De tweede prijs is een set van drie identieke coppetassen, de derde prijs biedt kans op twee schalen. Daarnaast zijn er nog heel wat zilveren lepels te winnen en die hebben blijkbaar een waarde van drie gulden per stuk. De trekking van de loterij zal plaatsvinden in de week die volgt op Thuyndag.

Deze week verhuizen nogal wat koninklijke soldaten vanuit Brabant naar de streek van Sint-Winoxbergen waar men duidelijk bezig is met de opbouw van een schoon leger. Achtduizend ruiters en zestienduizend voetknechten is inderdaad geen kattenpis. De leiding zal vermoedelijk niet meer in de handen liggen van de oude graaf van Mansveld. Die heeft een grote ziekte opgelopen tijdens de voorbije campagne en bovendien is het nu een publiek geheim dat het niet Albrecht van Oostenrijk is die Farnese zal opvolgen. Neen: het wordt zijn broer Ernest of Ernst, ook al een broer van de Duitse keizer Rudolf. Deze Ernest wordt binnenkort de nieuwe landvoogd van de Nederlanden. De hele overdracht heeft natuurlijk zijn tijd nodig. De nederlaag in Geertruidenberg, de ziekte van Mansveld en het wachten op een nieuwe baas zorgen duidelijk voor minder discipline bij de soldaten. Ik vind het toch maar een rommelige situatie.

26 juli 1593. François Habbourdijn, de assistent van de soeverein van Vlaanderen voert vandaag een nieuwe terechtstelling uit, traditiegetrouw met ‘de mannen van de lene’ als jury. Dit keer komt een oude vrouw aan de beurt. Een zekere Margette, een weduwe geboren in het Waalse land. Ze moet er zeker al veertig jaar heksenpraktijken op nahouden. Pas nu kom ik te weten dat deze Margette de moeder en de grootmoeder is van de moeder en dochter die op 10 mei tot as verbrand werden. Een week geleden is onze soeverein met twee commissarissen naar Ieper gereden om haar te verhoren en te pijnigen. Vandaag zal het resultaat daarvan voorgelezen worden in de berechtingskamer.

De vreselijke sententie die meestal niets goed inhoudt voor de beschuldigde in kwestie. Ik vat de uitspraak even samen: ze heeft heeft tien jaar de praktijk van vroedvrouw uitgeoefend, samen met een andere vroedvrouw die haar assisteerde. Tijdens die periode heeft ze ontelbare pasgeboren kinderen vermoord en als honden begraven, ja zelfs zonder doopsel. Het zijn inderdaad loodzware beschuldigingen. Achteraf heeft ze die kinderlijkjes opgegraven en ter ere van de geuzen in brand gestoken. De as van de verkoolde baby’s gebruikte ze voor haar toverpraktijken. Hierbij liet ze meerdere mensen sterven en betoverde ze koeien, vruchten, paarden en schapen. Haar bizarre toverkunst werd overgenomen door haar dochter en kleindochter. Margette heeft hen daarvoor alle nodige instructies gegeven. Ze heeft maar al te duidelijk haar doopbeloften, het christelijk geloof, het heilig kruis en de heilige Drievuldigheid geschaad en beledigd. De beschuldigde voerde gesprekken met de hel.

Tijdens haar leven heeft ze verschrikkelijke en gruwelijke zaken gedaan, het is amper met woorden te beschrijven. En zo wordt ze natuurlijk veroordeeld om levend tot assen verbrand te worden. Voor het gasthuis beginnen de gerechtsdienaars al onmiddellijk met de voorbereidingen van de executie. Het schavot heeft iets weg van een podium waarop onze rederijkers hun toneel spelen. Het ‘huizeken’ van sprokkelhout is wel de enige – macabere – versiering, veel zal er niet gelachen worden vandaag. De poorters van de nabijgelegen straten komen er op af en zijn net op tijd om de oude vrouw van de lakenhalle naar het podium te zien sjokken. Een mager verschrompeld overschotje van een mens dat fysiek wel kan vergeleken worden met een heks. Van de toeschouwers kan ze zo te horen niet op veel sympathie rekenen. Ze wordt zonder al te veel complimenten in haar brandhuis gebracht en vastgebonden. Even later halen de hitte en de vlammen haar ziel weg en wordt deze Margette tot pulver verbrand. Of ze tijdens die laatste ogenblikken nog effectief spijt heeft gehad van haar zonden blijft een open vraag.

–

Uit deel 8 van ‘De Kronieken van de Westhoek’ – Dagboek van Augustijn –

Article Categories:
terug naar het verleden
banner
› http://www.dekroniekenvandewesthoek.be

Vlaamse geschiedenis zoals je die nog nooit beleefd hebt!

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *