Besmettelijke ziekte in Lo

Opnieuw een besmettelijke ziekte te Lo
Anno 1666: op 2 mei werd een prachtige huldiging van de nieuwe koning Karel de tweede georganiseerd in de aanwezigheid van de gedeputeerden van al de steden en de landen van Vlaanderen. De huldiging vond plaats in Gent. Gouverneur-generaal Castel Rodrigo bekleedde de plaats van de monarch en legde in zijn plaats de gebruikelijke eed van trouw af, gevolgd door die van de gedeputeerden en de magistraten. Ondanks al de nauwkeurige voorzorgsmaatregelen die men maar kon verzinnen bleven de stad Lo en heel Vlaanderen niet beschut tegen de besmettelijke ziekte die er zich heeft geopenbaard.

Tot grote schrik van de inwoners die de voorbije jaren al die beschreven ramptoestanden hadden beleefd. En nu was er dus die nieuwe ziekte. De kerken en de kapellen zaten vol met ware gelovigen die bij God smeekten om hulp. Men benoemde pestmeesters en men trachtte alle mogelijke middelen tegen dit kwaad aan te wenden. Maar ondanks al die pogingen moest men vaststellen dat deze ziekte dagelijks in omvang toenam zodat op korte tijd het merendeel van de burgers er aan gestorven was. Er bleven maar weinige huizen bewoond. De koning deed pogingen om de inwoners te helpen en de stad die zich in dermate arme toestand bevond enigszins te herstellen. Zo verleende hij de toelating om de jaarlijkse vrije feesten uit te breiden van drie tot negen dagen.

Voorts verleende hij de inwoners de licentie om tolrechten te eisen op allerhande goederen, ten profijte van de stad. Anno 1667: de Fransen hebben de oorlog tegen de Spanjaarden opnieuw opgestart en ze namen op 12 juli Veurne en de stad Lo in. Er werd direct een Frans bevel uitgegeven waarbij al de eigenaars van Veurne-Ambacht verplicht werden een jaarlijkse pacht op al hun eigendommen te betalen. Die pacht kwam bovenop de gebruikelijke bijdragen. Hun dwingelandij was zeer groot en zwaar, vooral omdat de zware brandschattingen maandelijks moesten betaald worden terwijl de Fransen dan nog met alle mogelijke wreedheid begonnen te roven en daarbij verscheidene parochies vernielden en er de mensen mishandelden. Het hels gespuis had het niet erger kunnen doen.

Opnieuw oorlog tussen Spanje en Frankrijk
Anno 1668: in Aken werd de vrede getekend waarbij de steden Lo, Veurne en Diksmuide aan de Spanjaarden werden teruggegeven. Dat werd op bevel van onze koning afgekondigd op 2 juni en gebeurde in onze stadshalle.

Anno 1669: in de maand augustus is gouverneur-generaal Don Pedro de Velasco op inspectiebezoek gekomen in al de steden van de Spaanse Nederlanden. In deze tijden voelde men opnieuw de straffende hand van God die ons alweer bezocht met de schromelijke ziekte van de pest, hoewel die niet zo gevaarlijk was als drie jaar geleden.

Anno 1672: de oorlog tussen Spanje en Frankrijk begon weer te ontsteken. De Franse garnizoenen begonnen langs onze landen te zwerven. Zo ondervonden onze mensen dagelijks alle vijandschap van roven, stropen, moorden en branden bedreven op de Spaanse onderdanen die in vrede leefden. Voor dat onze landlieden de kans kregen om op de vlucht te slaan werden ze al door de Fransen besprongen en bijna heel West-Vlaanderen veranderde in een woestijn.

Anno 1673: in september verleende gouwgeneraal, graaf van Monterey brieven van represaille op de Fransen. Hij zond bevelen naar iedere magistraat van zich in de buurt van de Fransen te begeven en dat ze hun onderdanen ertoe zouden pramen om snel naar de steden te vluchten. Hun boeren mochten wapens gebruiken en ze werden aangeraden om zich bij de soldaten te voegen. Geweld moest met geweld bedacht worden, we moesten de Franse onderdanen zoveel mogelijk pijn doen zoals we dat van hen ook altijd maar kregen. En zo liepen de partijen wederzijds op en af en groeide het geweld wel elke dag. De Fransen plunderden daarbij de bargie op de Lovaart.

De vrede van Nijmegen in 1678
Anno 1677: in de maand augustus is graaf d’Ossera, de bevelhebber van een Spaans vliegend leger komen kamperen bij Lo. Maar er was niet veel meer te vinden: iedereen was gevlucht, alles was geroofd en geplunderd en daarom verplaatsten ze hun kamp naar Veurne-Ambacht waren ze de stad Veurne dwongen tot contributies zodat ze van het vuur zouden gespaard blijven.

Anno 1678: op de 17de september werd de vrede van Nijmegen afgesloten. Daardoor bleven Lo, Diksmuide en Veurne bij Spanje terwijl Ieper Frans grondgebied werd. Een jaar later werd die vrede te Lo door het magistraat afgekondigd op het stadhuis. Dat gebeurde zonder enige vorm van plechtigheid of vreugdetekenen bij de mensen. Want de Fransen weigerden om verscheidene steden te ontruimen.

Anno 1680: in de laatste dagen van november vertoonde een gruwzame komeet zich in de lucht. Die kwam op in het westen en strekte zich dan langzaam uit naar het noorden. Het fenomeen scheen veel heviger dan een avondster, de lengte van de staart werd geschat tot 80 graden en was gedurende twee maanden zichtbaar.

Anno 1682: de koning van Frankrijk maakte opnieuw aanspraak op Vlaanderen. Hij liet zijn troepen te velde trekken waardoor de landlieden begonnen te vluchten en Spaans Vlaanderen opnieuw in beroering was. Enkele forten werden opnieuw bezet gehouden.

Anno 1683: de Fransen namen op 10 november Diksmuide in. Daarnaast verplichtten ze al de parochies in de Westhoek om een maandelijkse contributie te leveren. Ze eisten dermate grote geldsommen dat het onmogelijk was om die bij elkaar te krijgen. Dat was meteen de reden waarom men opnieuw zoveel onbewoonde plekken zag. Ondertussen kregen de mensen brieven van het hof van Brussel waarbij streng verboden werd om ook maar één stuiver brandschatting te betalen aan de Fransen. En wie dat toch deed mocht zich aan lijfstraffen verwachten. En zo werden onze arme landlieden dagelijks mishandeld en geplunderd. De levenssituatie van de overgebleven inwoners was onbeschrijfelijk. Hoewel men nog maar op enkele plaatsen inging op de eisen om brandschatting te betalen. Maar nu roofden de Fransen de beesten, ze plunderden de huizen en smeten ze af. De boeren en boerinnen werden uitgestroopt tot op hun naakt lichaam en onmenselijk mishandeld zodat de Fransen in die tijd omschreven werden als ‘christelijke Turken’.

Een wapenstilstand voor twintig jaar
Anno 1684: op 15 augustus werd een wapenstilstand voor twintig jaar afgesloten. Frankrijk moest al de gebieden die ze veroverd had sinds de vrede van Nijmegen teruggeven aan Spanje. Kortrijk werd door de Fransen helemaal afgebroken. Menen werd versterkt en dat was ook het geval met Diksmuide en met het fort van Knokke. Ondanks de wapenstilstand eiste de Franse veldheer toch nog altijd de som van 640.000 ponden van Vlaanderen. Die som moest betaald worden voor de 15de september en de parochies die hun deel niet op tijd betaalden werden zonder genade beroofd en in brand gestoken. Op 8 oktober werd de wapenstilstand eindelijk officieel gepubliceerd binnen Lo. De vreugde was maar matig omdat de mensen van Vlaanderen het lachen verleerd waren.

Anno 1688: Frankrijk is opnieuw begonnen aan de oorlog. Zodat hun soldaten alweer begonnen te brandschatten. De gouverneur van Nieuwpoort beantwoordde die agressie met het openen van de sluizen zodat heel het land tot aan de grenzen van Frankrijk onder water kwam te staan.

Anno 1690: de Fransen veroverden Kortrijk, Lo en Diksmuide die ze direct begonnen te versterken en dat was ook het geval met Veurne.

Anno 1692: op de 1ste september is koning Willem van Engeland met zijn leger te Deinze over de Leie gekomen. Ze sloegen hun kamp op bij Roeselare en kregen daar korte tijd later nog meer versterkingen vanuit Engeland. Die troepen zijn dan op Diksmuide gevallen en hebben die stad veroverd. Van daar vertrokken ze richting Lo die eveneens door de Engelsen werd ingenomen. Ook Veurne, die onlangs nog maar door de Fransen werd overweldigd viel in Engelse handen. De Engelsen maakten direct werk van extra versterkingen voor Veurne. De 18de september voelde men in Lo een aardbeving, maar er was relatief weinig schade.

Lo krijgt duizend Engelsen te verwerken
Op de 28ste december is markgraaf van Boufters met zestien eskadrons en twintig bataljons manschappen gearriveerd voor Veurne. De hertog van Beieren, onze gouverneur-generaal, zeg maar de landvoogd van de Nederlanden Maximiliaan II Emanuel van Beieren, was ronduit verbaasd over deze Franse agressie. En van zodra hij daarvan op de hoogte werd gebracht vertrok hij van Brussel naar Nieuwpoort waar hij zijn militairen optrommelde om de situatie te bespreken. Hij belastte de gouverneur, de graaf van Hoorn om weerstand te bieden. Maar die heeft op 3 januari 1693 de stad Veurne via een verdrag overgeleverd aan Boufters en zijn Fransen. Op de 10de januari vertrokken de Engelsen uit Diksmuide, het land in de Westhoek werd nog maar eens beroofd en gebrandschat. De Fransen hebben Diksmuide geslecht en namen ook Lo weer in hun bezit. De vijanden hebben Diksmuide alweer verlaten en koning Willem nam met 2.000 mannen opnieuw bezit van deze stad. Dat was ook het geval met Lo die 1.000 Engelsen te verwerken kreeg.

Anno 1695: op 27 juli werd Diksmuide overgeleverd aan de Fransen. Dat gebeurde na een beleg van negen dagen en nadat er dertig bommen waren afgeschoten. Diksmuide werd nog maar eens geslecht en daarna namen ze Lo in.

Anno 1696: de Hollandse generaal Fagel van de Nederlandse geallieerden probeerde Veurne in te nemen maar keerde feitelijk alleen maar terug met verscheidene gijzelaars en een menigte van schapen en koeien die hij gestolen had uit verscheidene gehuchten en parochies en ook uit Lo. De gijzelaars dienden om de contributies die ze aanvankelijk weigerden op tafel te leggen alsnog af te dwingen. Een jaar later, in 1697 werd op 20 september de vrede gesloten te Rijswijk en daardoor zijn Lo en Veurne tot in 1713 aan de Fransen gebleven. Op 31 oktober werd deze vrede binnen Lo afgekondigd.

De contributies voor het leger
Anno 1706, op de 24ste mei wonnen de geallieerden de slag van Ramillies tegen de Fransen waardoor deze het grootste deel van onze Nederlanden moesten verlaten. John Churchill, de hertog van Marlborough, zakte met zijn leger af naar Beselare en van ginder stuurde hij generaal Ouwerkerke samen met generaal Fagel om Oostende te gaan belegeren. Oostende werd veroverd op 6 juli en Menen op 22 augustus. Vooraleer de veldtocht van Churchill kon afgerond worden, moesten de geallieerden nog hun contributies krijgen voor hun militaire prestaties. Ze besloten dat die moesten vereffend zijn tegen uiterlijk de 5de mei van 1707 en dat zowel de Vlaamse als de Franstalige gewesten moesten meebetalen. De factuur (in Franse ponden) zag er als volgt uit:

kasselrij van Rijsel: 659.000

 Doornik: 248.200
Ieper: 210.000
Belle: 131.000
Lo: 3152
De Waalse steden: 56.000
Het slot en land van Wervik: 14.458
De Roede van Menen: 57.000
Poperinge: 40.000
De acht parochies van Veurne-Ambacht 60.072

Samen was dat 1.696.883 Franse ponden. Daarnaast moesten ook nog onderstaande sommen betaald worden:

Veurne-Ambacht: 240.000
De kasselrij van Cassel: 340.000
Sint-Winoksbergen: 252.000
Meereghem: 34.000
Broekburg: 54.000

In totaal bedroeg de rekening zo 10.896.883 Franse ponden.

Gods vergramde gesel
Anno 1708: op de 8ste oktober heeft de heer William Cadogan, de rechterhand van Marlborough de vaart van Nieuwpoort overgestoken om met zijn troepen een inval te doen in Veurne-Ambacht. Om dat te verijdelen hebben de Fransen uit Nieuwpoort het land onder water gezet via 13 openingen. Cardogan trok verder met zijn manschappen en kwam overnachten binnen Lo. Hij liet beslag leggen op alle granen tot onder Sint-Winoksbergen en stuurde al dat graan verder naar het leger van Marlborough dat nog altijd in Roeselare verbleef. En nog altijd was Gods vergramde gesel in onze landen niet uitgeraasd! Onze streken die zo uitgeput en verpletterd waren door dusdanig grote en langdurige oorlogen kregen nu af te rekenen met zo een felle vorst zoals men die nog nooit te voren zo beschreven had. Die begon op de avond van 5 januari 1709 en heeft zeven weken aangesleept. Al de granen in de akkers bevroren zodat men 35 gulden Vlaams courant geld moest betalen voor een zak rogge. Voor 25 eieren diende drie gulden en drie stuivers betaald worden.

Anno 1711: tijdens de nacht van 3 op 4 oktober werd het fort van Knokke veroverd. De ‘Knocke’ is gelegen op de kruising waar de Ieperlee en de Ijzer in elkaar samenvloeien. Het fort was in die tijd niet al te goed bezet gehouden en dat was de Nederlandsgezinden niet ontgaan. Dat was ook de reden waarom Simon Delarue, een vermaarde partijganger van de geallieerden met 180 mannen uit Oostende vertrokken was en via allerhande omwegen door het platteland slaagde hij er in om zich te verschansen in het fort van Knokke. Hij kon dit succes toeschrijven aan de vermetelheid van een van zijn kompanen, een jonge landman van bescheiden afkomst, genoemd als Sampaigne. De jongeling was een stoute en onbevreesde wezel. Hij meldde zich in de vroege morgen aan bij de twee schildwachten die de poort bewaakten en voor die het goed en wel beseften had hij die al om het leven gebracht. Simon Delarue stormde daarna in zeven haasten de poort binnen en overrompelde de brug. De rest van de manschappen maakte zich meester van de twee andere poorten. Zo heeft Delarue dat belangrijk fort op minder dan een half uur veroverd dank zij de snelheid en de grote moed van deze jongeman.

1713: de vrede van Utrecht
Anno 1713: op de 11de april werd de vrede gesloten in Utrecht. Dat gebeurde tussen Holland en Frankrijk. Bij artikel 13 stond de koning van Frankrijk al zijn rechten af aan het huis van Oostenrijk. Deze claim-afstand ging over zijn eigendomstitels op Veurne en Veurne-Ambacht met de acht parochies en daarbij inbegrepen het fort van Knokke, de steden Lo en Diksmuide met hun afhankelijkheden. Ook Poperinge, Waasten, Komen en Wervik en al de gebieden aan de linkerkant van de Leie werden afgestaan aan Oostenrijk. Op 16 april werd de met Frankrijk afgesloten vrede bekend gemaakt in het kamp van Lo, net zoals dat gebeurde in al de steden van de Nederlanden en dat zorgde zowat overal voor een algemene en onbeschrijfelijke vreugde bij de inwoners. Op 2 juni hebben de Fransen hun boeltje gepakt in Veurne en twee dagen later in Ieper. Terwijl ze onder de ene poort weg stapten kwamen de Hollanders al via een andere poort binnen gemarcheerd. De heer van Gravenstein werd aangesteld als gouverneur van Veurne terwijl Ieper onder de leiding kwam van Anton Günther, de prins van Holstein-Beck.

Anno 1720: op 11 februari geschiedde te Ieper de plechtige huldiging voor West-Vlaanderen van keizer Karel VI als graaf van onze provincie. Hij werd er vertegenwoordigd door prins Claudius de Ligne. De gedeputeerden en de schepenen van Lo waren ook aanwezig op deze plechtigheid en ze legden er hun eed van getrouwheid af aan de nieuwe vorst die ook wederzijds zijn trouw bevestigde en het goed gebruik van de bestaande privileges accepteerde.

Anno 1725: te Wenen werd op 1 mei de vrede ondertekend tussen onze keizer en de koning van Spanje, een overeenkomst tussen keizer Karel VI van het heilige Roomse rijk en koning Filips V van Spanje, waarbij de Spanjaard afstapte van al zijn rechten op de Nederlanden. Hiervoor werden binnen de stad grote vreugdetekens getoond en allerhande vieringen bedreven. Nu de vrede helemaal terug was in het land zag men in Lo een wonderlijke ijver op gang komen om de koophandel te herstellen. De commerce was door de langdurige oorlogsrampen helemaal om zeep. Slechts een klein aantal mensen was de voorbije periode in Lo komen wonen. En de middelen waarover ze nog beschikten waren ook niet om over naar huis te schrijven. Ik vraag me af wat de toekomst voor Lo in petto houdt….

–

Uit deel 7 van ‘De Kronieken van de Westhoek’