De hautaine gravin zal weldra een flinke toon lager zingen. Haar zoon Willem neemt op 6 juni 1251 deel aan een riddertornooi georganiseerd door de heer van Trazegnies. Zowat de hele top van de ridderwereld uit Henegouwen, Vlaanderen en Brabant strijkt er neer. Mannetjesgedrag, onderlinge conflicten en de haat tussen de Avesnes en de Dampierres blijken hier toch wel een fatale cocktail te zijn waarbij de heren met elkaar kunnen afrekenen. Tijdens het steekspel vergeten sommigen de fairplay eigen aan de ridderstatus en hakken ze in op hun vrienden-tegenstrevers dat het niet meer mooi om zien is. Het bloed stroomt die dag rijkelijk en er vallen verschillende doden. Onder hen ook Willem van Dampierre.
Margareta staart woedend voor zich uit wanneer ze het verschrikkelijk nieuws verneemt. In haar blinde haat legt ze direct de schuld bij de Avesnes. Dampierres lichaam wordt met een grote rouwplechtigheid naar Marquette gevoerd en daar op 6 mei 1251 onder een marmeren graftombe begraven. Daar zal Henegouwen voor boeten. Ze verhoogt in dat landsdeel alle rechten en belastingen, ontslaat al de baljuws, proosten, kasteleins en andere beambten en vervangt ze door 300 Vlamingen. Ze krijgen de opdracht om niets door de vingers te zien. Om haar functionarissen te beschermen krijgen ze een statuut van onschendbaarheid. Daardoor snijdt ze natuurlijk in de ziel en de eigenheid van de Henegouwers, ze hongert het land moedwillig uit.
Haar obstructie van Henegouwen staat dan weer in schril contrast met haar goodwill voor Vlaanderen. De inwoners hier staan volop in haar gratie. In 1251 verleent Margareta aan de Gentenaars – tot groot jolijt van de kooplieden – een vergunning om tussen Aardenburg en Damme een nieuw kanaal te graven. De Lieve. Zo zal het water van de Schelde via de haven van Damme naar de zee kunnen weggevoerd worden. Gent zal in ruil voor zijn investering trouwens geen tolgelden moeten betalen en wordt eigenaar van de vaart en een strook van 1,20 meter aan beide oevers.
De dwingelandij en de ellende die Zwarte Margriete aanricht in Henegouwen blijven niet zonder gevolgen. De inwoners kunnen haar bloed drinken. Haar Vlaamse ambtenaren die de boel uitzuigen benoemen de Henegouwers als ‘vazallen van de vrouw van Vlaanderen’. Hun tirannie is ronduit schandalig en zorgt voor een maatschappelijke verontwaardiging die zeer ongezond is. Het uitbreken van onlusten en oorlog is slechts een kwestie van tijd. Wanneer negen ‘vazallen’ een vleeshouwer (een zekere Gerard le Rond) uit Chièvres van zijn pas gekochte os beroven, omdat dit beest naar hun zeggen bestemd is voor de gravin, en daarbij nog de man zelf vermoorden, dan blijft de reactie niet uit.
Enkele van le Ronds knechten kunnen ontkomen en brengen zijn zonen op de hoogte van de aanslag. De wraak van zijn zes zonen, ook allemaal vleeshouwers doet de burgerij samenklitten. Hun kwaadheid manifesteert zich in een soort heilig verbond om Henegouwen van Vlaanderen af te scheuren. Ze willen breken met hun kwaadaardige gravin. De leden van het verbond brengen een cirkelvormig embleem aan op hun kledij om aan te tonen dat ze lid zijn van de ‘Société des Ronds du Hainaut’. De verzetsgroep komt een eerste keer samen in het bos van Willehourt. In de stilte van de nachtelijke duisternis leggen ze allen een dure eed af om Henegouwen te bevrijden van het schandelijk juk hen opgelegd door Margareta.
De verschrikkelijke wraakacties van 1252
10 november 1252. De ‘Ronden’ voeren op Sint-Maartensavond een eerste aanslag uit te Melin. Tien vazallen die er duchtig de bloemetjes buitenzetten, worden samen met hun zes dames van lichte zeden op wrede manier aangepakt. Ze doden de mannen en verminken de vrouwen op een vreselijke manier en op zes verschillende manieren. Het afkappen van neus, bovenlip, onderlip, kin, oor en oog om vervolgens de toegetakelde meisjes in deze afgrijselijke toestand naar Ath te verjagen. Daarna volgen identieke wraakoefeningen in Arbre en in Lens en ook hier verminken ze de vrouwen in hun gelaat. Hun executies zullen zes weken lang aanhouden.
Overdag verschuilen ze zich in de bossen en tijdens de nacht jagen ze op de vazallen zoals ze dat zouden doen op everzwijnen of wolven. De Henegouwse bevolking kan hun acties natuurlijk smaken. De volgende zeven maanden zullen er in totaal 84 vazallen om het leven gebracht worden. Margareta slaat wit uit van colère als ze de toegetakelde vrouwen te zien krijgt. Ze geeft de bisschop van Luik onder zijn voeten omdat hij de Ronden een thuis geeft in Thuin. Die riposteert dat ze niets te zeggen heeft in Henegouwen omdat ze de aanstelling van Jan van Avesnes als wettige graaf van Henegouwen heeft tegengewerkt en dat de geestelijken een schuilplaats verlenen aan allen die het belang van Henegouwen nastreven.
Veel meer dan kwaad zijn zit er voor Margareta van Constantinopel niet op. Ingrijpen kan ze niet want ze heeft op dat moment al genoeg katten te geselen. Volgens de Hollanders heeft ze nagelaten om manschap af te leggen voor haar gebieden in Rijks Vlaanderen en staan die nu vrij open voor Jan van Avesnes. Maar in Duitsland denken ze daar alsnog anders over: Margareta blijft de vazal van het Roomse rijk en zal dat ook blijven. Toch zal de situatie verder ontsporen. Ondanks de verzoeningspogingen vanuit Brabant. De vijandigheid van Holland tegen Vlaanderen en hun vriendschap voor de Avesnes verdient voor Margareta een militair antwoord.
Haar oudste zoon Gwijde van Dampierre trekt onder groot gejuich met een leger van 30.000 eenheden weg van de Vlaamse kust, in de richting van het noorden. Floris van Holland zorgt ervoor dat de Vlamingen niet lang meer zullen lachen. Op 4 juli 1253 leiden de mannen van Gwijde en Jan van Dampierre de totale nederlaag tijdens de veldslag van Westkapelle op het eiland Walcheren. Volgens sommige schrijvers verliezen zo goed als alle Vlamingen het leven. Een aan de voet gekwetste Gwijde en zijn broer Jan vallen in vijandelijke handen samen met 230 edellieden en ridders. De Hollanders maken de hele Vlaamse vloot buit en keren zo zegevierend terug naar eigen land. Tot overmaat van ramp is Jan van Avesnes met de hulp van de ‘Ronden’ begonnen aan de verovering van een aantal Henegouwse sterkten.
De Dampierres zitten gevangen
Margareta zit nu natuurlijk helemaal met de handen in het haar. Ze stuurt gezanten naar Duitsland met de vraag aan de keizer of hij geen kansen ziet om haar zonen vrij te krijgen. Ze krijgt voor antwoord dat ze dan best wel eens zou mogen komen onderhandelen en zich met hem moet verzoenen en daarna haar manschap dient af te leggen. Pas dan zal de keizer kijken wat hij kan doen. In Holland geven ze ondertussen niet thuis op identieke verzoeken. Al haar hoop rust nu op de Franse koning Lodewijk IX die bezig is met zijn terugkeer vanuit Syrië. In 1254 is hij eindelijk terug. De Vlamingen hopen vurig dat ze hun gevangen prinsen zullen terugzien en dat de verloren steden zouden kunnen terugkeren in de schoot van hun land.
De vijf hoofdsteden; Gent, Brugge, Ieper, Rijsel en Douai gebruiken hun autoriteit en sturen hun gezanten in de naam van Franse koning naar Holland. Met de keuze tussen de vrijlating van Gwijde en Jan of een nieuwe oorlog. Graaf Willem lijkt te willen ingaan op hun verzuchtingen maar stuurt hen terug met een waslijst van onaanvaardbare voorwaarden. De afstand van Walcheren aan Holland en het toewijzen van Rijks Vlaanderen aan de Avesnes met daarbij de zekerheid dat Jan van Avesnes Henegouwen erfachtig in zijn bezit krijgt. Plus een financieel toemaatje van 200.000 gouden gulden. Achteraf blijkt niemand in Vlaanderen bereid om deze eisenbundel te accepteren. Het enige waar ze het in Vlaanderen over eens zijn is de wetenschap dat Robrecht van Bethune, de nu zesjarige zoon van Gwijde van Dampierre de wettelijke troonopvolger zal zijn indien zijn vader in gevangenschap zou sterven. Positief voor gravin Margareta is wel de volledige steun van de Vlaamse steden. Vlaanderen trekt nu duidelijk aan één zeel.
–
Uit deel 9 van ‘De Kronieken van de Westhoek’ – Het oud Verhaal van Vlaanderen –


