banner
Jun 30, 2021
866 Views

Een flauw afkooksel

Written by
banner

Hoog tijd om terug te keren naar de Westhoek. De verwoestingen na een zware storm geven ons maar een flauw afkooksel van het uitzicht van onze gewest na de doortocht van de Franse legerbenden. Veel steden en dorpen liggen in puin. De weggejaagde inwoners vinden bij hun terugkeer amper nog de plaats waar hun woonsten gebouwd stonden terug. Of ze zoeken tevergeefs naar ouders, vrienden en familieleden die gedurende deze vreselijke tijd omgekomen waren. Hier heerst alleen maar droefheid en ellende. In het Veurnse lijkt er geen einde te komen aan de opeenvolging van rampen. Na de onderwaterzetting door het zeewater blijft het niveau maximaal staan tot de 19de juli. Uitgestrekte zaai- en weilanden liggen er ondergespoeld bij. Veel inwoners moeten wegens de overstroming hun huizen verlaten of ze kunnen ze door de regen niet langer bereiken.

De landlieden leiden hun vee naar hogergelegen percelen en voeden de dieren met de veldvruchten die ze zelf in het water gaan afsnijden. Velen zijn verplicht om hun paarden en vee voor een spotprijs te verkopen. Op 19 juni 1794 laten de Fransen de waterstand gelukkig met 30cm zakken waar het blijft staan tot in maart van 1795. Slechts weinige velden kunnen in het voorjaar al bezaaid worden. Er zijn niet voldoende paarden beschikbaar voor het landwerk en de grond is zo doorweekt van het zoute water dat hagen en bomen verkwijnen en afsterven. De aardappelen, rapen en groenten vervriezen in de grond. Er heerst overal een grote schaarste van levensmiddelen.

De prijs van de tarwe stijgt in het voorjaar van 1795 tot ongekende hoogte. Per Veurnse zak moeten de mensen al meer dan 50 ponden neertellen. Te midden deze ellende barst er dan nog een besmettelijke ziekte uit. De gevreesde ‘rode loop’ die van aan de zeekust tot aan Ieper talrijke slachtoffers naar het graf sleept. Tegen deze kwaal gebruiken de mensen vijfvingerkruid die ze bakken in koeken en ze drinken daarbij op look getrokken azijn. Veurne-Ambacht, van oudsher het rijkste gedeelte van Vlaanderen is nu in uiterste armoede gedompeld.

Bladeren als lichaamsbedekking
Charles de Latre, burgemeester en landhouder van de stad en de kasselrij van Veurne doet wat hij kan om de toestand van de inwoners wat te verzachten. De Franse gezanten Briez en Haussman organiseren in Brussel op 5 januari 1795 een vergadering met afgevaardigden uit het overwonnen land om de integratie met de republiek te bespreken. Met het geluk van de inwoners als doelstelling. Best een cynische ambitie als men eerst alles ten gronde vernielde. Veel steden krijgen vanuit Brussel afgevaardigden aangemeten die uit de clubs van de Fransgezinden komen en het is niet verwonderlijk dat al die betrokken plaatsen een meerderheid vinden om Vlaanderen bij Frankrijk te hechten. De Latre, de afgevaardigde van Veurne houdt de boot af uit reden dat hij hiertoe niet gemachtigd is. Na een uitleg over de dramatische toestand in zijn kasselrij vindt hij de Franse gezant Briez warempel bereid om in plaats van sancties over te gaan tot de schenking van 8.000 pond voor de 42 gemeenten door het ‘edelmoedige’ Frankrijk.

De Latre probeert nog extra middelen los te krijgen voor de inwoners van Roesbrugge en omgeving waar de mensen nog in de bossen verblijven en het heel die harde winter moesten stellen met bladeren als lichaamsbedekking. De Vlaamse gewesten hebben zich in de loop van de geschiedenis door heel wat zware rampen moeten worstelen. Langdurige oorlogen, besmettelijke ziekten, koude winters, overstromingen en telkens opnieuw hebben de mensen de ruggen gerecht en is de vruchtbare grond herrezen als bron van nieuwe welstand. Toch zullen onze inwoners nooit dergelijke ellendige toestand als die van 1795 hebben meegemaakt. En dan moet ik het nog hebben over twee extra rampzalige toestanden die onze voorouders nog dieper in de miserie storten. De assignaten en de gedwongen leningen die aan al de overwonnen landen worden opgelegd!

Zo is het wel gemakkelijk
De Franse nationale vergadering gaf op 19 december 1789 papieren geld uit met de staatseigendommen als onderpand. Meer bepaald de geroofde bezittingen van de clerus en de adel als borg. Op zo’n manier geld maken is natuurlijk wel heel gemakkelijk en dus volgt de ene uitgifte na de andere. In 1793 zijn er al voor 45 miljard assignaten in omloop. Dat papieren geld boezemt echter zo weinig vertrouwen in dat er een jaar later maar een zesde van zijn oorspronkelijke waarde overgebleven is. Een devaluatie van meer dan 80% met andere woorden. De inwoners van de republiek zien zich verplicht om dat geld ‘uit erkentenis voor de weldaden van de onsterfelijke republiek’ als betaalmiddel te aanvaarden. De Fransen nemen de paarden en de koeien mee van bij de landlieden en betalen ze met een pak slechte papieren. Een financieel drama, een ruïne voor de mensen.

Deze manier van betalen betekent voor heel veel mensen de totale ondergang. De gedwongen opvorderingen voor het leger worden immers met dat papiergeld betaald. Winkeliers moeten hun lijnwaad, stoffen en eetwaren afleveren bij het leger en krijgen er assignaten voor in ruil. Terwijl alles wat ze zelf hoeven te betalen aan de Fransman wel degelijk in goud of zilver moet zijn. Ofwel in graan, maar dan wel verrekend aan de prijzen van 1790, de helft van de prijzen uit 1795. Als er dan werkelijk niets meer te plunderen valt kunnen de mensen alsnog de Franse assignaten gebruiken om de Fransen te betalen, maar dan wel aan een honderdste deel van de aangeduide waarde op het papiergeld.

Beeld u in dat een briefje van 100€ er plots maar 1€ meer waard is! Wie niet bij machte is zijn schulden te betalen ziet zich verplicht om zijn meubelen, huizen en land te verkopen. Het opdringen van die assignaten die op zo’n korte tijd tot een belachelijke waarde vervallen, verlamt natuurlijk de handel en de nijverheid en maakt alle koopmanschap onmogelijk. Daarom worden ze op 7 juli 1795 helemaal teruggeroepen. De ‘gelukkige’ bezitters ervan mogen ze omruilen tegen 2 centiem per 1,25 frank en dit slechts tot begin 1797. In die tijd is er sprake van 2 oordjes per pond. Het komt er een beetje op neer dat alle geld meteen verdwenen is.

Het kan niet op!

Lodewijk Allaeys toont zich erg sceptisch tegenover de zogezegde vrijheid die de protagonisten van de republiek zo dik in de verf zetten. Man wat zijn die sansculotten toch onze beste vrienden zoals ze zelf schrijven! Het kan niet op. Hoe goed en weloverwogen gaan onze vrienden te werk om onze priesters, edellieden en burgerij te verplichten om hun eigendommen af te staan? Een mooi voorbeeld hiervan krijgen we te zien in Brussel. Tijdens de junimaand van 1794 maakt de Franse overheid bekend dat de edellieden, geestelijken en kloosters van het Brusselse de som van 5 miljoen moeten betalen aan de republiek en dat ze daar welgeteld 24 uur voor krijgen. Bij tegenkanting dreigen ze ermee om gijzelaars te nemen die ze zelfs zullen kiezen onder de magistraten van de stad. De Franse afgevaardigden laten geen middelen onbeproefd om aan geld te geraken.

Na het beroven van de kassen van de openbare besturen, de renten en de bezittingen van de weldadigheidsinstellingen en de notarissen, eisen ze nu vervolgens leveringen in eetwaren, kleren, vee en paarden. Boeren en handelaars zien zo hun laatste bezittingen weghalen. Daarbij regent het opvorderingen voor het Franse leger. Zo moeten de ingezetenen van Elverdinge, Woesten en Westvleteren koeien en graan leveren ten huize van Vincent de Rode te Poperinge waar generaal Vandamme logeerde. Op sommige plaatsen wordt de helft van de bestaande levensmiddelen geëist. En wanneer deze bronnen opdrogen leggen ze belastingen op de edelen, priesters, kloosters, eigenaars en gekende welstellende mensen.

De heer van Reningelst krijgt een aanmaning om in september 1794 de som van 55.000 ponden te betalen. Terwijl de man zich in het buitenland bevindt. De Fransen aarzelen niet en confisqueren zijn goederen op staande voet. In zijn woning te Ieper liggen de klokken en de kerkgewaden van Reningelst verstopt voor de grijpgrage handen van de revolutie. Een brave man, een zekere Hans die vroeger de Franse school openhield kreeg de klokken en de kleren in bewaring. Er zijn nog wel meer vluchtelingen en ze moeten als de bliksem naar hun eigendommen terugkeren. Als ze binnen de twee weken niet terug zijn in hun huizen zullen hun goederen automatisch in het voordeel van de republiek vervallen.

En daarmee is de hebzucht van de sansculotten nog niet verzadigd! Ze eisen nu plots ook een buitengewone belasting van 80 miljoen pond van de voormalige Belgische staten. West-Vlaanderen moet daar 10 miljoen van voor zijn rekening nemen. Dat zijn de kasselrijen van Veurne, Ieper en de Roede van Menen. Te betalen voor 10 februari 1795. De Fransen preciseren ook wie er wat moet betalen: de geestelijken, de edeldom en de staat moeten respectievelijk 60%, 30% en 10% van deze som op tafel leggen. Inwoners die 1.000 pond bezitten moeten 200 pond betalen. Wie geniet van een rente van 2.000 pond mag daar 600 pond van afstaan.

Een ontembare zucht naar vrijheid
Mijnheer Devos van Poperinge moet bijvoorbeeld 5.000 pond betalen. Voor mijnheer Van Reninghe de Voxvrie is dat zelfs 15.000 pond. Jacob Vande Goesteene zal 12.000 pond moeten afdokken, en alles moet in klinkende munt of in zilverwerk afgeleverd worden. De kanunniken van Sint-Maartens te Ieper dragen het beeld van hun patroonheilige naar de zilversmid om gesmolten te worden. Men schat de waarde van dit kunststuk op 31.000 gulden. Als de geëiste sommen niet tijdig betaald worden komt er een bende krijgsvolk ter plaatse om de achterblijvers te vervolgen en op te pakken. Vergeet het maar om de belastingen te ontvluchten. Niemand mag op reis gaan zonder een paspoort of een vrijgeleide die enkel en alleen zal worden afgegeven aan burgers die hun belastingen vereffend hebben.

Maar de Fransen mogen dan wel denken dat ze de Vlamingen als makke schapen zullen scheren. Het is zeer de vraag of ze daar zullen in slagen. Ze gebruiken nochtans alle mogelijke middelen om de fiere Vlaamse leeuw machteloos te maken. Dat beseffen onze zuiderburen aanvankelijk nog het allerminst. In juli 1794 moeten de mensen hun wapens inleveren. Een bevel dat herhaald wordt op 7 september 1795. Er blijft de Vlaming voorlopig niet anders over dan het hoofd te buigen voor deze buitenlandse dwingelandij. Onderhuids blijft de ontembare zucht naar vrijheid absoluut zeker bestaan. Het is een verzuchting die de bewoners als vuur onder de as verschuilen.

Hun Vlaamse aard, hun eigen taal en hun eeuwenoude gebruiken. Nee, dat zullen de Fransen hen niet afnemen! Na de gruwel van de oorlog zijn die nochtans afgeschaft door die vreemde wetten. De vertrouwde tradities zijn nu vervangen door een hoop dwaze praktijken en uitvindingen die behoorlijk veel pijn veroorzaken bij onze voorouders. De tranen en het hartzeer zullen zorgen voor een grondige afkeer voor alles wat Frans is, ja zelfs tot lang na de val van de republiek.

–

Uit deel 10 van ‘De Kronieken van de Westhoek’ – De Beproeving –

Article Tags:
· · · · ·
Article Categories:
terug naar het verleden
banner
› http://www.dekroniekenvandewesthoek.be

Vlaamse geschiedenis zoals je die nog nooit beleefd hebt!

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *