De Bruggelingen geven zich over
Eind augustus 1297 krijgt Brugge het bezoek van de Engelse koning Edward en van de jonge kroonprins van Wales. De komst van de Fransen verplicht Edward echter om uit te wijken naar Gent. De tweespalt in Brugge is daar de voornaamste reden toe. Er zijn hier veel graafgezinden maar nog veel meer leliaardgezinden die de koning van Frankrijk steunen. Een situatie die een beetje analoog is voor heel Vlaanderen trouwens. Het vertrek van de Engelse koning triggert de Bruggelingen om zich dan maar meteen ter beschikking te stellen van Filips de Schone. Het pleit zeker niet in het voordeel van Gwijde van Dampierre dat een hele delegatie Bruggelingen en schepenen naar Ingelmunster trekt om sleutels van hun stad aan de Franse koning aan te bieden en zich daar aan hem te onderwerpen.
Filips de Schone is natuurlijk opgezet met de vrijwillige overgave van de Bruggelingen. Hij stuurt er zonder dralen zijn broer Karel van Valois naartoe. Samen met Rodolphe de Nigelle en een divisie soldaten. De Fransen maken een omweg via de haven van Damme waar ze de daar aangemeerde Engelse vloot willen vernietigen. De Engelsen hebben echter tijdig het ruime sop gekozen zodat Valois zich moet vergenoegen met de inname van de stad en de lokale haven. De inwoners van Damme en Brugge moeten voor de Fransen direct in actie schieten om extra wallen rond hun steden aan te brengen. Karel van Valois krijgt niet eens de tijd om naar Ingelmunster terug te keren wanneer zijn leger in Damme in aanvaring komt een Vlaams-Engels leger onder leiding van Robrecht van Bethune en de prins van Wales. De 400 Franse soldaten moeten in het zand bijten, de haven en de stad van Damme komen zo weer in Vlaamse handen. Op dat moment zouden ze ook gemakkelijk Brugge weer aan hun kant hebben kunnen krijgen.
Ware het niet dat de Engelse en de Vlaamse soldaten onder elkaar ruziën en zelfs vechten over de buit die ze willen veroveren. Tegen die tijd is de Franse koning met heel zijn leger naar Brugge opgerukt. Zijn mannen kunnen beter hier uitrusten dan in Ingelmunster. Robrecht van Bethune heeft zijn kans verkeken. De koning van Engeland en onze graaf zien geen mogelijkheden meer om de Fransen te verjagen. Ze hadden gerekend op de hulp van de Duitse keizer Adolf maar die verkocht zijn diensten aan de hoogstbiedende. In dit geval was dat Filips de Schone. Veel anders dan het verzoeken van een wapenstilstand zit er voor Gwijde van Dampierre niet in. Deze oorlog betekende sowieso een vreselijke orgie van geweld en verwoesting voor de steden, de dorpen, de landlieden en de oogsten. Het land is dan ook leeg gestreden en uitgeput wanneer de partijen in oktober een tijdelijke vrede van welgeteld één maand met elkaar afsluiten. Na een volgende onderhandelingssessie ondertekenen ze een wapenstilstand voor twee jaar. Op voorwaarde dat de koning van Frankrijk meester zal blijven van Brugge, Rijsel, Kortrijk en de andere steden die hij al veroverd heeft.
Gwijde van Dampierre staat er alleen voor
1298. Filips de Schone keert terug naar Frankrijk, zijn collega van Engeland overwintert te Gent in het gezelschap van Gwijde van Dampierre. Pas in februari vertrekt Edward via Damme naar zijn thuisland. Dat vertrek gaat gepaard met grote frustraties van zijn soldaten die zonder de beloofde buit naar huis moeten vertrekken. Ze proberen dan maar brand te stichten in de vier Gentse wijken om hier alsnog hun slag te kunnen slaan. De Gentse bevolking reageert woedend en gaat in de clinch met die ondankbare Engelsen. De gevechten resulteren in 730 doden aan Engelse zijde. En moest Gwijde van Dampierre niet tussengekomen zijn dan zou hier niet één Engelsman levend zijn weggeraakt, met inbegrip van de koning en zijn zoon.
Bij de Gentenaars vallen er 83 doden. Edwards vertrek naar Damme gebeurt dus niet zomaar vrijwillig maar betekent vooral een helse vlucht naar de veiligheid. In september 1299 zal koning Edward in het huwelijk treden met Margareta, de zuster van Filips de Schone. Dat bedenkelijk huwelijk komt er na een geheim verbond die de twee koningen achter de rug van Gwijde van Dampierre om met elkaar bedisselden. De graaf staat er nu helemaal alleen voor. In 1298 verliest hij ook zijn tweede echtgenote Isabella. Na haar begrafenis in Petegem haast Dampierre zich naar Duitsland om bij keizer Albrecht manschap af te leggen voor het graafschap van Aalst.
1299. Een van de punten van de wapenstilstand verplicht de partijen om zich te onderwerpen aan wat de paus over de kwestie te vertellen heeft. Altijd een linke boel. Robrecht van Bethune haast zich tot bij paus Bonifacius VIII om de Vlaamse belangen te gaan verdedigen. Tot zijn eigen verwondering verplicht de kerkvader Filips de Schone om Filippa te bevrijden en om de bezetting van Vlaanderen ongedaan te maken. Bij het voorlezen van deze akte scheurt Robert van Artesië het pauselijk document in stukken en gooit hij dit in het vuur. Aan dergelijke schandelijke voorwaarden zal zijn koning van Frankrijk zich nooit onderwerpen. Weinig later komt het nu tot een openlijke vernieuwing van het verbond tussen de keizer van Duitsland en de koning van Frankrijk, ook al geen goed nieuws voor Vlaanderen. De twee overgangsjaren zullen gebruikt worden om de Vlaamse steden te versterken, zowel aan Franse als aan Vlaamse kant. De fortificatie van Brugge raakt tijdig afgewerkt. Ondertussen geeft de graaf opdracht om de steden van Damme, Aardenburg, Gent, Deinze en Oudenaarde te ommuren en van bolwerken te voorzien.
Gebakken peren
1300. De wapenstilstand is einde 1299 verstreken en lang laten de Fransen niet op zich wachten. Direct na Driekoningendag presenteert Karel van Valois zich al direct met een Frans leger. Filips de Schone beseft dat Gwijde van Dampierre zijn kaarten al lang verspeeld heeft en dat de graaf van Vlaanderen in slechte papieren zit. De nieuwe aanval zal hij onmogelijk overleven en dat is ook de reden waarom de Vlaamse graaf krampachtig probeert om een nieuw vredesverdrag af te sluiten. Dat de koningen van Frankrijk en Engeland het ondertussen wel al op een akkoord gegooid hebben moet zuur zijn voor Dampierre, de Engelsen hebben hun woord gebroken en nu staat Vlaanderen plots helemaal geïsoleerd. De graaf beseft dat zijn rol uitgespeeld is, op zijn vierenzeventig laat hij het bestuur van Vlaanderen over aan Robrecht van Bethune. Hijzelf trekt zich terug in de versterkte burcht van Rupelmonde.
Robrecht van Bethune zit nu met de gebakken peren. Hij is niet eens bij machte om een treffelijk leger op de been te brengen. Vooral omdat de Bruggelingen hem allerminst genegen zijn en dat is dan nog een understatement van mijn kant. De graaf doet er nog een schepje bovenop. Hij blokkeert de haven van Damme zodat de koophandel in Brugge gedoemd is om stil te vallen. De bewoners van het Brugse Vrije, de Vrijlaten staan wel nog achter hun graaf. De Franse soldaten krijgen zelfs hulp van de Bruggelingen om het buitengebied te teisteren met roofpartijen en geweld. Op 17 januari 1300 concentreert een menigte Vrijlaten zich in de parochie van Sint-Laureins in het Meetjesland.
Ze worden er zomaar aangevallen door een leger van Bruggelingen die de buitenbewoners een flinke nederlaag toedienen. Filips, de heer van Maldegem laat het er niet bij. Met 1.000 kloeke voetknechten gaat hij op zijn beurt de confrontatie aan in Sint-Laureins. Maar ook zijn mannen krijgen klop. 400 doden, hijzelf belandt in de gevangenis. De Bruggelingen koelen nu hun woede op zijn kasteel en zijn heerlijkheid die ze deerlijk verwoesten. De Franse koning hitst de Bruggelingen nog verder op tegen het huis van de graaf door hen nieuwe privileges te schenken nadat de oude in 1280 door die fameuze brand verwoest waren. Goed wetende dat zulks eerder geweigerd was door de graaf.
–
Uit deel 9 van ‘De Kronieken van de Westhoek – Het Oud Verhaal van Vlaanderen’
