Spinola is vastberaden
Het verlies van Sluis heeft Spinola vastberaden gemaakt. Het moet kosten wat het wil maar Oostende is de zijne. Het duurt niet zo lang voor de eerste wal rond de stad alvast integraal in Spaanse handen is. Ze maken nu kennis met een heel nieuwe omgeving. De Hollanders hebben in grote haast een netwerk van verschansingen, loopgrachten, grachten en borstweringen opgeworpen waar de vijand nu op zijn beurt zich een weg moet proberen te banen. De koningsgezinden maken het meest progressie aan de kant van de oude stad en dat is een probleem voor die van Oostende. Hier komt de geul binnen zodat de aanvoer van nieuwe troepen dreigt afgesneden te worden en bovendien heerst de oude stad nog altijd als een soort psychologische godfather over de rest.
Markgraaf Spinola weet dat verdorie maar al te goed: ‘hij gebood het gebeuk, de stormlopen en het mijnen met volle kracht verder te zetten. Ze drongen met geweld door de nieuwe verschansingen, halve manen en strijk-weringen zodat de belegerden zich van langs om meer in een netelige toestand bevonden. Gouverneur Marquette stuurde kolonel Brogghe en luitenant-kolonel Gelder naar de prins van Oranje. Ze vroegen hem dringend advies maar nog voor de twee terugkeerden was Zanthil al met geweld ingenomen en zat Marquette nog meer in de shit. Wanneer de belegeraars de tweede vesting veroverd hadden, ontdekten ze tot hun grote verwondering een derde verschansing. Die bestond uit verscheidene halve manen, grachten paalwerken enzovoort, zodat ze met recht mochten zeggen dat ze het ‘derde’ Oostende, of zoals de belegerden het noemden; “het kleine Troye” bekampten.’
Het einde komt in zicht
Het is duidelijk dat het einde van het beleg van Oostende meer en meer in zicht komt. Ik wijk niet meer van de oorlogscommentator van dienst. ‘Maurits van Nassau stuurde nog zestien schepen naar Oostende en gouverneur Marquette deed alles wat nog mogelijk was om tegenstand te bieden. Hij zag ook wel in dat alles vruchteloos was. Maurits had grote goesting om Oostende met man en macht te komen ontzetten maar zag zo veel problemen dat hij van dit voornemen afzag. De gouverneur wachtte nog drie dagen vergeefs op zijn komst maar riep daarna noodgedwongen zijn krijgsraad bij elkaar.’ Jacobus Bowens vertelt in detail wat Marquette daar allemaal vertelt.
Het komt er op neer dat hij zijn mannen meedeelt dat ze best in onderhandelingen treden met de vijand om zelf gezond en veilig weg te geraken en te vermijden dat hun eigen oorlogsschepen, geschut en voorraden in Spaanse handen zouden vallen. En, eindelijk, op 20 september 1604 komt er een wapenschorsing. Spinola zelf bevindt zich die dag in Brugge, zijn rechterhand kolonel Autunez regelt de tijdelijke wapenstilstand. Dat houdt in dat de partijen wederzijdse pandmannen uitwisselen. De kolonels Gelder en Achthoven staan borg voor de Hollanders terwijl kolonel Touricourt en sergeant-majoor Otannéz hun tegenhangers worden voor de koningsgezinden. De Hollanders stellen meteen onredelijke voorwaarden en zwaaien met de dreigende komst van het leger van Oranje vanuit Sluis. Een bewering waar de koningsgezinden zich niet laten aan vangen en eindelijk wordt er na lange onderhandelingen een overeenkomst gesloten.
Handjes schudden na de wedstrijd
De deal bestaat uit negen punten. De bezetters mogen vrij en ongehinderd vertrekken, met hun schepen en hun materiaal. Wel maar met maximaal vier kanonnen per schip. De stad zal op 22 september 1604 ontruimd zijn en overgeleverd worden. Eventuele zieken mogen later veilig vertrekken. De capitulatie is een feit, ondanks het feit dat het weer plots roet in het eten gooit: ‘aangezien het aanhoudend kwaad weer aan de Hollanders niet toeliet om via de zee te vertrekken, liet hij zijn krijgsmannen in drie colonnes weg marcheren. Ze passeerden voor het gezicht van de markgraaf en heel zijn leger dat in slagorde stond. De wegtrekkende bezetting bestond nog uit vierduizend man, waarvan de Fransen de voorhoede uitmaakten, de Nederlanders het middendeel en de Engelsen en de Schotten de achterhoede.’
Iets wat gevolgd wordt door het ‘handjes schudden’ zoals we dat zo vaak zien na een voetbalwedstrijd waar twee elftallen elkaar naar het leven hebben gestaan. De mens en zijn ingebouwde schizofrenie, een fenomeen van alle tijden. ‘Markgraaf Spinola had bevel gegeven aan zijn officieren om langs het parcours tafels te doen opstellen, onder grote tenten. Hij nodigde de gouverneur en de andere oversten uit voor een maaltijd. De officieren van beide legers betoonden elkaar grote vriendschap en nadat ze afscheid van elkaar hadden genomen, zetten ze hun weg verder naar Sluis waar ze ’s anderendaags op erg vriendelijke wijze werden verwelkomd door graaf Maurits en de andere heren. Ze werden er uitvoerig bedankt voor de grote diensten die zij met deze kloeke verdediging bewezen hadden aan hun vaderland.’
De prinsen waren sprakeloos
Maar hoe ziet Oostende er zelf uit? Ik krijg direct de nodige antwoorden. ‘Van zodra de bezetters weggetrokken waren zond Spinola zijn volk in de stad waar hij korte tijd nadien zelf binnenstapte. Hij deed zijn intrede door de stormgaten, stapte over de puinhopen van de ingestorte forten en woningen. De bodem was bezaaid met dode lichamen. In het midden van deze verschrikkelijke verwoestingen bekeek hij met de grootste verwondering de ellendige staat van Oostende en de haast niet te bevatten verdedigingswerken van zijn vijanden. Om God te bedanken voor de overwinning werd de volgende dag een plechtige mis opgedragen met daarna een algemene processie.
Men herstelde overal de katholieke godsdienst die de ongelovigen uit deze zeestad verbannen hadden. Op 24 september kwam de aartshertog persoonlijk van Brugge naar Oostende. Hij kwam de plaats bezichtigen in het gezelschap van zijn mevrouw, de doorluchtige infante Isabella. Markgraaf Spinola onthaalde hen op plechtige wijze en daarna gingen ze de betreurenswaardige verwoestingen bezichtigen. Hier hadden meer dan 150.000 mensen hun leven gelaten. De prinsen waren sprakeloos. Isabella moest huilen bij de gedachte dat deze steenhoop zo veel bloed had gekost. Na de bezichtiging van de binnen- en buitenwerken van Oostende, één reusachtige begraafplaats, begaven zij zich naar het groot platform en daarna vertrokken ze naar Nieuwpoort om er de nacht door te brengen. De volgende dag, een zondag keerden ze naar het kamp terug waar ze lunchten met Spinola.’
Heeft het niet lang genoeg geduurd?
Het volgende tekstfragment is ook voor mij verbijsterend. Het lijkt erop dat Albrecht en zijn Isabella een soort van re-enactment willen. Alsof het allemaal al niet lang genoeg geduurd heeft. Of zijn het de militairen die er op aandringen? Zodat hun vorsten goed beseffen in welke hel ze de voorbije jaren geleefd hebben. Het is inderdaad misschien beter dat ik de juiste beweegredenen niet ken en dus ook niet ga voortvertellen. ‘Na het middageten keken ze naar het leger dat in slagorde opgesteld stond langs het strand. De vlaggen werden gehesen als teken van eer. Wanneer Albrecht en Isabella weer op het hoog platform geklommen waren, deed men twee mijnen springen, zodat ze dat goed konden zien, en men deed veel bommen, granaten en ander vuurwerk opvliegen. De mannen voerden enkele bestormingen uit, loze aanvallen, schermutselingen en andere krijgsoefeningen. Daarna liet graaf van Bucquoy, de kapitein-generaal van de artillerie drie salvo’s afschieten door al de kanonnen en de musketten.
De markgraaf stelde al zijn bevelhebbers persoonlijk voor aan de vorsten. Het werd een minzaam gesprek waarbij ze de nadruk op legden dat ze zeker al die inspanningen naar waarde zouden weten te schatten.’ ‘Korte tijd later kwam het prinsenduo nog eens terug naar het kamp, om te zien hoe het er uitzag bij hoog water. Ze nuttigden het middagmaal in de tenten en na de laatste eerbewijzen begaven zij zich naar Gent. Markgraaf Spinola had ondertussen vernomen dat Maurits van Nassau zijn leger had opgebroken te Sluis en hij vertrok daarop om de troepenbewegingen van de Hollanders in de gaten te houden. Hij was natuurlijk gelukkig met de goede afloop van het beleg hier, bij Oostende.’ Jacobus Bowens eindigt zijn verslag met heel veel details over de gebruikte bolwerken, forten en de geschoten munitie. Na enkele verzen en gebeden is hij van zinnens om verder te gaan met de geschiedenis van Oostende. Voor wat mij betreft, houd ik het hier even voor bekeken. Ik keer zeker terug naar mijn stad aan zee. Hopelijk in betere omstandigheden!
–
Uit deel 7 van ‘De Kronieken van de Westhoek’
