In 1322 zal graaf Robrecht van Bethune overlijden. De nieuwe baas over Vlaanderen zou normaliter zijn zoon Lodewijk moeten worden, maar de Franse koning die het opperleenheerschap over Vlaanderen claimt, heeft er al lang voor gezorgd dat niet zijn zoon, maar wel zijn in Frankrijk opgevoede kleinzoon de nieuwe graaf zal worden.
De wil van de koning wordt achterhaald door de feiten als grootvader van Bethune en zijn zoon Lodewijk allebei binnen een korte tijdspanne overlijden. Robrecht mag dan wel oud en versleten geweest zijn, maar allerhande roddels over vergiftiging gaan sindsdien de ronde doen als het gaat over de dood van Robrecht van Bethune en zijn zoon Lodewijk I van Nevers. Lodewijk II van Nevers is precies 18 als zijn grootvader Robrecht van Bethune sterft. In zijn jeugdige overmoed, verschalkt hij zijn Franse voogden en rept hij zich naar Vlaanderen om zijn erfdeel op te eisen. De puber wil lopen, maar kan feitelijk nog niet alleen stappen.
In Vlaanderen wordt hij geestdriftig ontvangen door de steden Gent, Brugge en Ieper. Hier zijn ze maar wat blij dat het niet zijn oom Robrecht van Cassel is die de nieuwe graaf zal worden. Maar in Frankrijk kunnen ze niet lachen om de ongevraagde en impulsieve demarche van de jongeling. Hij wordt prompt terug gefloten door koning Karel de Schone. Op dat moment moet het Franse parlement, de pairs, zich nog definitief uitspreken over wie nu precies de nieuwe graaf zal worden. En daarbij: ‘Waar haalt de jonge Lodewijk het in zijn hoofd om niet eerst de eed van trouw af te leggen aan zijn soeverein?’
In januari 1323 krijgt hij dan toch het graafschap toegewezen. Maar van eigengereide bevliegingen zal er voorlopig geen sprake meer zijn. Hij wordt onder de hoede geplaatst van de bisschop van Arras en de abt van Vezelay. De jongeman die zich in de lente van 1323 komt vestigen in het kasteel van Male, komt er meer als slaafse rechterhand van de Franse kroon dan als Vlaamse vorst. Nochtans heeft het welvarende Vlaanderen nood aan een echte landvoogd, een Vlaming met ballen, die haar economische welvaart kan omzetten in een onafhankelijke grootmacht.
Vlaanderen mag de voorbije 30 jaar dan wel zwaar geleden hebben onder de patronage van Frankrijk, maar de weerbaarheid van de Vlamingen is in 1323 vrijwel ongeschonden. In feite staat Vlaanderen op dat moment veel verder dan Frankrijk. Maar in plaats van dit Vlaanderen haar eigen identiteit te gunnen, beschouwen de Fransen hun leengebied Vlaanderen enkel als een ordinair wingewest. Voor de nieuwe jonge graaf betekent zijn graafschap een ’terra incognita’. Hij interesseert zich hoegenaamd niet voor de gebruiken, belangen en gewoonten van het Vlaamse volk. Het enige wat hij voor ogen heeft, is om baas te spelen.
Hij, de heerser die alle wetten aan zijn zijde heeft en die met volle teugen kan genieten van het ‘bon plaisir’ van die privileges. Voor de rest kan Vlaanderen hem geen barst schelen. Met zijn beslissing om de wateren van de Schelde en het Zwin in handen te geven van zijn grootoom Jan van Namen, legt hij een strop rond de Brugse nek. De Bruggelingen pikken dit natuurlijk niet en dwingen de graaf om de crisistoestand samen met hen op te lossen en Sluis te heroveren op Jan van Namen. Wat een gezichtsverlies voor graaf Lodewijk! Hij is meteen het vertrouwen van de Bruggelingen kwijtgespeeld.
Zannekin begint zich te roeren in het kustgebied en krijgt meteen de steun van Brugge. Het valt niet te verwonderen dat de Brugse arbeiders het in het najaar van 1324 voor de West-Vlaamse boeren opnemen als de agrarische opstand opflakkert. Het gaat er van beide zijden ruw aan toe. De Westhoekse kerels zijn natuurlijk geen lammetjes! Maar Lodewijk van Nevers eist een keiharde repressie zonder enig mededogen. Geweld tegen geweld zorgt er voor dat de lokaal begonnen onrust zich als een vloedgolf over heel Vlaanderen verspreidt.
In 1325 komt Ieper in rebelse handen en is Lodewijk nu al twee van de drie grootsteden kwijtgespeeld. Alleen Gent en zijn hinterland zijn nog graafsgezind. Hier hebben de patriciërs het nog voor het zeggen. De toestroom van gevluchte edelen en graafsgezinden in Gent is bepaald indrukwekkend. Na de val van Ieper, laat de jonge graaf zich verrassen in Kortrijk en wordt hij door de opstandelingen gevangen gezet en naar Brugge gevoerd. De verwarring is nu compleet. Oom Robrecht van Cassel wordt nu door de opstandelingen aangesteld als ruwaard. De Gentenaars kiezen Jan van Namen. De man die zo gehaat wordt in Brugge.
De graaf heeft het op drie jaar tijd ver gebracht! Maar de Franse belangen in Vlaanderen zijn veel te groot om alles hier blauw blauw te laten. De Franse koning grijpt in. De Vlamingen worden op de bon geslingerd. In die tijd is dat de kerkelijke banvloek. Robrecht van Cassel wordt dringend verzocht om af te treden en alle handelsbetrekkingen met Vlaanderen worden stopgezet. De Gentenaars krijgen volop Franse steun. Een impressionant Frans garnizoen wacht de gebeurtenissen af ter hoogte van St.-Omer.
Robrecht van Cassel krabbelt achteruit. De graaf komt vrij. Op 29 april 1326 wordt de vrede hersteld door het verdrag van Arques. De graaf heeft een lesje gekregen maar krijgt een nieuwe kans om zich begaan te voelen met zijn onderdanen. Maar daar komt niets van in huis. De Vlaamse mensen blijven de melkkoe van Lodewijk. De macht van het volk wordt, volgens de Fransman Lodewijk van Nevers, omschreven als ‘een absolute gruwel’. Samen met de edelen en de patriciërs die zich natuurlijk uit eigenbelang naast hem hebben geschaard, voeren ze een bekrompen en harteloos bestuur op de kap van de mensen.
Een nieuwe strijd voor sociale rechtvaardigheid breekt los. De verhalen van Jacob Peyt staan uitgebreid beschreven in de ‘Kronieken van de Westhoek’. De boeren en de vissers van het Westland willen een behoorlijk deel van wat ze op zee hebben buitgemaakt of op de natuur hebben veroverd. Maar de gulzigheid van de adel en van de grondbezittende abdijen en de kerkfabrieken kent geen grenzen. De opstand wordt meer en meer antiklerikaal maar eindigt abrupt op de Casselberg.
In 1328 waar de nieuwe Franse koning Filips van Valois korte metten maakt met de opstandige Vlamingen van Nikolaas Zannekin. De opstand van het volk is op sommige momenten barbaars geweest. De reactie van de Fransen kondigt zich al even gruwelijk en hardhandig aan. De Franse ambtenaren strijken als sprinkhanen neer op het platteland en vreten het kaal. Iedereen die deelnam aan de rebellie wordt uitgeleverd en gevonnist. De leiders worden gevierendeeld en geradbraakt.
De finale inlijving van Vlaanderen bij Frankrijk is nog nooit zo dichtbij geweest. Van de vijf vroegere grootsteden zijn Rijsel en Douai al door de Fransen ingepalmd. Brugge en Ieper liggen ontmanteld en ontredderd onder de plak van de graaf die zich allengs meer en meer als een ambassadeur van Frankrijk gaat beschouwen. Alleen Gent blijft staande. Vlaanderen zelf is leeggebloed, onder de voet gelopen, uitgezogen.
Het loden gewicht van de grijpgrage feodale systemen weegt als een molensteen op de schouders van de Vlaamse steden en dorpen. De ooit zo fier en wulps wapperende leeuwenvlag is opgerold en vervangen door de zo diep gehate leliënstandaard. Graaf van Nevers kan er opnieuw op los regeren. Gulzig, grillig, bandeloos en verkwistend. Tot 1333 blijven de relaties met Gent min of meer intact. Maar de schatkist van de graaf is als een vat zonder bodem. West-Vlaanderen is totaal leeggezogen. De tijd om ook de overkant van de Leie aan te pakken is aangebroken.
Onder het mum van het versterken van het centraal gezag worden 26 zogezegde overtredingen tegenover het grafelijk gezag aangeklaagd. Die zijn natuurlijk ingegeven door het voortdurende geldgebrek van de graaf. Na twee jaar gebakkelei kopen de getergde Gentenaars hun vrede af met een zware geldboete. De graaf zal hen nu even ongemoeid laten. De Gentse patriciërs voelen zich bekocht door hun eigen graaf. Die tweede flater van Lodewijk van Nevers zal binnenkort een onherstelbare blijken te zijn. Hij heeft Gent tegen het zere been geschopt en dat zal hij geweten hebben.
–
Uit deel 3 van ‘De Kronieken van de Westhoek’
