6 en 7 september 1944, woensdag en donderdag. Vlamertinge. Bij de aankomst van het Pools leger op 6 september 1944 trad een weerstandsgroep, bestaande uit enkele ingezetenen onder leiding van André Veys, luitenant bij het Belgisch leger voor het daglicht en ging over tot het aanhouden van de Duitse soldaten die hier en daar achtergebleven waren. Deze Duitse soldaten werden verzameld en bewaakt op de speelplaats van de gemeenteschool. De Duitse krijgsgevangenen werden door leden van de Witte Brigade beroofd van messen, uurwerken, trouwringen, enz. Velen hadden zich achteraf afgevraagd waar al die voorwerpen gebleven waren. Men zou in alle geval na de oorlog vernemen dat één van de Witte Brigademannen diverse uurwerken ter herstelling had aangeboden bij een uurwerkmaker in Ieper.
Op 7 september keerde een twaalftal mannen van de zogezegde ‘echte Witte Brigade’ terug met de Belgische sergeant Roger Couwet aan het hoofd, een man die tijdens de bevrijdingsdagen actief was geweest in de streek van Poperinge. Deze leden voegden zich bij de eerste groep en ze waren samen 48 man sterk. Deze groep gaf zichzelf de naam ‘Armée Belge’ maar het volk bleef hen als Witte Brigade benoemen. De gewezen militairen die deeluitmaakten van deze verzetsgroepering hadden direct na de bevrijding hun oude soldatenkleren aangetrokken en de andere leden droegen meestal vanaf heden een bleke lijnwaden ‘overall’.
Onder die brigademannen waren er drie op de vier die nog nooit een geweer gehanteerd hadden en men mocht van geluk spreken dat er door die onhandige kerels geen ongelukken waren gebeurd met hun schietgerief. Weldra beschikte deze brigade nu zelfs over enkele auto’s en zelfs motoren die ze zelf en eigenhandig hadden aangeslagen bij de inwoners!
Op 7 september was de lucht overtrokken en het regende bijna de hele dag. Daarbij stond er vannamiddag een zeer sterke en koude wind. Met de avond zou het weer echter verbeteren. Halverwege de voormiddag – rond 10u30 – kwamen burgemeester Florentin Bouton en veldwachter Achiel Soubry die tijdens de Duitse bezetting uit hun ambt ontheven waren omdat ze de leeftijd van 60 jaar hadden bereikt nu onder de begeleiding van een vijftal gewapende leden van de Witte Brigade naar het gemeentehuis om hun functie weer op te nemen.
Bij hun intrede in het gemeentehuis en op eis van socialistisch gemeenteraadslid Odiel Vanhaeke moest de ‘oorlogsveldwachter’ Maurice Decadt zijn wapens afgeven, wat die vrijwillig deed. De gewezen veldwachter Achiel Soubry die de burgemeester in ambtskledij vergezelde nam direct de wapens over hoewel hij dan al op zijn pensioen was. Vijf dagen later zou Decadt hem weer officieel opvolgen.
De ordedienst die sinds gisteren uitgeoefend was door de pompiers werd nu onmiddellijk toevertrouwd aan de leden van de Witte Brigade onder de leiding van André Veys die opnieuw zijn uniform van luitenant van het Belgisch leger had aangetrokken. De taak van het voorlopig bestuur was daarmee al direct uitgespeeld. Tot hiertoe was alles in betrekkelijke kalmte en rust gebleven op de gemeente.
In de loop van de dag ging de Witte Brigade over tot het arresteren van nog enkele verdachte Duitsgezinden die bij de vrijwillige gevangenen in een bovenkamer van het gemeentehuis opgesloten werden. Rond 14u kwamen hier mannen uit Ieper toe met enkele auto’s om die politieke gevangenen weg te voeren. Omdat burgemeester Bouton en gemeentesecretaris Lignel naar Ieper vertrokken waren om nadere inlichtingen in te winnen wat ze moesten doen met deze bewaakte personen weigerde Daniel Chapelle, dienstleider van de plaatselijke ravitailleringsdienst om hen te laten wegvoeren omdat de woordvoerder uit Ieper geen geschreven bevel tot afhaling konden voorleggen.
In de namiddag verzamelde zich een groepje jongemannen uit de volksklassen die niet altijd een voorbeeld van goed gedrag waren, samen met enkele vrouwen en kinderen. Allen gewapend met pikhouwelen, spades, stokken en stenen. Deze meute verbrijzelde nu de ruiten of ze beschadigde de deuren en rolluiken van een twintigtal woonhuizen gelegen langs de Bellestraat, Rodenbachstraat, Dorpsplaats en Poperingestraat waarvan sommige bewoners min of meer verdacht werden van medewerking met de Duitse bezetter of eenvoudig van Duitsgezindheid.
De vorige politie was afgeschaft, de hulp van de pompiers was afgezegd en de Witte Brigade die de ordedienst had overgenomen hield zich nu alleen maar bezig met de Duitse krijgsgevangenen en met de politieke gevangenen. Op die manier kon die rumoerige bende vrij en ongestoord zijn vernielingswerk uitvoeren, terwijl dit door anderen ook wel oogluikend zou toelaten zijn. Er was onder het volk rondgestrooid dat ze 48 uur tijd hadden om na de bevrijding te plunderen en te vernielen en dat daarna de Engelsen baas zouden zijn.
En ook roddels dat als de Vlamertingenaars geen baldadigheden pleegden de Poperingenaars het dan wel zouden doen in hun plaats. En daarmee werden deze dan ook gedekt. Op veel gemeenten van het omliggende en ook te Poperinge werden ruiten verbrijzeld. In sommige huizen werd alles kort en klein geslagen of het huisgerief en de meubelen op straat geworpen. Hier en daar werd geplunderd.
Te Ieper moest de ordedienst in sterkere handen geweest zijn want daar was er geen sprake van dergelijke wanordigheden. In de namiddag werden de Duitse krijgsgevangenen die in de gemeenteschool opgesloten waren met vrachtauto’s door de Engelsen via Poperinge weggevoerd. Op aandringen van en onder leiding van luitenant André Veys werden de politieke gevangenen ook wel Zwarthemden of Zwarten genoemd te voet naar Ieper geleid.
Ondanks het voorstel van secretaris Lignel die hen met de auto van de pompiers naar Ieper wilde voeren om eventuele handtastelijkheden vanwege het opgehitste volk te vermijden. Rond 18u30 kwamen achttien ‘Zwarten’ uit het gemeentehuis, in rijen van drie personen met aan het hoofd gewezen burgemeester Rafaël Six, omringd door gewapende leden van de Witte Brigade. Bij het verschijnen van die ‘Zwarten begonnen de omstaanders rumoerig en dreigend te worden en jouwden ze hen uit met awoertgeschreeuw. Er werd een ogenblik gevreesd dat het opgezweepte volk die ‘Zwarten’ zou tekeer gaan. Maar de krachtdadige houding van enkele leden van de Witte Brigade die met de wapens dreigden, hield het opgehitst volk op afstand.
Deze groep ‘Zwarten’ die de weg naar Ieper te voet moest afleggen werd nog lang gevolgd door een schreeuwende, huilende en tierende bende …. medeparochianen. Enkele van die inwoners die afgehaald werden waren hier verzeild geraakt uit ofwel persoonlijke wraak of om futiele redenen. Ze werden op vrije voeten gelaten nadat het merendeel van het volk het plein voor het gemeentehuis had achtergelaten. Ook enkele personen die naar Ieper overgebracht waren werden korte tijd later in vrijheid gesteld.
Sommige lieden die hier en daar in groepjes bijeenkwamen bleven opgehitst en men begon te vrezen dat er nog ergere zaken zouden gebeuren toen plots rond 19u plots hier de roddel rondliep dat een colonne Duitsers zich al vechtend terugtrok tussen Roesbrugge en Poperinge en naar hier afzakte. We konden inderdaad het geluid van kanongeschut of van de ontploffingen van oorlogstuig waarnemen vanuit die richting. Bij het vernemen van dit verrassend nieuws was de Witte Brigade snel uiteengerukt en deze mannen ontdeden zich in alle haasten van hun wapens en speciale kentekenen.
Het volk trok haastig naar huis waar het veiliger moest zijn dan hier op straat. Op die manier werden verdere baldadigheden door mensen die elkaar opzweepten en zich door gebrek aan politiemacht tijdelijk meester gemaakt hadden van de straat, vermeden. Kort na dit teleurstellend bericht keerden enkele Poolse tanks uit Ieper terug en ze reden richting Poperinge. We vernamen weldra dat alle gevaar geweken was. Gedurende al de gebeurtenissen van vandaag waren de Poolse soldaten die hier overnacht hadden al van ’s ochtends naar Ieper vertrokken en de hele dag reden hier honderden auto’s en allerhande oorlogstuig voorbij op weg naar Ieper. Donderdag 7 september 1944 was waarlijk een sombere dag voor onze gemeente.
–
Uit ‘De Grote Kroniek van Ieper’ – werk in opbouw
