7 oktober 1917, zondag. De oorlogstaferelen van sinds onze troepen donderdag laatst in de natte mist vertrokken waren naar de hellingen van Passendale Ridge waren donker en grimmig geweest, onder een broedende hemel die stormwolken in de wildste en vreemdsoortigste vormen over het front gestuurd had.
Gisteren – zaterdag – lag over het land rond Ieper met al zijn ruïnes en zich nog altijd vastklampend aan de ziel van dit monsterlijk tragediespel witte wolkenbergen die zich opstapelden tegen een achtergrond van zwarte en sombere pieken hier en daar doorkliefd van een groenachtig licht dat bijzonder spookachtig aandeed in het openbaren van het zwerfvuil en de wrakstukken van deze immense arena van menselijke slacht. Scherp geprofileerd en bijna geëtst tegen deze vreemde helderheid van licht lagen de afgekapte stammen van de door granaten uiteengereten bomen en stukken puin van gebouwen met getande pieken die uitstaken boven stapels ineengestuikt metselwerk.
Het had zowat de hele dag hevig geregend en vannacht was het water maar blijven neerstromen, net zoals vanochtend. Een natte mist steeg op van de velden waar de bomkraters nu al hele ketting vormden van uitzichtloze meren van moerassen en modder. In de duisternis hoorden we onze kanonnen voortdurend blaffen, bijna even intens als het trommelvuur dat een aanval voorafging. Hoewel er geen sprake was van een aanval van onze kant uit noch van Duitse zijde. Griezelig en vreemd leek het om al die ontploffende granaten te horen inslaan en om de vlucht van al die reusachtige granaten richting Duitse linies te zien denderen door de bijna duisternis van de middag.
Wat die kanonniers allemaal nog presteerden was heel erg verwonderlijk. Toch voor mij. Nu al zoveel dagen en nachten na elkaar hadden ze hun monsters gevoed. De infanteristen hadden het ook al zwaar. Het waren zij die met hun vlees en bloed gevochten hadden tegen de machinerie van afslachting die tegen hen ingezet werd. Het waren deze mannen die door deze velden gelopen waren op hun wild avontuur richting onbekende. Maar de kanonniers bleven maar staan bij hun tuigen en hun 9-kilo granaten, daar in de verzopen velden, omringd door enorme stapels verse projectielen.
Ze kenden evenmin een gemakkelijke en aangename tijd. Op de ochtend van het vorig gevecht had ik gezien hoe de vijandelijke granaten naar hen gezocht hadden, ik had de aarde zien opspatten rond hun batterijen, hoe de grond in diepe kuilen doorploegd werd rakelings naast hun posities. Ze hadden dicht bij de dood gewoond en gewerkt die wel elk moment opnieuw om de hoek kon komen kijken om een batterij en zijn teams op te blazen, met een van zijn huilende beesten die nog aan kracht en boosaardigheid leken te winnen naarmate ze het doel van hun vernietiging naderden. Hier en daar had een Duitse gelukstreffer de voorraad verse granaten geraakt waarop een bangelijk reusachtige toorts in de donkere hemel naar boven knalde en in zijn vlammen dan de wildste explosies van de obussen liet afgaan.
Maar de kanonniers bleven doorgaan met hun werk, ondanks het doofmakend, horendul en zenuwziek makend tumult van hun eigen batterijen. En onze jonge artillerie-officieren, beslijkt, ongeschoren, niet gewassen met door slaap getekende ogen de lijnen afliepen met hun ‘number one, fire!’ en daarbij niet de minste stress lieten zien rond de enormiteit van de slag die aan de gang was. Voor hen duurden dergelijke veldslagen langer dan voor de infanterie. Hun taak begon al voor dat van de infanteristen aan hun opmars begonnen en zou even minderen om dan opnieuw in een nieuwe furie uit te barsten bij de Duitse tegenaanvallen.
Hun job eindigde niet bij vijandelijke SOS-signalen die volgden na uren van bombarderen want ze bleven de Duitse wegen onder vuur houden om hun achtergelegen infrastructuur in de soep te draaien en natuurlijk om de Duitse kanonnen te viseren. Gisteren wanneer de Duitse kanonnen weer in stelling gebracht werden achter Passendale Ridge, sleepten ze hun kanonnen nu richting nieuwe posities over de recent veroverde grond. Voor onze kanonniers was er inderdaad geen rust weggelegd. Ze maakten het nu afschuwelijk voor de vijand en volgden hun sporen met het groot geschut. De Britse kanonniers hadden in deze afzichtelijke veldslagen gewerkt met een moed en een uithouding die de limieten van het menselijke vermogen hadden afgetast.
Het waren de infanteristen die hen vol bewondering mochten bewieroken. De veldsoldaten ploegden zich een weg door de regen, ze zwoegden door de modder, struikelden in de met water gevulde kraters en daar op de slagvelden stonden ze kniediep in vijvers en poelen, het resultaat van granaatinslagen die de beddingen van de Vlaamse beken zoals de Hanebeek, de Stroombeek en de Reutelbeek striemden met daarbij nog eens de last van de hevig opspringende grond.
Winterse taferelen hadden hun intrede gedaan. De oude winterbeelden van de oorlog die ik gisteren teruggezien had omheen de verweerde Ieperboog waar natte mannen samenklitten in de luwte van uitgerafelde dug-outs terwijl de ijskoude regen hen ongenadig bleef geselen. Zo erg dat hun waterresistente schoudermantels overstroomd werden door het water en de regendruppels op hun helmen kletterden met een scherp metaalachtig geluid.
Langs de wegen hadden de Australische en Nieuw-Zeelandse ruiters het zwaar met de flanken van hun paarden die helemaal bepleisterd waren met kleverige klodders modder. Kanonvoertuigen en transportmateriaal slingerden het slijk van hun wielen in het rond. Ambulancevoertuigen met hun rode kruisen die helemaal met slijm bespetterd waren baanden zich een weg naar de verbandposten, met paren modderige laarzen die ondersteboven stonden onder de dekens die te zien waren achter het zeildoek achteraan samen met een dozijn bij elkaar gekropen sukkelaars die er neerzaten, met hun stalen helmen die tegen elkaar botsten terwijl hun vermoeide ogen verdwaasd toekeken op het oorlogsverkeer die ze nu voor een tijdje achter zich zouden laten. Ze kwamen versteven van de kou en doornat terug van de frontlijn.
Nog een paar uur en dan zouden ze het warm krijgen aan de binnenzijde van de verbandpost, tussen de van zandzakken opgetrokken muren aan de binnenzijde van vernielde woningen die nog altijd in het bereik van de granaten lagen maar toch al veel veiliger dan de plaatsen waar ze vandaan kwamen. Een medisch officier had me gisteren verteld dat men een warmwaterkruik moest geven aan elke man die het koud had. Voor een soldaat die twee uur geleden nog in de koude modder gelegen had gaf die kruik hem hetzelfde comfort als een plaats bij de haard thuis.
De Y.M.C.A. was druk bezig in een andere tent of dug-out. Ze hadden een vrolijke manier om warme chocolademelk klaar te maken ergens aan de uithoek van het slagveld en om kleine pakketten van chocolade, koekjes, sigaretten en lucifers in de handen van lichtgewonde mannen te duwen nadat die er eindelijk in geslaagd waren om sukkelend de lange weg naar medische hulp te doorzwoegen en nu finaal de zo naar uitgekeken verbandpost bereikten waar een klein groepje hen opwachtte om hun wonden te verzorgen.
Verplegers die ze dan nog eens gelukwensten met het harde werk dat ze vanochtend geleverd hadden en hen dan vervolgens merkwaardig snel klaarmaakten voor de trip naar het basishospitaal waar er bedden stonden, bedden met witte lakens, terug lakens, God nog aan toe weer lakens, met eindelijk weer eens rust, vrede, warmte….
–
Uit ‘De Grote Kroniek van Ieper’ – werk in opbouw
