In de Brugse Onze-Lieve-Vrouwekerk ontstaat in 1228 een grote brand die meer dan de helft van de stad en ontelbare doden in het vuur meesleept. Door de aankoop van de kasselrij van Brugge zijn Ferrand en Johanna nu heer en meester geworden over de Brugse kasselrij. Ferrand en Johanna houden een grote staatsvergadering in Gent om een einde te maken aan de ruzies die er gekomen zijn na zijn vrijlating.
Blijkbaar zijn de schepenen systematisch bezig met elkaar uit te moorden. Ferrand eist een nieuw systeem van benoeming voor de schepenen. Vijf verstandige mensen zullen op hun beurt naar eer en geweten 39 mannen verkiezen, 13 schepenen, 13 raadsleden en 13 leden zonder functie. Jaarlijks zullen die drie categorieën onder elkaar wisselen. En er komt ook een systeem om overleden schepenen te vervangen.
De Gentenaars tonen zich best tevreden met deze democratische ingreep die in werking treedt op 15 augustus van 1228. Daarna komt Kortrijk aan de beurt. De Kortrijkzanen zwaaien met grote klachten over de baljuw van Brugge die blijkbaar al de beschikbare postjes uitdeelt aan eigen vrienden en familieleden. Graaf Ferrand wil dat in de toekomst tegengaan en via enkele open brieven laat hij weten dat de functie van baljuw niet langer mag bekleed worden door mensen die in Brugge geboren zijn of met een Brugse vrouw getrouwd, kwestie van elke zweem van partijdigheid te vermijden.
In november van het jaar 1230 beslissen ze dat de schepenen van het Vrije hun functies voor het leven zullen behouden zonder afgezet te kunnen worden. Met uitzondering van de komst van een nieuwe graaf of in de gevallen van misbruik van vertrouwen en valsheid. Bij het overlijden van een schepen in de kasselrij mogen ze eigenhandig een opvolger kiezen.
Dat geldt zeker niet voor de baljuw van de kasselrij of de burgemeester die enkel door de graaf kunnen aangesteld worden. De kasselrij van Brugge mag nu dan wel over een afzonderlijke wetgeving beschikken maar dat ontslaat de buitenlieden van het Vrije niet van hun verplichting om in tijden van oorlog mee te trekken met het leger van de prins. Graaf Ferrand beslist in 1230 eveneens dat de afkondiging van nieuwe wetten niet langer in het Latijn zou gebeuren maar voortaan in het Vlaams en in het Frans.
1231. Lambertus, de proost van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel keert terug van Constantinopel en heeft een geschenkje mee voor Brugge. Een reliek van de heilige Antonius (minderbroeder Antonius van Padua), meer bepaald zijn arm. In het hedendaagse Brugge spreken ze anno 2019 nog over een deeltje van zijn arm. Het is een bizar cadeau, een reliek van de eerste graad. Een lichaamsdeel van een heilige is veel meer waard dan een voorwerp die de man in kwestie ooit aanraakte. Als ik mijn hedendaagse bronnen mag geloven overleed Antoon in Padua op 13 juni van datzelfde jaar 1231. Veel verser vlees dan deze reliek zullen ze in Brugge zeker niet bezitten.
27 juli 1233. Graaf Ferrand overlijdt nadat zijn lichaam lange tijd gekweld werd van de ‘steen’ of het ‘graveel’. Voor alle duidelijkheid heb ik het dus over nierstenen. Zijn lichaam wordt begraven in de abdij van Marquette. Uit het huwelijk van Ferrand en Johanna was één kind ontsproten, Maria die als echtgenote beloofd was aan graaf Robert I van Artesië. Maar in augustus van 1234 verliest Johanna haar enige dochter.
Veel geluk heeft ze tot nog toe niet gekend in haar leven. De volgende drie jaren verlopen op een rustige manier. Haar onderdanen vrezen wel voor de toekomst. Wat zal er gebeuren nadat ze er niet meer zal zijn? De Vlamingen en de Henegouwers hopen oprecht dat de gravin een nieuw huwelijk zal aangaan. Johanna beseft dat ze moet ingaan op de volksverzuchting en kiest voor Thomas van Savoye, een prins met eerder bescheiden middelen maar hij is wel een dappere ridder en ziet er nog goed uit ook.
Thomas is dertien jaar jonger dan zijn bruid. Ze trouwen tijdens de oktobermaand van 1237 en daarop erkennen de Vlamingen hem als nieuwe graaf van Vlaanderen. Uiteraard kan hij die titel maar aanhouden zolang Johanna in leven blijft. Daarna zal hij voor de rest van zijn leven een jaargeld van 6.000 Parijse ponden krijgen uit de Vlaamse domeinen. Het daaropvolgende jaar stort Thomas de Vlamingen in een oorlog tegen Walram I, de heer van Valkenburg. Een complexe strijd in opdracht van de bisschop van Luik. Eentje waarbij hij zeker zijn dapperheid kan bewijzen maar die Vlaanderen tegelijkertijd de vijandschap van de hertogen van Brabant en Limburg oplevert.
Hij keert gelukkig terug naar Vlaanderen zodat ik me niet langer met deze idiote toestand moet bezighouden. Thomas assisteert zijn echtgenote nu met hart en ziel bij het bevorderen van de nijverheid en de welvaart van zijn onderdanen. De poorters van Gent, Brugge, Ieper, Rijsel, Valenciennes, Damme, Broekburg, Veurne en Sint-Winoksbergen kunnen dat ondervinden wanneer ze nieuwe voorrechten krijgen.
Thomas van Savoye kondigt in januari 1240 een plakkaat af dat ambachtslieden die hun stiel een jaar en één dag niet meer uitoefenen voortaan onmogelijk nog deel kunnen uitmaken van het stadsbestuur. De vervanging van de schepenen zal elk jaar op 2 februari moeten gebeuren. Het Brugse Vrije krijgt zijn eigen baljuw, een zekere Reinier van Klemskerke. Thomas roept een halt toe aan familietoestanden in het Brugs schepencollege.
Twee broers, ooms en neven, schoonvaders en schoonzonen kunnen voortaan niet meer samen zetelen. Er is evenmin plaats voor arbeiders en werklieden. De graaf-echtgenoot beweert dat hij alleen het welzijn van zijn land voor ogen houdt. Om dat te bewijzen scheldt hij de jaarlijkse belasting af die de Vrijlaten traditioneel moeten betalen op de feestdag van Sint-Bavo, op de 10de mei. Deze taks van 12 denieren wordt hier de ‘balfaart’ genoemd.
Maart 1242. De inwoners van het plaatsje Muiden dichtbij Sluis (nu is dat Sint-Anna-ter-Muiden) krijgen een eigen wetgeving die goed gelijkt aan die van Brugge. Daarnaast krijgt het havenstadje net zoals Damme, Nieuwpoort en Duinkerke de vrijheid om zijn eigen tol te heffen op de doorvaart van handelsschepen. Weinig bekend is zeker de import van stieren uit de Alpen en koeien uit de Savoye die hij hier aanwendt om de kwaliteit van onze eigen beesten te verbeteren.
Dekhengsten en merries uit Spanje moeten op hun beurt zorgen voor betere paarden in het land. Thomas krijgt de Engelse koning zover dat zijn landgenoten volledige vrijheid genieten om handel te drijven met Engeland, zelfs in de gevallen van oorlog tussen Frankrijk en Engeland wanneer hijzelf verplicht zal zijn om als graaf van Vlaanderen aan de zijde van zijn leenheer te staan.
Dit is een fragment uit Boek 9 van De Kronieken van de Westhoek
