Bamesse

De heilige Bavo komt niet voor op de officiële kerkelijke kalender, maar wel in het feestdagen van de bisdommen Brugge, Luik en Gent, gevierd op 1 oktober. In het bisdom Mechelen herdenkt men hem op 5 oktober.

Bavo, ook Allowin genoemd, was geboren in Haspengouw uit edele en roemvolle ouders. Hij was de neef van Pepijn van Landen. Bavo betitelde man als graaf (koninklijk ambtenaar) en zelfs als hertog. Hij leidde zoals veel heiligen in hun apenjaren een leven van geneugten en plezier. Men zegt zelfs een ‘losbandig leven met zijn zinnen op onbehoorlijke dingen en gemene danspartijen.’

Hij huwde de dochter van graaf Adillo en kreeg een dochter Agglethrudis (Egeltrudis of Adeltrudis). Zijn vrouw stierf zeer jong en dat betekende het keerpunt in zijn leven. Bavo wilde niet meer hertrouwen en gin naar de grote missionaris van onze streken, de heilige Amandus aan wie hij zijn zondig leven opbiechtte.

Hij schonk zijn goederen weg aan de armen, vrome stiften, kerk en klooster en deed boete. Hij werd monnik-priester en na een missietocht met Sint-Amand en verkenning in de verschillende kloosters verzocht hij aan de toenmalige abt Floribertus van de Sint-Pietersabdij in Gent om als eremijt in een kluis in het bos van Mendonk te leven.

De voerman in dienst van de abdij moest het kalk voor deze kluis vervoeren, echter tegen zijn zin met vloeren en tieren. Blaffende honden besprongen de ossenwagen, die in de gracht kantelde op de razende voerman. Bavo vroeg dat men het lijk per schip naar Gent zou brengen om in zijn cel te leggen en bad er drie volle uren bij het dode lichaam dat opnieuw tot leven kwam.

Als boetedoening verzocht Bavo zijn vroegere lijfeigene, die als slaaf teruggekeerd was, om hem te willen geselen en haar en huid uit te rukken. In een ruw boetekleed , in zak en as, had hij een harde steen als slaapkussen. Hij vond zijn kluis nog te ruim en woonde daarop in een holle beukenboom in Beila, met zijn voet geklemd in een houten blok, at alleen gerstebrood met as vermengd. Toen hij te veel bekijks kreeg, vluchtte hij naar het Sint-Pietersklooster in Gent.

In de kerk van Mendonk (een tiental kilometer van Gent) wordt nog de Sint-Bavo-boetesteen bewaard, afkomstig uit de oude Sint-Bavokapel, die gebouwd was op de spelonk waar hij als kluizenaar verbleef. Twee mannen hadden de meeste moeite om deze steen te versjouwen. Bavo droeg hem op de schouders als boete wanneer hij deelnaam ‘aan de lof die aan God gezongen werd’.

Omringd door een oude kluizenaar uit de bossen van Torhout, priester Domlinus, Amandus en Floribertus stierf Bavo op 1 oktober van het jaar 654.

Wonderen

Tijdens zijn uitvaart raakte een vrouw, die van de duivel bezeten was, zijn lijk aan en ze genas. Een man eveneens met de boze geest behept, werd er van verlost op zijn graf. Nog vele gunsten gebeurden verder op zijn laatste rustplaats door zijn voorspraak.

Sint Bavo is titularis van de Sint-Baafskathedraal in Gent en van het bisdom Gent. Hij is niet patroon van de stad Gent welke Sint-Lieven is. Hij gaf zijn naam aan het dorp Sint-Baafs-Vijve en is de patroonheilige van Merkem, Houtave, Kanegem, Lauwe, Sint-Andries, Sint-Baafs-Vijve, Watou en Westrozebeke. Op de vesten in Brugge stond destijds een Sint Baafsmolen (1796) gekocht in 1624 door het huidevettersambacht.

Volksverering 

Tegen reumapijn droeg de man een kastanje in de broekzak, en de vrouw naaie deze vrucht in de zoom van haar kleed. De kastanje kreeg dit voorrecht als volksgeneeskundige remedie omdat Sint Bavo tijdens zijn leven onder een wilde kastanjeboom zat.

Hij wordt aangeroepen tegen kinkhoest, flerecijn, verlamming, kinderziekten, long- en keelontstekingen. Men zegende met de relikwie van de heilige en het een weinig gewijd water uit de Sint Bavohoorn drinken in Boechout.

Men gaf een gezegend flesje aan de bedevaarders om mee naar huis te nemen in Goefferdingen. In Brugge was hij de patroon van het huidevettersamabcht en van de stro- en tegeldekkers en ook patroon van de valkeniers. In Merkem werd hij tegen keelpijn vereerd en men schonk er een rood lintje.

De eerste oktoberdag wordt Bamesse genoemd. Men spreekt van Bamismaand, bamesseweer (onguur weer), bamisbloemen, bamiskatten, bamisappelen, bamisnoten, bamispruimen.

Bamispaling is op zijn best in de bamistijd. Hij ‘loopt’ naar zee en om de oceaan te steken om er te gaan paaien. Men ving toen veel dikke mooie palingen in de vaarten en vooral tijdens he openzetten van de sluizen en Nieuwpoort, wanneer er het water van de vaarten zeewaarts wegtrok.

Op 1 oktober verviel de pacht en moest de bamispacht door pachters-boeren aan de eigenaars betaald worden.

‘De boeren houden meer van Kermesse dan van Bamesse’.
‘Daar zijn twee kwâ getijden, zei boer Naessens; Pasen als met moet zeggen en Bamesse als men moet leggen.’

Sint Bavo is de beschermheilige van de oogst en men liet een Sint Bavonis of Bamis lezen voor de veldvruchten op zijn feestdag. Vandaar de uitleg van Bamesse (mis = kerkmis)

–

Uit het Frans-Vlaams jaarboekje van Bachten de Kupe