Begrafenis in Brugge

Al bijna acht maanden onderweg met mijn kroniek over Brugge. Voorlopig onder de naam van ‘Brugge en de Vlaanders‘. Best plezierig om jullie eens voor te schotelen wat er vanmorgen uit mijn (spreekwoordelijke) pen gevloeid is…

1467. Hertog Filips de Goede vereert Brugge nog een keer met zijn bezoek. Deze stad die hij bijzonder bemint. Volgens de schrijvers althans. Op de avond van 13 juni krijgt hij hier weer een van die ‘geraaktheden’. Zijn gezondheidstoestand blijkt meteen kritiek. Hij verliest zijn spraak en krijgt de heilige sacramenten van de stervenden. Zijn zoon Karel komt in volle draf vanuit Gent en treedt de volgende middag binnen bij zijn stervende vader. Karel vraagt nog een laatste keer om zijn vergiffenis voor al wat hij mispeuterde en die krijgt hij met een zachte handknik, een teken van vergiffenis en verzoening. Filips sterft op 15 juni 1467 tussen 21u en 22u. Op een leeftijd van 72 jaar nadat hij Vlaanderen voor een periode van 48 jaar heeft bestuurd. Zijn lichaam blijft de hele nacht en de volgende dag tentoongesteld. Daarna wordt zijn lichaam gebalsemd en in een loden kist gelegd. Zijn hart en zijn ingewanden bergt men op in twee afzonderlijke kistjes. De zondag begraven de Bruggelingen de drie kisten in de kerk van Sint-Donaas waar ze tot in 1473 zullen blijven. Daarna verhuizen ze naar Dijon in zijn thuisland Bourgondië. De begrafenis is prachtig schrijven ze. Ze dragen het lijk al op zaterdag rond 17u weg uit het paleis en brengen het stoetsgewijs naar de kerk van Sint-Donaas.

Een processie die voorafgegaan wordt door 1600 in het zwart geklede mannen die allen een flambeeuw torsen met de wapens van de prins. In hun zog volgen ongeveer 900 edellieden en officieren van de vorst, samen met de wethouders van Brugge en het Brugse Vrije. Daarna stappen er 21 bisschoppen en prelaten en vier schildknapen. Pas dan volgt de kist die door twaalf van zijn bijzonderste bedienden. Filips eerste schildknaap loopt vlak voor de kist met de degen van de hertog waarvan de punt naar de aarde gericht is. Boven de lijkkist dragen enkele hoogwaardigheidsbekleders een paviljoen voorzien van gouden laken. De graven van Nassau en Boucagny, Boudewijn van Bourgondië en de heer van Chalons nemen die job voor hun rekening. Met in hun spoor Jacob van Bourbon, Adolf van Cleven, veel andere heren van het hof en natuurlijk de rest van de Brugse geestelijken. Op deze manier verhuist het lijk van de hertog naar het koor van Sint-Donaas. Over de kist ligt een gouden laken afgeboord met damast, afgewerkt met een witfluwelen kruis. Aan de vier hoeken staan grote flambeeuwen vergezeld van meer dan 1400 waskaarsen. Heel de kerk is behangen met zwart laken en camelot, stoffen vervaardigd van kamelenhaar. Bisschop Guillelmus van Doornik gaat voor in de lijkdienst terwijl op diezelfde zondagmorgen er in al de parochiekerken van Brugge eveneens een dienst doorgaat.

De dood van Filips de Goede zorgt voor grote droefheid in heel Vlaanderen. Hij mag dan wel de gemeentelijke vrijheden beknot hebben, toch wist hij de genegenheid van de Vlamingen te winnen door zijn wijs bestuur en vooral door de welvaart die hij aan het land bezorgde. In Europa krijgt hij overal grote achting, zelfs de Turken noemen hem ‘de groothertog van het westen’. Vooral Brugge was de chouchou van de prins. Hier verbleef hij de meeste van zijn tijd, hier gaf hij bijna onophoudelijk prachtige maaltijden en grote feesten die altijd maar zorgden voor een toevoer van prinsen uit alle landen die zich kwamen oefenen in de talrijke ridderspelen. Filips gebruikte best veel geld om zijn vorstelijke luister op niveau te houden maar toch deed hij inspanningen om zijn onderdanen niet overmatig te belasten. Hij was zonder meer de rijkste prins van zijn tijd. Zijn tafelgerief alleen al had een waarde van 72.000 zilveren marken. De waarde van zijn huisraad en juwelen schatten ze achteraf op twee miljoen gouden kronen.

De hertog was middelmatig van gestalte maar kloek gebouwd. Over zijn bmi is niets geweten. Aan zijn gedrag te zien was hij een echte prins die iedereen eerde voor zijn verdiensten. Vriendelijk en minzaam tegenover groot en klein, arm of rijk. Hij aarzelde niet om burgers en boeren te bezoeken en interesseerde zich voor hun kinderen en hun huishouding. Dat was waarschijnlijk ook de reden waarom hij zo geliefd was bij het gemeen. Wie iets misdaan had kon rekenen op vergiffenis, zolang hij maar schuld bekende. De hertog was best bang van God en beschermde de kerk zo goed hij kon, de pausen noemden hem daarom als ‘het schild van de heilige stoel’.

De nagedachtenis aan Filips de Goede is ongetwijfeld geschreven door kroniekschrijvers die hem goed gezind waren. De manier waarop hij in zijn jonge jaren afrekende met Gent en eerder al met de Bruggelingen was heus niet netjes. De wijsheid zal vermoedelijk wel gekomen zijn met het verstrijken van de jaren. Met een laatste anekdote herinneren de schrijvers de overleden hertog als iemand die niet voor een klucht of het bakken van een poets verlegen zat. Zo had hij tijdens een avondwandeling in Brugge ooit een stomdronken man naar zijn paleis laten dragen en hem te slapen gelegd in een kostbaar bed. Hij vroeg aan zijn dienstknechten hem de volgende morgen te behandelen alsof hij de hertog zelf zou zijn. De hoogst verbaasde dronkaard liet zich de hele dag behandelen en kleden en naar de kapel leiden alsof hij de hertog in persoon was.

Tijdens het avondmaal dronk hij opnieuw overmatig veel wijn en viel hij opnieuw in slaap. Waarop Filips nu net het omgekeerde liet uitvoeren, de man werd weer in zijn oude kleren gestopt en op dezelfde plaats neergelegd waar Filips hem de avond voordien had aangetroffen. Toen de sukkelaar de volgende morgen nog maar eens wakker werd moet hij zich ongetwijfeld afgevraagd hebben of hij nu alles gedroomd had. Aan het hof in Brugge werd ferm gelachen met de poets. Waarbij Filips best wel relativerend uit de hoek kwam. Wat was volgens hem het verschil tussen een levensdroom van één dag of die van een heel mensenleven? Tot slot komen er nu toch wat minpunten op tafel. Filips de Goede had maar een zwakheid: hij gaf zich maar al te graag over aan het zinnelijke vermaak en zijn vurige genegenheid voor de vrouwen. Als vrouwenzot is hij maar al te vaak zijn boekje van huwelijksplichten te buiten gegaan. En dat werpt sowieso een schaduw op zijn lofwaardige nagedachtenis.