Heksen op de pijnbank

Maar niet altijd werden dergelijke voorzorgen genomen. Zo overleed Goolken Van Mille in I 596 in de gevangenis Ie Brugge na drie “behandelingen” op de pijnbank. Voor dergelijke “accidenten” gaf de demonologie volgende verklaring : heksen die tijdens of kort na hun pijniging overleden werden door hun duivel vermoord.

Op die wijze werden gerechtelijke doodslagen witgewassen. Zo gebeurde het in het proces van Tanneken Sconyncx te Gottem in 1603. Na twee folteringen, de tweede ononderbroken gedurende bijna vier dagen en vier nachten, overleed zij in de gevangenis de nacht volgend op haar bevrijding uit de halsband.

Vlug werd er een chirurgijn bijgehaald die verklaarde dat Tannekens dood aan geen enkele verwonding was te wijten. Tanneken werd dan ook op bevel van de schepenen in ongewijde aarde begraven. Zij moest door het toedoen van haar duivel zijn gestorven.

Vooraleer men de heksen pijnigde, werden zij eerst volledig uitgekleed en kaalgeschoren. Die kaalschering of het wegnemen van het hoofdhaar en alle andere haren op het lichaam, had een dubbel oogmerk Vooreerst kon men op die wijze gemakkelijk duivelsmerken op het spoor komen.

Vervolgens werd er gezocht of de verdachte geen stukjes perkament of andere tovermiddelen tegen de tortuur bij zich had. Damhouder verhaalt in zijn ‘Praxis rerum criminatium’ hoe hij te Brugge meemaakte dat een vrouw die dergelijke perkamentjes in haar vagina had gestopt, elke tortuur doorstond. Van zodra men deze had verwijderd, sloeg zij door en bekende zij haar omgang met de duivel.

De rechters, dit verhaal indachtig, lieten daarom na de kaalschering een nauwkeurig lichaamsonderzoek verrichten door de beul of een vroedvrouw. Het aankleden met een met wijwater besprenkeld kleed en het wijden van de folterinstrumenten hadden dezelfde bedoeling.

De foliering zelf geschiedde op verschillende wijzen. Naast het rekken of ontwrichten van de ledematen al dan niet gepaard gaande met het opgieten van water, en geselen met roeden, gebruikte men in Vlaanderen vooral de tortuur met de halsband en de driepikkel. De verdachte werd aan handen en voeten gebonden en de hals werd in een metalen of lederen halsband gestoken die van binnen voorzien was met een scherpe ijzeren pinnen.

De halsband zelf werd met koorden aan de vier muren vastgemaakt. Bij elke hoofdbeweging drongen de pinnen in de hals en veroorzaakten zij een helse pijn. Om de pijn te vergroten zette men hem of haar op een puntige driepoot met gewichten aan de voeten. Aldaar bleef hij of zij soms dagen en nachten na elkaar zitten zonder zich te kunnen verroeren.

Om de weerstand te breken werd in de kamer een groot vuur gemaakt en zelfs bier. wijn of voedsel aan de patiënt toegediend Van deze folteringsmethode beweerde de advokaat van de Velde in het proces van Tanneken Sconyncx dat dit ‘het cruelste torment dat men jeghens een vrauwe zoude kunnen excogiteren’was.

Ook Pieter Gheldolf en Cathelyne Strubbe werden in de halsband geplaatst. Van Pieter Gheldolf weten wij dat dit gebeurde in de nacht van 13 op 14 december 1660. De tortuur werd uitgevoerd door Jean de Reulle, stadsbeul van leper die er reeds 34 jaar praktijk op had zitten.

Er was een chirurgijn, maar geen dokter in de geneeskunde aanwezig. Dit laatste zou het leenhof van Mesen later zuur opbreken. Eerst werden alle folterinstrumenten door twee paters Capucijnen gewijd. Vervolgens werd Pieter door de chirurgijn volledig kaal geschoren.

Om 12 uur werd hij op een schabel voor een groot vuur gezet en met allerlei gewichten uitgerokken. Zijn voeten werden in een soort schraag gekneld. Om 12u 30 werd hij in de halsband gestoken en werden ook zijn duimen met koorden opgespannen. Enige tijd later werd hij tot driemaal toe met roeden gegeseld.

Dit alles was volgens beul Jean de Reulle ‘le styl ordinaire quand on use’. Intussen werd hij door twee paters Capucijnen geexorciseerd. Zij legden hem kruisgewijs een stola op zijn hoofd en besprenkelden hem voortdurend met wijwater. Op een bepaald ogenblik viel het schabel omver en vloog Pieter in het brandende haardvuur. Hierbij liep hij aan beide knieën zware brandwonden op.

Om vier uur ’s morgens viel hij reeds flauw. Losgemaakt poogde men hem nog vlug wat op te knappen door hem wat eten en drinken te bezorgen, maar tegen de middag was hij reeds gestorven.

Een lijkschouwing uitgevoerd in opdracht van de familie van Pieter Gheldolf stelde dat Pieter er half gebraden uitzag. Eén van de paters Capucijnen zou later verklaren dat de leenmannen van Mesen als tirannen handelden en Pieter gestorvan was als een ware martelaar.

Ook Cathelyne Strubbe overleefde haar foltering niet. Op 25 mei 1660 werd zij om 11 uur ’s avonds nog eens gewoon ondervraagd. Ondanks de dreiging met de tortuur weigerde ze te bekennen.

Op 26 mei werd zij dan maar om 0u30 ’s morgens door beul Jan Norman in de halsband gestoken. Zonder enige onderbreking bleef zij daar 31 uur inzitten. Haar handen en voeten waren opgespannen. De beul sloeg nu en dan eens op je koorden om de pijn te vergroten.

Om haar weerstand te verkleinen gaf men haar boterhammen met gezouten spek, vier grote schotels ‘wijncandeel’ en een grote schotel karnemelkpap. Intussen werd zij belezen door twee paters Recoletten. Die deden haar ook drie kleine bolletjes van een of andere gewijde materie inslikken.

De beul voerde nog eens de prikproef uit. Zij kreunde herhaaldelijk en smeekte om erbarmen. Op 27 mei 1660, klokke 7u30 viel haar hoofd plotselings slap. Men maakte haar los uit de halsband en stelde vast dat haar nek was gebroken, vaststelling die later door dokters in de geneeskunde werd bevestigd. Een half uur later was zij dood. Zij had niets bekend. Volgens de beul was de duivel de schuldige.

Beide processen kregen een staartje voor de Raad van Vlaanderen en zijn ons op die wijze overgeleverd.

Uit Zonneheem van het jaar 1998