In 1107 is er in Poperinghem al sprake van scabini bij een overeenkomst tussen minister Lambert van Reninghelst en de abt. De overeenkomst bepaalt dat de minister geen geld mag opeisen zonder toestemming van de proost en buiten het oordeel van de schepenen. Net zoals haar zusterstad Arques telt Poperinghem zeven schepenen. Het is de abt of zijn plaatsvervangende proost die de schepenen kan afzetten zonder hierbij de heren van Reninghelst te raadplegen.
Voor wat betreft de benoeming van een nieuw schepencollege, kiest de abt één man die de eed van scabinus aflegt. De eerstgekozen schepen staat de abt bij met de keuze van de tweede scabinus. Daarna adviseren de twee verkozen scabini de abt voor wat betreft de keuze van de derde schepen. Zo gaat het verder tot alle zeven scabini van het Poperinghemse schepencollege verkozen zijn. Zoals je ongetwijfeld kan vaststellen, speelt de kliekjesvorming ook in die tijd al een prominente rol. Ons kent ons! De schepenen zijn de rechters van de heer. De abt. De rechtbank van de 12de en 13de eeuw. Bij het verkopen, verwisselen of verhuren van eigendommen worden getuigen opgeroepen die de transactie moeten bevestigen.
De scabini zijn de getuigen die ervoor zorgen dat deze handelstransacties ordentelijk verlopen. Elke verkoop van gronden moet geschieden voor de schepenen die dan net als een notaris en tegen betaling een akte opstellen waarbij ze verklaren dat er bijvoorbeeld een verkoopsovereenkomst tussen twee partijen wordt afgesloten. Dat geldt natuurlijk ook voor de verkoop van molens, renten en huizen. De belangrijkste taak van de scabini is aanvankelijk hun rechterlijke functie. Het zijn zij die recht spreken in Poperinghem.
In 1147 komt er in Poperinghem echter een college van negen keurheren, ‘choremanni’, die de rechterlijke taken van de schepenen overnemen. Het zijn die keurheren die de naleving van de stadskeure controleren en de criminele toestanden in Poperinghem bestraffen. Zowel de schepenen als de keurheren werden gerekruteerd uit de stadsbevolking. Beide zetelen in de curia, de ambtswoning van de proost. Ze maken samen de stadsrekeningen op.
Poperinghem. Heel wat mensen vinden werk in en rond het Vroonhof. Ook de spirituele behoeften moeten voldaan worden. Een kerk. Het altaar van Poperinghem! De eerste vermelding van die kerk in Poperinghem dateert van de 9de eeuw. In 864 bezit de villa een kerk die toegewijd is aan de heilige Catharina. De heilige Catharina van Alexandrië leefde in de vierde eeuw. Haar naam is verbonden aan het oudste christelijk klooster ter wereld, op de berg Sinaï waar haar lichaam er drie eeuwen na haar dood door lokale monniken wordt aangetroffen. Hoe kan de heilige Catharina van Alexandrië in godsnaam de verplaatsing tussen Alexandrië en de berg van Sinaï gemaakt hebben?
Bij ons spreken we op de dag van vandaag over fantasie en sprookjes?. In die tijd zijn dat mirakels en mythe. Een nieuwe heilige is geboren en de mythe zal ongetwijfeld in diezelfde periode aanleiding geven tot de bouw van een kapel in Poperinghem. De stichting van de Sint-Catharinakapel te Poperinghem dateert dus zonder twijfel, net zoals de meeste parochiekerken in de Westhoek, uit de periode tussen de jaren 650 en 700. In 1040 maakt bisschop Drogo van Terwaan een inventaris op van de kerken die zich in zijn bisdom bevinden. Poperinghem staat te pronken op het lijstje met twee personen die aan het altaar verbonden zijn: Rothardus en Osmundus.
Voor de abt van Sint-Bertijns, de ‘patronus et dominus de Poperinghes’, is het allemaal niet moeilijk. Het is zijn kerk. Hij is het die de kandidaten voorstelt die zullen zorgen voor de bediening van zijn kerk. De bisschop hoeft enkel te kiezen uit wat de patronus zelf voorlegt. Als we kijken naar het duo Rothardus en Osmundus, zien we dat Osmundus als reguliere priester, de ‘presbiter parrochialis’, de leiding op zich neemt en dat monnik Rothardus hem hierbij assisteert. In 1107 is Hagabarn de hoofdpastoor van Poperinghem.
In 1181 ontstaan er problemen tussen priester Lambertus en de abt. Het gaat natuurlijk om geld. Lambertus is getrouwd en heeft verscheidene kinderen. Hij eist een deel op van de tienden en de offeranden van het altaar van Poperinghem. Hij baseert zich hiervoor op het erfrecht voor zichzelf en zijn nageslacht. Uiteindelijk is ook hij zijn vader opgevolgd in alle rechten van de kerk. Hij brengt zijn zaak tot bij paus Lucius III die een onderzoek laat instellen.
Het geding blijft aanslepen. Na de dood van Lambertus probeert zijn zoon Lamlot het nog enigszins rechtmatig te houden maar Lamlot’s zonen vegen ook daar hun voeten aan. Ze leggen op gewelddadige manier de hand op de inkomsten van hun vader alsof het hun eigen bezit betreft. Het levert hen beiden in 1210 een excommunicatie uit de kerk op.
De ene zoon, Thomas, komt tot inkeer en schenkt wat hij zich onrechtmatig heeft toegeëigend terug aan de Sint-Bertijnsabdij. Het levert hem een jaarlijks inkomen van tien pond op. Zijn broer Lambertus wil zich ook schikken naar de wetten van de bisschop maar hij sterft onverwacht aan een beroerte. Uiteindelijk is het zijn zoon Lambertus junior die een gelijkaardige regeling treft. De hele zaak is in het jaar 1219 van de baan.
Dit is een fragment uit Boek 2 van De Kronieken van de Westhoek
