Ik bevind me in het hertogdom Lotharingen. Niet ver van Nancy. Aan de linkeroever van de rivier de Meurthe waar twee legers een slag met elkaar zullen uitvechten. Het leger van Karel de Stoute, aangevoerd door de prins zelf samen met zijn opperbaljuw Joost van Lalaing en Giocomo Galeotto, neemt het op tegen troepen uit Zwitserland en Lotharingen die onder het bevel van René van Vaudemont staan. Opzet van de strijd: een Bourgondisch rijk dat zich finaal kan uitstrekken tussen de Noordzee en de Middellandse zee. Een ordinaire oorlog om grondgebied. Niet meer en niet minder.
Het wintert volop. De strijd vangt aan in volle heftigheid. Op witbesneeuwde velden. Het water is bevroren. Karel de Stoute lijkt het pleit te zullen beslechten, maar hij laat zich verrassen door Zwitserse hulpbenden en door de inwoners van Nancy zelf. Onze prins mag kwaad en koleriek zijn zoveel hij wil maar zijn Bourgondisch leger ligt er verspreid en verslagen bij. Van Karel de Stoute is er na de debacle voorlopig geen spoor. ‘Wat is er van hem geworden?’ vragen vriend en vijand zich af. Er wordt een zoektocht georganiseerd om zekerheid te krijgen over het lot van de Bourgondische hertog.
De berichten die binnenkomen zijn onzeker en spreken elkaar tegen. Sommigen beweren dat hij op de vlucht is geslagen naar Luxemburg en zich daar in een of ander kasteel schuil houdt. Anderen vertellen dat Karel zich in een hut bevindt waar hij verpleegd wordt door een dienaar die hem gewond van het slagveld heeft weggedragen. En dan is er nog het gerucht dat hij zich aan de andere kant van de Rijn bevindt, in het bijzijn van een Duitse vorst die hem hier naartoe heeft gebracht. Er is een constante in de geruchtenmolen: de prins leeft nog en zal dat binnenkort op een vreselijke manier bewijzen.
Karel van Bourgondië is er de man niet naar om zich ongestraft te laten bespotten. Zijn onderdanen die al zo veel gebeefd en gesidderd hebben voor hem, kunnen zich nu eenmaal niet voorstellen dat hij werkelijk gestorven is. Ik krijg hier een eerste indicatie van het kwalijke karakter van de relatief jonge, 44-jarige graaf van Vlaanderen.
Toch is hij dood. Campo Basso, een jeugdige page van René van Vaudemont, komt met de bewering dat de hertog gesneuveld is. Uiteindelijk wordt zijn lichaam gedetecteerd. Naakt en vastgevroren in het ijs, half verslonden door wolven en ander roofgedierte. Er kan voortaan niet meer getwijfeld worden aan de dood van Karel de Stoute. De eerloze en sinistere dood van de ooit zo machtige vorst betekent een triest einde van zijn bestaan, maar de toestand van de gewesten die hij achterlaat voor zijn jeugdige dochter is zowaar nog triestiger, schrijven ze in 1867.
Maria van Bourgondië is nog niet eens twintig jaar bij de onverwachte dood van haar vader. Ze is geboren de 14de februari van 1457 als dochter van Isabella van Bourbon, de tweede echtgenote van Karel. Het meisje is totaal niet voorbereid om nu het bewind te voeren over een land dat met oorlog bedreigd wordt terwijl het van binnenuit door opstanden en rebellie bedreigd wordt. Haar leger ligt er na een reeks nederlagen chaotisch verspreid en vernield bij. De schatkist is na de reeks van oorlogen zo goed als uitgeput.
De Franse koning wil natuurlijk garen spinnen bij de onverwachte dood van zijn gehate rivaal. Lodewijk de 11de wacht nu op het geschikte moment om het rijk van een van zijn lastigste vazallen terug onder te brengen onder de Franse kroon. En op de inwoners van de Nederduitse gewesten moet Maria ook nog niet te veel rekenen. Het kwijtspelen van zoveel privileges de voorbije jaren zorgt er voor dat de Vlaming verbolgen is op de Bourgondische kliek, die honderdvijftig jaar geleden nog braafjes als ‘het stamhuis’ wordt omschreven.
Maria weet voorlopig nog niet dat haar vader gesneuveld is. Ze verblijft in Gent, waar ze in spanning wacht op verder nieuws over de Bourgondische legers. Als de heer Hugonet, de rechterhand van haar vader, haar vertelt dat er nogal wat edel volk gesneuveld is tijdens de veldslag, laat hij nog even na om haar te vertellen dat ook haar eigen vader er het loodje heeft bij neergelegd.
Hoe kan hij in hemelsnaam de lugubere details van zijn dood uit de doeken doen bij deze freule? Zeg nu zelf: hoe kan je nu vertellen aan iemand dat zijn of haar vader half opgegeten is door de wolven? Hugonet laat de opdracht over aan mevrouw van Halewijn, de kamervrouw van de hertogin. Uit haar mond verneemt ze dan toch het vreselijke nieuws.
In Vlaanderen staan de reacties op de dood van Karel diametraal tegenover de droefheid van Maria van Bourgondië. Het volk voelt zich verlost en bevrijd dat de rotzak er niet meer is. De vernietiging van zoveel voorrechten, de zware oorlogskosten die zij moesten ophoesten, het zo vaak hovaardig en hautain gedrag van deze vorst heeft een diepe walging veroorzaakt bij de mensen. Een bitterheid die wel altijd netjes verborgen bleef uit angst voor represailles. Maar nu de schurk gesneuveld is, komt die intense haat massaal opborrelen en zich in ‘al zijn uitgebreidheid tonen’, zoals ze schrijven in de 19de eeuw.
De afkeer van die prins zit zo diep dat de mensen zelfs morren over de kosten van de zielsmissen voor diens nagedachtenis. Er heerst nog een ander gevoelen bij de burgers en bij de elite van Vlaanderen. Het land ligt er verward en uitgeput bij. De mensen kennen de plannen van de sluwe Franse koning maar al te goed. Er moet dringend ingegrepen worden om een invasie vanuit het zuiden te beletten. De Staten-Generaal belegt een spoedvergadering in Gent en Maria besluit om zich door een adviesraad te laten begeleiden.
Die raad bestaat uit haar stiefmoeder Margaretha van York, de derde echtgenote van Karel, en de heren van Ravestein, van Imbercourt. En onze meneer Hugonet. Ondertussen zijn in inwoners van Gent er van overtuigd dat ze een prima gelegenheid krijgen om hun kwijtgespeelde privileges terug te winnen. In plaats van de crapuleuze Karel, die ze allemaal erg hebben gevreesd, krijgen ze nu een jeugdige en zwakke vorstin. De idee alleen al zorgt er voor dat de stemming in het Gentse uitgelaten is.
De opwinding is voelbaar op de Vrijdagmarkt waar de leiders van de vele ambachten met elkaar en met de ambachtslieden overleg plegen. Ik hoor de hevigste vervloekingen tegen de overleden hertog en meteen ook een reeks van vreselijke bedreigingen aan het adres van Maria van Bourgondië. De gewapende en onstuimige ambachtslieden en neringdoeners eisen hier en nu het herstel van alle voorrechten die ze sinds de tijd van Filips de Stoute, de overgrootvader van deze gesneuvelde nietsnut, hebben moeten afgeven.
–
Uit deel 5 van ‘De Kronieken van de Westhoek’
