‘Ondertussen lieten de kleine dieven niet na om de grote te volgen.’ Mmmmh, wat is dat mooi en stout gezegd. ‘Het leek er wel op dat steden en dorpen ten roof gegeven waren aan al diegenen die durfden stelen. En dat terwijl de goede katholieken alles met treurende ogen aanzagen en niets openlijk durfden te zeggen want al hun zeggen werd zeer nauw opgevat en men luisterde naarstig of men hen niets in de mond zou kunnen leggen om hen dan achteraf te kunnen beboeten of verbannen.’
Volgens de calvinisten hebben de katholieken nog altijd te veel vrijheid voor wat betreft het uitoefenen van hun erediensten. Kijk maar naar Maldegem waar het krioelt van de rooms-katholieken. Willem van Oranje heeft Ryhove onlangs benoemd tot hoogbaljuw van Gent en die wordt opgeroepen om iets te doen aan de situatie in Maldegem. Ryhove en enkele ruiters vallen er binnen en verbieden er met de nodige dreigementen aan de geestelijken om nog verder misdiensten te houden.
Op 28 december 1580 spreekt het magistraat van Gent zich uit over de zaak van een zekere Adriaan, een zoon van de procureur Lieven Casteele. Adriaan werd half december betrapt in Aalst terwijl hij zat te boemelen in een café te Aalst. Hij had ervoor gezorgd dat twee bisschoppen en nog enkele anderen ontkomen waren uit Gent en hij bleek ook meegewerkt te hebben aan de voorbije acties van de malcontenten. ‘Adriaen werd nu als verrader, op een horde naar de Vrijdagmarkt gesleept, aldaar opgehangen en gevierendeeld en zijn hoofd werd boven de Brugse poort op een pin geplaatst.’
Het jaar 1581 brengt zo mogelijk nog meer rampspoed voor de bevolking. Van Male heeft het over de ellende die maar blijft aanwassen. ‘Terwijl het platteland beroofd, gebrandschat en verwoest werd, liepen de steden vol met arme naakte vluchtelingen, vol verwarring, droefheid en angst. De lasten bleven maar stijgen, de wachten moesten nu eenmaal betaald worden. De krijgsraad misbruikte zijn macht en zocht alles uit om de katholieken te vervolgen en te kwellen.’
De acties van de malcontenten zijn natuurlijk van die aard dat de eenvoudige katholieke stakkers met hen geassocieerd worden. Begin 1581 komen hele benden van hen met paarden en voetvolk naar Torhout, Jabbeke en Stalhille waar ze alles plunderen en in brand steken en waarbij de Brugse soldaten daar niet durven tegen ingaan. Op 7 juni verschijnen ze voor de Brugse poorten, vuren ze op de wachten en vangen er nogal wat volk. Tot gevolg natuurlijk dat de stadspoorten weer hermetisch gesloten blijven en dat de katholieken binnen Brugge weer de pineut zijn. Het wordt immers weer strikt verboden om op geen enkele plaats nog missen te lezen, in stilte te prediken, te trouwen en te dopen of vergaderingen te houden. Niet in kerken en kloosters en niet in de huizen van de mensen.
De Walen op het West-Vlaamse platteland hebben er nu iets nieuws op gevonden. Wie gevlucht is van zijn huis komt beter vlug terug anders zullen al de leegstaande huizen in brand worden gestoken. De schrik bij de bevolking zit er diep in. In Brugge besluiten ze een brigade op te richten, vrijwilligers die met paarden de streek zullen proberen te beschermen. Calvinisten natuurlijk en dat maakt het voor de buitenmensen natuurlijk nog erger. De vrijwilligers wagen op 23 juli 1581 een inval in het Roeselaarse waar ze de kerk beroven en daarna triomfantelijk binnen Brugge terugkeren.
‘Achttien onder hen moeten wat betreft goddeloosheid niet onderdoen voor de Franse Hugenoten. Ze hadden te Roeselare priesterlijke gewaden aangetrokken en deden nu hetzelfde te Gistel waar ze de kerken en de huizen van de priesters beroofden en zoveel smaad aanbrachten in de stad. Idem dito in Oedelem waar ze de pastoor van het altaar sleurden en op een paard deponeerden terwijl ze de man beschimpten en hem slagen en stampen toebrachten. Uiteraard tot grote droefheid van de katholieken.’
Tijdens dat jaar 1581 groeit de dreiging van de koninklijke katholieken, de aanhangers van Filips II. De versterkte stad Breda valt met een krijgslist in hun handen. In Brugge zijn ze op hun qui vive en erg wantrouwig of er zich in de stad medestanders van de koning schuil houden. Opnieuw betalen de katholieken het gelag. Zeker honderd onder hen worden uit de stad geweerd en de kerken moeten het ontgelden. Veel inwoners krijgen soldaten in hun huizen op de kosten van de meester of de vrouw des huizes. Het is uitkijken naar de komst van de hertog van Alençon ‘die in Engeland met ijdele hoop wachtte op een mogelijk huwelijk met de koningin van Engeland en zijn tijd versloeg met spelen en banketteren.’
Op 5 augustus wordt er een hallengebod uitgevaardigd waarbij al de burgers opgeroepen worden om een eredienst van de calvinisten te komen bijwonen. Die zal doorgaan op de negende en wordt omschreven als een ‘nachtmaal’. Een avondmaal dus, precies zoals dat al in Gent voorgeschreven wordt. De nieuwgezinde leraar Capito is de initiatiefnemer van de dienst. Op de avond van de plechtigheid worden de poorten van de stad gesloten en patrouilleren de soldaten langs de vesten. Kapitein Aoulterman met zijn compagnie houdt de Burg bezet en Remigius Van Aerdryke doet hetzelfde op de marktplaats.
‘Een kornet paardenvolk reed gedurig door de stad en de wachten bewaarden de deuren van de St.-Salvatorskerk waar de dienst doorging en de processie van de machtshebbers ernaartoe. En van zodra ze in de kerk waren gekomen, begon de minister te prediken. De leer van Calvijn, waarbij hij naar gewoonte niet ophield om een hoop ongerijmdheden uit te braken tegen de rooms-katholieken.’
Rond half augustus komt er opnieuw zo’n pestmaatregel. Er moet voortaan gewerkt worden op feestdagen. Die worden brutaalweg afgeschaft, de werkklokken zullen luiden als op een normale werkdag en iedereen moet aan de slag. Het moet behoorlijk pijnlijk zijn om deze eeuwenoude traditie te zien verdwijnen. Lieven De Vogelaere en Jan Vintsor, twee degelijke katholieken hebben hun winkels niet geopend op tweede kerstdag en krijgen als represaille voortaan een deel soldaten te logeren in hun woningen.
Willem van Oranje heeft er al vaak op aangedrongen bij Frans van Anjou, de hertog van Alençon, om zelf eens actie te ondernemen tegen de katholieken in het zuiden. Het is er nu eindelijk toch eens van gekomen. Hij is Kamerijk binnengevallen en heeft er de bisschop en de katholieke notabelen buitengewerkt. Dit feit en de komst van Willem van Oranje naar Antwerpen zorgt voor grote vreugde bij de nieuwgezinden die aan alle inwoners opnieuw verplichten om hun meinedige eed aan de koning af te zweren. Allen met functies in stadsbesturen worden daartoe opgeroepen. Jan Spetael van Brugge weigert en wordt op staande voet uit Brugge weggebracht. Het mag hoe dan ook gezegd worden dat Brugge erg weigerachtig staat om zich officieel te distantiëren van Filips II.
–
Uit deel 7 van ‘De Kronieken van de Westhoek’
