De pubertijd van Veurne-Ambacht

Mijn nieuwe kroniek ‘De pubertijd van Veurne-Ambacht’ staat volop in de steigers. De basistekst is geschreven en moet nu nog volop geredigeerd worden tot een sappige stuk tekst. Alvast de opener voor de liefhebbers van ‘De Kronieken van de Westhoek’.

In het rijksarchief van Kortrijk ontdek ik in de verzameling van Goethals-Vercruysse een reeks handschriften over Veurne en Veurne-Ambacht, met daarbij nog een tekst over de oprichting en de voortgang van het klooster van Sint-Sixtus in Westvleteren nevens Poperinge. De titel van deze kronieken; ‘Verhael der troubelen in en omtrent Vurne 1566-1600’ dekt tot mijn verwondering absoluut niet de lading. De godsdienstoorlogen van de 16de eeuw komen er slechts zijdelings in voor. En toch blijken deze handschriften voor ondergetekende een heel interessante meevaller omdat de schrijver ervan een stand van zaken opmaakt van Veurne-Ambacht op een tijdstip ergens tussen 1680 en 1700. De inhoud ervan is daardoor niet vervuild geraakt door kroniekschrijvers van latere datum die er al dan niet hun interpretatie konden aan geven.

Wat de schrijver van onderstaand document neerschrijft is zo puur dat het een ongelooflijke inkijk geeft in de oude geschiedenis van het Westland en de ontwikkeling van de parochies in Veurne-Ambacht. Tijdens de maanden die ik heb besteed om de inhoud ervan in een begrijpelijke taal te transformeren, bleek het meest heikele punt wel degelijk de titel te zijn van deze nieuwe kroniek van de Westhoek. Uiteindelijk beslis ik voor mezelf om deze nieuwe kroniek onder de titel van ‘De pubertijd van Veurne-Ambacht’ te publiceren. Ik probeer deze tekst een grondige opfrissing te bezorgen zonder echter te veel in te grijpen in de vroegere woordenschat. Zinsbouw en taal kunnen hierdoor af en toe wat vreemd overkomen voor de lezer, maar dat is een bewuste keuze om in de sfeer van die 17de eeuwse kroniek te blijven. Hier volgt de geredigeerde tekst!

De stad van Veurne is een van de oudste steden van Vlaanderen, hetgeen men hierna zal betonen. Ze is groot binnen haar muren die niet geruïneerd zijn, waar er 450 huizen staan, mede begrepen de kanonikale en de pastorale huizen, samen met de dis huizekens en andere gelijkaardige huisjes. Bovendien heeft ze in haar beluik drie parochiekerken, met hun kerkhoven, te weten die van Sinte-Walburga die ook een collegiale kerke is, de kerk van Sint-Niklaas en de kerk van Sint-Denis. Ze heeft ook zes kloosters, te weten de abdij van Sint-Niklaas, het klooster van de capucijnen, het klooster van de celbroeders, dat van de nobertijnen, penitenten en zwarte nonnen. Daar is ook een gasthuis om passerende lieden te herbergen en de vreemde arme zieken bij te staan. Het wethuis van de stad dat men het landhuis noemt, is een van de schoonste gebouwen van al de wethuizen van Vlaanderen. De jurisdictie bestrekt haar buitenpoorten tot haar paalstenen, daaronder dat er zijn omtrent de honderdvijftig gemeten land (ca 70 hectare) die met haar contribueren gelijk ook alle inwoners die op de voorzeide landen wonen.

Deze stad contribueert in honderd pond parisis gesteld op de hele provincie van Vlaanderen, de som van vijftig schellingen volgende de transport van het jaar 1631. Ik wil hier niet de etymologie of de oorsprong van haar naam beschrijven omdat ze van eenieder onbekend is wegens haar grote ouderdom. Hoewel ik verscheidene schrijvers bevonden heb die haar oorsprong willen uitleggen welke mij toch maar gezochte en verkeerde explicaties lijken of zelfs speculatieve etymologie, temeer omdat ze geen redenen geven waaruit zij die vernomen hebben. Maar men bevindt uit veel oude bescheiden dat de stad haar naam voor duizend jaren heeft gehad gelijk dezelfde als die van tegenwoordig. Dat weten we uit enige oude akten die rusten in de kamer van rekeningen te Rijsel, waar al de oudste bewijzen en saters van Vlaanderen bewaard worden, zodat het zeer onzeker is om nog elders zijn oorsprong van haar naam te vinden.

Haar kasselrij is een van de aanzienlijkste en voornaamste in vruchtbaarheid van heel Vlaanderen, al hetgeen men hierna zal aantonen, ze is bijna 80.000 gemeten groot in land, daarin begrepen de acht parochies, spleten en branken die met haar contribueren. Volgens de keure van kasselrij is ze groot 77.755 gemeten (circa 35.000 hectare) voor het totaal van de acht parochies met haar spleten en branken dewelke al bedeeld zijn onder 54 parochies, kerken en pastories. Bovendien zijn er in dezelfde kasselrij gemeten bossen en omtrent 7.000 gemeten duinlanden (3.150 hectare) die niet inbegrepen zijn in de grootte van de hierboven aangegeven kasselrij omdat ze niet contribueren in de lasten van de kasselrij gelijk de andere landen. Nochtans vallen ze onder de jurisdictie van de kasselrij.

De stad en de kasselrij zijn gelegen onder de 51ste graad benoorden de linie sequincotiale, zijnde het klimaat van dezelfde graad, in zijn eigen wel getemperd, desondanks de wetenschap dat het klimaat in de voornoemde stad en kasselrij ongezonde en harde luchten te verduren krijgt, ter oorzake dat ze zo dicht bij de zee gelegen is en van de Moeren die veel rauwe en kwade dampen uitwerpen. En ook omdat veel van haar landen leeg en waterachtig zijn en bovendien is er ook het luttel bestaan van bomen die dergelijke kwade dampen en harde luchten breken.

Ik heb hier willen schrijven over de etymologie of de oosprong waarom dat het district ‘Veurne’ genoemd wordt, de kasselrij van Veurne en waarom diezelfde kasselrij ook vaak genoemd is als ‘Veurne-Ambacht’. Men heeft aangetoond hoe de Romeinen het kasteel of de Burg van Veurne lieten bouwen, dat zeer groot en sterk placht te zijn. En dat zij aan dergelijke kastelen het landschap van daar omtrent gelegen toevoegden om door de gouverneur van het kasteel uit één hand geregeerd te worden en zo de overhand te houden over het gemeen. Zo is het land hetwelke nu genaamd wordt ‘de kasselrij van Veurne’ in die tijden toegevoegd geweest aan het kasteel van Veurne en daardoor dat land ook genaamd als de kasselrij van Veurne, als wezende onderworpen werd aan het voornoemde kasteel. Men bevindt uit de oude archieven van de kasselrij dat zij voor tweehonderd jaren en voordien altijd zo genaamd is.

Aangaande de oorsprong van de naam van Veurne-Ambacht of het ambacht van Veurne is ook gebleven vanuit de Romeinse tijd. Want Caesar zegt in zijn commentaren dat de graven een soort van volk onder zich hielden die ‘ambagtij’ genoemd werden. Ze dienden voor de graven om voor hem te oorlogen of voor andere diensten. Men twijfelt wat het woord ‘ambaktus’ te betekenen heeft en wat Caesar daarmee wilde zeggen. De oude Roomse schrijver Quintus Ennius (239-139 voor Christus) beweert dat ‘ambaktus’ of ‘ambacti’ hetzelfde is als ‘slaaf’ of ’trawant’. Zeg maar ondergeschikte. Dat Keltische woord bevat de term ‘acti’ en is synoniem aan ‘aht’ of ‘acht’, een woord dat we nog terugvinden in de ‘geef acht’ die soldaten moeten afleggen bij hun leider. Daarom ook de termen ‘in acht nemen’ en dus ook ‘ambacht’.

‘Ambacti’ die hun vorsten met al de achting van onderdanen vergezellen en beschermen. Andere geschiedschrijvers verstaan ‘ambactus’ als zijnde leden van de clan die onder iemands bescherming staan. Wat er ook van zij, de Romeinen hebben hun macht in het land gebracht en daarbij enkele kastelen opgetrokken om het land te dwingen van waaruit de kasteelheren regeerden over het nabijgelegen landschap dat omschreven werd als de Romeinse ‘ambacti’ waarbij ze het overwonnen volk zo zeer in slavernij hielden als het ook maar mogelijk was. Al de naburige mensen waren onderworpen aan een kasteel maar ze kregen ook de bescherming van de gouverneur van datzelfde kasteel. In tijden van oorlog moesten ze zich voegen onder het vendel of de standaard van hun gouverneur zoals dat nog lang daarna de gewoonte is gebleven in de tijd van de graven van Vlaanderen. Zodat die van Veurne-Ambacht genaamd werden ‘ambacti furnensis’ en zo zijn ze bij die naam gebleven.