Februari. Ooit genoemd als ‘Salmonath’, ‘Reinigingsmaand’ of ‘Mensis purgatorius’, ‘Sporkelmaand’ of ‘Sprokkelmaand’ en ook wel ‘Schrikkelmaand’ of ‘Spurkel’. De tweede dag van de sprokkelmaand was lang geleden nog een feestdag voor de knechten en de meiden op het platteland. Ze verlieten op 2 februari hun werkplekken om andere oorden op te zoeken en er eventueel te gaan trouwen. In 1844 zuiverde of reinigde men nog altijd de stallen door het verbranden van jeneverbessentakken.
Het is een dag van losbandigheid, burleske feesten en zottigheid van alle soort en slag. Zelfs tijdens zijn transformatie naar de christelijke variante heeft die 2de februari veel van zijn oud landelijk karakter behouden. Want er zijn wel altijd al ‘lichtmissen’ gehouden waarbij de mensen gekscheerden en zich bijvoorbeeld verborgen achter maskers. En dan liepen ze verkleed langs de straten met fakkels en toortsen terwijl ze zich lazarus dronken. In het Frans vertalen ze Lichtmis in ‘Le Chandeleur’ en daar herken ik direct het woord ‘kandelaar’ in, verwijzend naar de brandende fakkels in die oude stoeten. Het licht mocht trouwens niet uitgaan tijdens de nacht van de kandelaars.
En zoals al de heilige nachten werden ze opgedeeld in drie ‘kaarsen’. De schaduw van de tweede kaars kondigde diverse gebeurtenissen aan die zich in de nabije toekomst zouden voordoen en dus keken de mensen van toen daar minutieus op toe. De geschiedkundigen zijn het niet helemaal eens over de werkelijke betekenis van de naam ‘sporkel’. Bij ons hebben ze daar later ‘sprokkel’ van gemaakt maar met sprokkelen heeft ‘sporkel’ zeker niets te maken.
In het jaar 743 verbood het Concilie van Leptines de ‘spurcalia in februario’ omdat dit luidruchtig spektakel heidens, onzedelijk en smerig was. De kerk noemde de februarimaand ‘sporkel’ vanwege de bederfelijke feesten die erin vielen. Historicus Jan Jozef Raepsaet, een tijdgenoot van schrijver Coremans ziet verder nog gelijkenissen tussen ‘spurcalia’ en de Romeinse ‘februalia’. Hij denkt er een Grieks woord in te herkennen.
De brandende fakkels, de maskers. Hier ligt natuurlijk de basis van ons carnaval. Met de verkleedpartijen die afgesloten worden door Aswoensdag, voor de christenen het startsein om veertig dagen te gaan vasten. De vasten begint meestal rond half februari. De twee volgende zondagen hebben een speciale naam; ‘Behourdich”. De eerste ‘Behourdich’ staat ook bekend als ‘Gekkernijenzondag’. Volgens ‘The Chronology of History’ van Sir Harris Nicolas uit 1833 werd er op die twee zondagen een soort spel met stokken, sticks of lansen gespeeld. Interessant is zeker de vermelding dat het hier gaat om de eerste en de tweede zondag van ‘Lent’.
Tijdens die weken in februari wordt er gewerkt aan zuivering en contemplatie op weg naar Eostur waarover er later zal gepraat worden. Daarbij wordt er aandacht besteed aan de overleden familieleden. De 22ste dag van sporkel staat bekend als ‘het feest van de doden’. Onze voorouders verzamelden zich die dag aan de voet van de graven waar ze een religieuze maaltijd verorberden ter ere van hun ouders of hun overleden vrienden. De kerk slaagde er niet in om dat gebruik te schrappen maar wijzigde die datum in ‘het feest van Sint Petrus’ stoel’ een feestdag die nu al lang niet meer in trek is.
Tijdens de middeleeuwen gaven ze aan die dag de naam van ‘cara cognatio’, een soort reünie tussen de levenden en de doden. 25 februari is zoals gezegd ‘Sint-Matthijsdag’, vermoedelijk ooit een soort feestdag en een dag die eveneens behoort tot de categorie van de lotdagen.
In het noorden van Duitsland is die Matthijs een superbelangrijke heilige. De mensen verenigen zich in gilden onder de naam van ‘Kalandbroers’, ‘Kalendebroeders’ of ‘fratres Kalendarii’ die zijn feestdag erg pompeus vierden. Karel de Grote gaf aan de februarimaand de naam van ‘Hornung’ of ‘Hornungmanoth’, de periode in het jaar waarbij de herten hun geweien afwerpen. In Limburg geven ze de naam ‘Dooimaand’ aan februari, ietwat analoog met de Duitse varianten ‘Thaumonat’ en ‘Thaumond’.
Dit is een fragment uit Boek 7 van De Kronieken van de Westhoek
