banner
Jun 12, 2019
13139 Views

Het trieste lot van Oostende

Written by

‘De Oostendse bezetters bleven de hele tijd doorgaan met hun strooptochten op het platteland. Ze voerden op 18 juli 1589 een algemene plundering uit door zowat het hele Brugse Vrije. Hun vermetelheid groeide na elke geslaagde uitval.

banner

Zal Oostende hetzelfde lot ondergaan?
‘De Oostendse bezetters bleven de hele tijd doorgaan met hun strooptochten op het platteland. Ze voerden op 18 juli 1589 een algemene plundering uit door zowat het hele Brugse Vrije. Hun vermetelheid groeide na elke geslaagde uitval. Op de 3de oktober van 1590 waagden ze zich opnieuw tot voor de poorten van Brugge waar ze zeker honderd koebeesten wegleidden en naar Oostende brachten. Ze werden onderweg aangevallen door de heer Croyfilles, de hoogbaljuw van Brugge die daarvoor met enkele gewapende burgers uitgerukt was. Maar nadat Croyfilles omtrent dertig van zijn volk gedood zag, was hij genoodzaakt om op zijn stappen terug te keren.

De Oostendse garnizoenen maakten zich op de 25ste oktober meester van Snaaskerke, ondanks de wetenschap dat er in dit dorp wel driehonderd Waalse soldaten lagen. En twee dagen later kwamen ze binnen Oudenburg waar zich wel vierhonderd soldaten bevonden. Ook die mannen konden de Oostendse benden niet verdrijven en nadat de stad geplunderd en in brand gestoken was keerden ze met veel buit terug naar Oostende. Om dit geweld te stuiten was de graaf van Mansfelt op het einde van november met tweeduizend man binnen Oudenburg gekomen. Bij een nieuwe aanval vanuit Oostende werden de aanvallers die zich niet bewust waren van deze versterkingen er warm onthaald zodat er meer dan honderd Oostendenaars ter plekke dood bleven.

Deze en andere ongunstige ontmoetingen konden nochtans niet beletten dat de Oostendse bezetters op de 15de november naar Blankenberge trokken welke ze totaal onverwacht besprongen en overmeesterden en er meer dan honderd soldaten van de bezetters vermoordden. Hun verschansing werd meteen afgebroken maar werd later door de Spanjaarden hersteld. Mansfelt die na de dood van Farnese door koning Filips II tot bestuurder van de Nederlanden werd benoemd, was in de maand januari van 1593 met veel krijgsvolk vanuit Brabant naar Vlaanderen gekomen. Hij had al eerder Calais bevrijd en nu vreesde men in Oostende hetzelfde lot te ondergaan waardoor de bezetting hier met veel krijgsvolk versterkt werd. Vooral mannen uit Zeeland en een deel Engelsen afkomstig van Normandië. Gouverneur sir Edward Norris liet de stad enorm versterken, maar terwijl hij heel onvoorzichtig een dijkbreuk veroorzaakte werd de stad zwaar beschadigd door overstromingen.’

Albrecht, de aartshertog van Oostenrijk
‘Tegen die tijd was Albrecht, aartshertog van Oostenrijk en zoon van keizer Maximiliaan II en van Maria van Oostenrijk door de Spaanse koning Filips II benoemd tot bestuurder van de Nederlanden. In deze hoedanigheid kwam hij toe te Brussel tijdens de maand februari van 1596 en kort na zijn aankomst veroverde hij Calais, Hulst en verscheidene andere plaatsen. Albrecht trouwde in 1598 met Isabella Clara Eugenia van Oostenrijk, de dochter van Philippe II en Elisabeth van Frankrijk. De prinses bracht Albrecht dank zij haar bruidsschat in het bezit van de katholieke Nederlanden en de Franche-Comté.

Dank zij dat huwelijk kon er een vrede ondertekend worden tussen Frankrijk en Spanje, die van Vervins, en nu kon de oorlog tegen de Hollanders hervat worden. Er werd al een eerste veldslag geleverd op de 2de juli van 1600 bij Nieuwpoort. De aartshertog doodde bij zijn eerste aanval acht- à negenhonderd mannen die er de wacht hielden bij een brug. En zonder zijn soldaten te laten rusten trok hij seffens de vijand tegemoet, maar graaf Maurits van Nassau versloeg hem op zijn beurt en bracht hem een grote nederlaag toe!’ Bowens hapt even naar adem. De hele voorgeschiedenis heeft hem naar het vermaard ‘Beleg van Oostende’ gebracht, een gebeuren die zijn stad voorgoed op de Europese kaart zal zetten.

Hij maakt zich op om de hele belegering te vertellen vanuit het perspectief van enkele bevoorrechte getuigen en geloofwaardige geschiedschrijvers die het allemaal van begin tot einde hebben meegemaakt. Secretaris Philippe Vleming, kapitein Haesten, Christoffel de Bonours en nog andere Nederlandse kroniekschrijvers. Ons vaderland heeft in zijn lange geschiedenis al veel gedenkwaardige en bloedige belegeringen meegemaakt maar geen ervan kan vergeleken worden met het driejarig beleg van Oostende. Tijdens deze jaren werd zo veel bloed vergoten en verspild. Zowel aan de buitenkant als aan de binnenzijde. Hoeveel oorlogshelden, vrome bevelhebbers en dappere soldaten hebben hier hun leven niet verloren? Wanneer de overwinnaars uiteindelijk na deze langdurige belegering, zo veel bloedvergieten en geldverspilling de stad zullen innemen krijgen ze alleen een verwoeste steenberg als loon.

Het ommeland ligt bezaaid met bolwerken
De Spanjaarden hebben de bolwerken en de verdediging door hun aanhoudend geschut finaal klein gekregen. Ze hebben echter geen vierkante meter grond gewonnen zonder het verlies van veel bloed. Tot de laatste man en snik hebben ze zich verweerd. Heldenmoed die het met de dood moest bekopen. De belegerden altijd met het voordeel dat ze voortdurend via de zee konden voorzien worden van hulp en middelen.

De belegeraars vielen dag en nacht aan. De ene storm volgde de andere. Er werd meer onder de grond gewerkt dan erboven. Mijnen en tegenmijnen, gravers die elkaar in tunnels ontmoetten, ondergrondse gevechten waarvan de verschrikking haast niet te omschrijven viel. De massa aan zware artillerie, zeldzame werktuigen, het hele ommeland bezaaid met borstweringen en verschansingen, de zee bezaaid met schepen en oorlogstuig. Het is toch wel wat geweest hier! De bondgenoten van Oranje beseffen het strategisch belang van deze plaats. Een van de belangrijkste havens van Europa, Bowens zegt het met enige overdrijving, zetel van de Nederlandse koophandel.

In Oostende zijn ze er zeker van dat aartshertog Albrecht hen zal komen belegeren omwille van die aangehaalde belangen. De bezetters nemen alle denkbare voorzorgen om zich vanaf de zee continu te kunnen voorzien van mondvoorraad en oorlogsmateriaal. Haar ligging doet me een beetje denken aan Calais in 1346. Een doordachte positie met de Noordzee als ideale achtertuin, op het land versterkt met een resem bolwerken. Nee: deze stad is zo goed als onoverwinnelijk en zeker in staat om een langdurig beleg te doorstaan.

De Spanjaarden arriveren op 5 juli 1601
Dat is zowat de stand van zaken wanneer Albrecht, na lang aandringen van de Staten van Vlaanderen, uiteindelijk beslist om Oostende te gaan belegeren. Op 5 juli 1601 arriveert zijn Spaans leger ter plekke. De Hollanders hebben de ‘schans van Albertus’ verlaten en deze plek wordt nu het hoofdkwartier van de Spanjaarden. De verschansing bevindt zich aan de westelijke kant van de duinen, dicht bij zee. Aan de andere kant, in het oosten, ligt ‘de schans van Bredene’ ook al niet ver van de duinen. Albrecht zelf voert het bevel over zijn troepen. Hij geeft opdracht aan graaf Frederik van den Berg om de verschansing van Bredene met vier regimenten te gaan bezetten.

Een extra hoofdkwartier als het ware. Daarna beginnen de belegeraars aan hun graafwerk, een netwerk van loopgrachten zodat ze de stad op een zo beschut mogelijke manier kunnen benaderen en insluiten. De belegerden werken zich ondertussen uit de naad om hun verdediging uit te breiden en te versterken. Naast de verschansingen van Albertus en Bredene bevinden er zich nog drie andere schansen aan de landzijde: die van Isabella, Sinte-Clara en Sint-Michiel. Die bolwerken komen er om te vermijden dat de Oostendse bezetters nog verder hun land kunnen aflopen met hun desastreuze strooptochten.

Het hoofdkwartier van Albertus wordt bemand door Spaanse, Italiaanse en Waalse troepen, mannen die dienen onder de vaandels van aartshertog Albrecht. De kapiteinen Monroy en De Katris slagen er in om een zandheuvel dicht bij de stad te bereiken waar ze met de nodige behendigheid een batterij artilleriestukken in positie brengen. Vandaar zullen ze aan die kant van de stad grote schade toebrengen. Deze stelling is belangrijk genoeg om ze extra te beschermen en te versterken. Veldmaarschalk, graaf Frederik van den Berg zorgt van zijn kant ook al voor een voortdurende uitbreiding van zijn post en slaagt er in om zich in te graven rond Sint-Jans-steen. Hij laat er een kanon plaatsen en zorgt daarmee voor grote kopzorgen bij de belegerden.

Van der Noot is een pientere bevelhebber
De legers van Albrecht staan bij de aanvang van het beleg tegenover een bezettingsleger van eenentwintig vaandels van verscheidene regimenten, manschappen uit de diverse Nederlandse provincies. Ze staan onder het bevel van de heer Carel van der Noot, de gouverneur van Oostende die het opperbevel voert. De Hollanders krijgen nog de steun van enkele burgercompagnies. Van der Noot is best een pientere bevelhebber.

Eerst en vooral laat hij vrouwen en kinderen uit de stad vertrekken. Hij oordeelt dat de stad aan de zijde van de Sinte-Clara-schans onvoldoende beschermd is en trekt er met enkele compagnies op uit om Oostende ook aan die kant extra in te dekken. Jacobus Bowens laat me voorlopig een beetje in de steek met de timing. Ik weet warempel niet of hier nu weken of maanden overgaan, hopelijk komt hij met deze info snel over de brug. Voorlopig ga ik gewoon verder met zijn relaas. De kapiteinen Monroy en Katris zetten zonder ophouden hun graafwerken voort en zijn al volop bezig met een tweede redoute, een verschansing van opgeworpen aarde en zand.

Tijdens een zekere uitval van de Oostendse bezetters wordt Monroy helaas doodgeschoten. Tot spijt van Albrecht die zijn mannen naar waarde weet te schatten en de dood van zijn kapitein betreurt. De volbloed Portugees Simon Autunez vervangt Monroy. De ervaren Autunez slaagt er samen met Katris in om de tweede redoute af te werken. De prins van Oranje, Maurits van Nassau wordt op de hoogte gebracht van het beleg van Oostende. Na ruggespraak met de Staten van Vlaanderen stuurt hij zonder uitstel twaalf vaandels Engelsen en zeven vaandels Nederlanders die hun intrede doen op 9 juli 1601.

De Engelsen staan onder het bevel van generaal Franciscus Veer, de Hollanders onder dat van kolonel Huchtenbroek. Alles samen zowat drieduizend manschappen goed voorzien van voorraden en munitie. Veer deelt de lakens uit, de nieuwelingen bezetten direct hun posten, de generaal begint al direct met zijn tanden te tonen door herhaalde uitvallen die zorgen voor beduidende verliezen bij de aanvallers en die geruime schade aanbrengen aan hun graafwerken. Toch worden de Engelsen teruggedreven, natuurlijk met verlies van manschappen, reden genoeg om het tactisch anders aan te pakken.

–

Uit deel 7 van ‘De Kronieken van de Westhoek’

Article Categories:
terug naar het verleden
banner
› http://www.dekroniekenvandewesthoek.be

Vlaamse geschiedenis zoals je die nog nooit beleefd hebt!

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *