Ieper, 26 juli 1593. François Habbourdijn voert vandaag een nieuwe terechtstelling uit, traditiegetrouw met ‘de mannen van de lene’ als jury. Dit keer komt een oude vrouw aan de beurt. Een zekere Margette, een weduwe geboren in het Waalse land. Ze moet er zeker al veertig jaar heksenpraktijken op nahouden. Pas nu kom ik te weten dat deze Margette de moeder en de grootmoeder is van de moeder en dochter die op 10 mei tot as verbrand werden. Een week geleden is onze soeverein met twee commissarissen naar Ieper gereden om haar te verhoren en te pijnigen. Vandaag zal het resultaat daarvan voorgelezen worden in de berechtingskamer.
De vreselijke sententie die meestal niets goed inhoudt voor de beschuldigde in kwestie. Ik vat de uitspraak even samen: ze heeft heeft tien jaar de praktijk van vroedvrouw uitgeoefend, samen met een andere vroedvrouw die haar assisteerde. Tijdens die periode heeft ze ontelbare pasgeboren kinderen vermoord en als honden begraven, ja zelfs zonder doopsel. Het zijn inderdaad loodzware beschuldigingen.
Achteraf heeft ze die kinderlijkjes opgegraven en ter ere van de geuzen in brand gestoken. De as van de verkoolde baby’s gebruikte ze voor haar toverpraktijken. Hierbij liet ze meerdere mensen sterven en betoverde ze koeien, vruchten, paarden en schapen. Haar bizarre toverkunst werd overgenomen door haar dochter en kleindochter. Margette heeft hen daarvoor alle nodige instructies gegeven. Ze heeft maar al te duidelijk haar doopbeloften, het christelijk geloof, het heilig kruis en de heilige Drievuldigheid geschaad en beledigd.
De beschuldigde voerde gesprekken met de hel. Tijdens haar leven heeft ze verschrikkelijke en gruwelijke zaken gedaan, het is amper met woorden te beschrijven. En zo wordt ze natuurlijk veroordeeld om levend tot assen verbrand te worden. Voor het gasthuis beginnen de gerechtsdienaars al onmiddellijk met de voorbereidingen van de executie. Het schavot heeft iets weg van een podium waarop onze rederijkers hun toneel spelen. Het ‘huizeken’ van sprokkelhout is wel de enige – macabere – versiering, veel zal er niet gelachen worden vandaag.
De poorters van de nabijgelegen straten komen er op af en zijn net op tijd om de oude vrouw van de lakenhalle naar het podium te zien sjokken. Een mager verschrompeld overschotje van een mens dat fysiek wel kan vergeleken worden met een heks. Van de toeschouwers kan ze zo te horen niet op veel sympathie rekenen. Ze wordt zonder al te veel complimenten in haar brandhuis gebracht en vastgebonden. Even later halen de hitte en de vlammen haar ziel weg en wordt deze Margette tot pulver verbrand. Of ze tijdens die laatste ogenblikken nog effectief spijt heeft gehad van haar zonden blijft een open vraag.
30 juli 1593. Vandaag vindt de lijkschouwing van Matthijs Masen plaats, een vreemde kwestie die onze gemoederen beroert en veertien dagen geleden gebeurde. Na het sluiten van de Diksmuidepoort vond een duidelijk beschonken Masen dat hij nog niet genoeg drank ophad en bleef hij bier of wijn nuttigen rond ‘Het Kruis’. En terwijl hij daar aan het zuipen was vond iemand het blijkbaar nodig om de drinkebroer serieus toe te takelen. Hij werd zo hard geslagen dat zijn beide armen en benen aan stukken werden gereten, waarop de dood snel volgde. Enig spoor van een dader is er niet.
Wie moet de wet van deze gewelddaad betichten? Misschien is Matthijs Masen zelf wel de schuldige? Hier en daar werd hij achterna geroepen dat hij een tovenaar was en dat hij zich inliet met allerhande occulte praktijken. Hij inspireerde daarbij sommige streekgenoten. Zoals die man van Zonnebeke die twaalf dagen geleden van gelijkaardige zaken beschuldigd werd. Een van zijn buren had hem opgewacht toen hij van Ieper kwam en hem een zware stokslag op het hoofd toegediend. En daardoor was die bewuste meester Clay Den Hollander overleden. Het gerecht vond ook hier geen dader. Met deze wil ik alleen maar aangeven dat toverpraktijken met zijn voor- en tegenstanders in alle kwartieren ingeburgerd zijn.
Dit is een fragment uit Boek 8 van De Kronieken van de Westhoek
