Hieronder volgt een lijstje van synoniemen, zegswijzen en uitdrukkingen waarmee men iemand aanwijst die mager is. Al deze woorden stammen uit een tijd toen ‘dik zijn’ nog mode was.
‘Mager’ is dus synoniem voor ‘lelijk’.
Een sprinkhaan.
E sprynkhaande.
Een bonenstaak.
E boènestoake.
Een magere spreeuw.
E moag’r spreeèwe.
Toen de gewone mens niet veel tussen de tanden kreeg, werd wel eens gebruik gemaakt van een ‘spreeuwpot’. Dit was een pot, met een gat in de bodem, die tegen de muur werd bevestigd. Wanneer de spreeuwen er hun eieren kwam leggen, werd er gewacht tot op het ogenblik dat de spreeuwenjongen zouden gaan uitvliegen. Dan werd de pot van de muur gehaakt, werden de vogeljongen eruit gehaald en werden die opgegeten.
Een blauwe hagenmus.
E blauw hoagemusje.
Iemand die niet alleen mager is, maar ook zwak. Een blauwe hagenmus is hetzelfde als een korenmus.
Een ribbenkast.
E rebbekasse.
Hij is zo mager dat zijn ribbenkast door zijn vel steekt. Een normaal mens heeft zeven paar ware ribben, verbonden met het borstbeen; drie paar valse ribben, die elk vastzitten aan de rib erboven en twee paar zwevende ribben.
Een elf rib.
En everebbe.
Hierbij wordt spottend allusie gemaakt op het feit dat de persoon zo mager is, dat hij blijkbaar maal twee keer elf ribben heeft i.p.v. twaalf.
Je kunt zijn ribben tellen.
Je ku s’n reb’n tel’n.
Bij een mager mens of dier kan je de ribben zien liggen.
Een gaaipers.
E goajperse.
Een magere, maar vooral een slungelachtige kerel.
Een ’tetting’.
E tettynk.
Hij is zo mager als een regenworm, een pier.
Het is een ‘fijntigen’ (magere).
’t Iz e fynteg’n.
Hij is eerder aan de dunne kant.
Het is maar een spuit.
’t En is mor e speute.
Hij is zeer mager en tenger.
Het is een ‘raaiden’.
’t Il e roajd’n.
Hij is slank. Fr. grële, fluet.
‘Raaide’ is een variante van ‘reilde’, een woord dat in de ‘Westhoek in onbruik is geraakt. Dit laatste woord is afgeleid van ‘reile’, een houten of metalen lat of regel. De vergelijking gaat dan helemaal op als we van iemand zeggen. “Hij is zo mager als een pannenlat”.
Het is maar een pannenlat.
’t En i mor e pannelatte.
Hij is zo mager als een panlat.
Een magere puit (kikker).
E moag’rn puut.
Ben deerlijke ‘puit’ (kikker).
E dèrlik’n puut.
Een ‘puit’ (kikker) op een stok.
E puud up e stok.
Hij is mager en ziekelijk.
Hij is mager lijk een speeht.
En iz moag’r lik e speehte.
De vergelijking van een mager mens met een speeht is te zoeken in de vorm van de snavel van de specht, dun, reeht en puntig.
Hij heeft zeker een lintworm.
En ed ie zeek’r e lyndworme.
Hij heeft altijd honger en hij blijft altijd even mager.
Hij heeft een rug lijk een kapstok.
En ed e rik lik e kapstok.
Je ziet de beenderen door zijn vel steken, zoals de armen van een kapstok.
Hij is maar het vel over de benen.
En es mo ’t fel oov’r de beeèn.
Hij is graatmager.
Hij is zodanig mager dat hij zijn neus kan snuiten met het vel van zijn buik.
En is sodoanig moag’r dat’n z’n neuze ku snuut’n mi’t fel van z’n buuk
Hij is erg mager.
Hij kan maar twee ziekten meer hebben: de velziekte en de beenziekte.
E ku mo tweeè ziekt’n mei (h)en: de velziekte en de beeènziekte.
Gezegd van iemand die graatmager is.
Ze is zo plat lijk een strijkplank.
Z’is so plat lik e strykplanke.
Ze heeft’geen uitgesproken’ boezem.
Zijn kleren vallen van zijn rug.
Z’n kleeès fool’n van z’n rik.
Hij is erg vermagerd.
Ze is ‘stijf (erg) afgevallen.
Z’is styv ov e vool’n.
Ze is fel vermagerd.
Hij komt helemaal op een niets.
E komt heeèl up e nieët’ ut.
Hij is helemaal mager en uitgeteerd.
Het is een haring in burgerkleren.
’t Iz en hoarynk in burg’rkleeès.
Hij is niet gezond, hij is té mager.
Het is de dood op geitenpoten.
’t Iz de doèd up cheeètepoèt’n.
Hij is mager en uitgemergeld.
Hij is zo vet lijk pompwater.
En is so vet lik poempewoat’r.
Hij is heel mager.
Water bevat geen vet, vandaar…
Hij kan uit een fles eten.
E kud uut e flesj eet’n.
Hij is zo mager, dat hij, bij manier van spreken, uit een fles zou kunnen eten
Hij kan ’tumeletten’ (koprol) rnaken in een fles.
E ku ruumelet’n moak’n in e flesje.
‘Tumelette’ is afgeleid van ’tuimelen’. Het aehtervoegsel ‘-ette’ is overgenomen uit het Frans.
Hij is niet geladen aan zijn vet.
En i niej e loan an z’n vet.
Gezegd van iemand die niet dik is.
Vandaag de dag komt dergelijke beoordeling van je fysieke toestand als zeer positief over. In dergelijke toestand moet je niet erg bang zijn voor té veel cholesterol en maak je minder kans op een hartinfarct.
De benen steken door zijn kaken.
De beeèn steek’n deur z’n koak’n.
Hij is uitgemergeld.
Je kunt het jaargebed door zijn kaken lezen.
Je ku’t joargebet teur z’n koak’n leez’n.
Hij is heel mager, hij is maar ’t vel over de benen.
Het jaargebed was de lijst die men elke zondag na het evangelie tijdens de hoogmis aflas. Het ritueel begon telkens met volgende zin: “Men beveelt in uwe gebeden de zielen van …. Na het overlezen van de lijst werd het ‘De Profundis’ gezongen. Wanneer nu iemand er zeer ziekelijk en mager uitzag, daeht men dat hij binnen korte tijd wel in het jaargebed zou worden opgenomen, m.a.w. dat hij zou sterven.
Je kunt hem door een gotengat trekken.
Je kut’n deur e gootegat trek’n.
Hij is mager.
Een gotekuiser.
E gootekuusj’r.
Hij is zeer mager.
Deze vergelijking houdt verband met de bovenstaande zegswijze.
Hij is mager dat hij ‘ruttelt’ (rammelt).
En iz moager dat’n rut’lt.
Hij ‘ruttelÍ’ (rammelt) in zijn kleren.
E rut’ld in z’n kleeès.
Het ‘ruttelt’ (rammelt) al wat eraan is.
’t Rut’ld oal dy d’r an is.
Hij kan gemakkelijk wegwaaien.
E ku ch’ makkelik wegwoaj’n.
Het zijn al armen en benen.
’t Syn oal aarmes en beeèn.
Hij is zeer mager.
Het is een doorjager.
’t Iz e deurejoag’r.
Het is iemand die veel kan eten, maar toeh mager blijft.
Er is geen vetten
’t En i chin vet’n an.
Ze mag eten wat en hoeveel ze maar wil, ze blijft altijd even mager.
Hij is een gekapte.
’t Iz e gekapt’n.
Het is een magere man met een sterk geprofileerd gezicht.
Het is een vette als hij in de olte hangt.
’t Iz e vet’n at’n in d’ooly hangt.
Wordt spottend gezegd van iemand die zeer mager is of ook wel van iemand die niet erg snugger is.
Heel het ventje is maar aan mekaar geplakt met ‘schuifelethout’.
Heèl ’t fentj en iz mor an makang’rz e plakt mi sjuufelethoet.
Het is een mager, tenger ventje.
Een schuifelet is (zegt De Bo) een klein fluitje waar men op blaast om iemand te roepen. Wellicht is het word afgeleid van het Franse ‘sifflet’. Schuifelethout is wilgenhout. Bij voorkeur gebruikte de jeugd vroeger wilgenhout om fluitjes te maken.
Het is een deserteur van ’t kerkhof.
’t Iz e deezirtuèr van ’t kerkof.
Hij was zodanig mager dat hij zijn neus kon snuiten met het vel van zijn buik.
E wos so doanyg moag’r dat’n z’n neuze kuste snuut,n mi ’t fel van z’n buuk.
Inderdaad! Die moet zeer mager zijn geweest.
Zijn buik is aan zijn rug geplakt.
Z’n buuk iz an z’n rik e plakt.
Hij is zeer mager.
–
Uit ‘Van de wieg tot het graf’ – Spreekwoorden en zegswijzen uit de Westhoek – van Willy Tillie.
