Gelijken aan
Het is een kuiken van de oude haan. ’t Iz e kieëk’n van d’n oed’n hoane. – Hij heeft een aardje naar zijn vaartje.
Zo’n boom, zo’n tronk. Zo’n moer, zo’n jong. Zuk e boom, zuk e troenk. Zuk e moeë re, zuk e joenk. – Zo de vader, zo de zoon. Zo de moeder, zo de dochter.
Het woord ‘vader’, afgeleid van het Latijn ‘pater’, werd eeuwenlang gebruikt in het Vlaams tot het ogenblik (vanaf de 17de eeuw) dat de voomamere kringen het woord gingen vervangen door het Franse leenwoord ‘papa’, later afgekort tot ‘pa’. De laatste jaren bestaat weer de neiging om ‘pa’ te gaan vervangen door ‘vader’ of het vertrouwelijke ‘va’ of ‘vake’.
De appel valt niet ver van de boom. D’n ap’l e voold nie ferre van d’n boom. – De goede of slechte eigenschappen van de ouders gaan gewoonlijk op de kinderen over. De kinderen aarden gewoonlijk naar hun ouders.
De Zuid-Afrikaners maken ervan: ‘Die appel val nie ver van die boom nie … maar hij rol weg.’
Het is al één moer haar jong. ’t Iz oal eeèn moeërez joenk. – Er is weinig onderscheid.
Het is de duivel en zijn moer. ’t I d’n duuv’l en z’n moeëre. – Wordt gezegd van iets wat met veel tromgeroffel wordt aangekondigd, maar dat uiteindelijk niet veel zaaks blijkt te zijn.
Het hout groeit naar de schors. ’t Hoet groeëjd no de sjusse. – Kinderen volgen doorgaans het voorbeeld van de ouders.
Hij heeft veel weg van zijn vader. Ene feele weg fan z’n voad’r. – Hij gelijkt in veel zaken op zijn vader.
Het is de zoon van zijn vader. ’t I d’n zeune van z’n voad’r. – Hij aardt naar zijn vader.
Van vader op zoon – Van voad’r up seune. – Van geslacht op geslacht.
Hij heeft het van de honden niet gedeeld. En et fan d’hoenz ny e deeèlt. – Hij heeft hetzelfde karakter als dat van zijn ouders.
Het is zijn vader gespogen. Het is zijn vader gedraaid en gespogen. ’t I s’n voad’r e spoog’n. ’t I s’n voad’r e droaid ene spoog’n. – Hij gelijkt (fysisch) erg op zijn vader.
Hij kan zijn vader niet loochenen. E ku s’n voad’r nie leuch’m’. Zijn uiterlijk laat goed zien wie zijn vader is.
Het is alleszins gene van de borstelmarchand. ’t En iz ollesèns chinne van d’n bust’lmarsjang. – Hier is geen twijfel mogelijk: dit is een kind van de wettige vader.
Hij is helemaal de weerga van zijn vader. ’t I heeèle de weegoarde van z’n voad’r. – Hij gelijkt heel goed op zijn vader.
Hij is geen haar beter. En i chin haar beet’r. – Hij heeft al de negatieve kwaliteiten van zijn vader geërfd.
Ze gelijken op elkaar als twee druppels water. Ze g’lyk’n up makang’r; lik twi drup’ls woat’r. – Ze gelijken heel goed op elkaar.
Het is de weerspleet. ’t I de weerspleete. – Het zijn twee identiek dezelfde, er is geen verschil te zien.
Ze komen uit hetzelfde nest. Ze kom uut ’t se(l)fste nest. – Ze zijn van hetzelfde brouwsel. Ze zyn van de ze(l)fste brouwste. – Ze gelijken heel goed op elkaar.
Ze schijten al in dezelfde pot. Ze sjyt’n oal in d’n ze(l)fst’n pot. – Je mag ze niet te veel geloven, zelfs al houden ze er een andere mening op na (bv. politici) toch gaan ze mekaar geen pijn doen. Je mag ze dus ook niet te veel vertrouwen.
Het is al één egketting. ’t Iz oal eeèn eegdekeet’n. – Het hangt allemaal (figuurlijk) aan elkaar vast, het staat in verband met elkaar.
De vont heeft gesmet. De voent ed e smet. – Het doopkind vertoont gelijkaardige karaktertrekjes met zijn doopheffer (peter of meter).
Het is ‘kief-kief. ’t I kyf-kyf – Er is haast geen keus, het is ongeveer hetzelfde.
In Biekorf jg.53 (1952) nr.3, p.72 wordt volgende theorie uitgezet over deze zegswijze: ’t Is kif-kif. Zo hoort men van geletterde en ongeletterde om te zeggen: ’t is ’t zelfde. ’t is eender, ’t is lood om oud ijzer, ’t is al zakken na zaad, al zovele appels als peren, al zolang als ’t breed is, enz. En ook de Fransman zegt: C’est kif-kif, in dezelfde betekenis.
Hoe is die zegswijze bij ons doorgedrongen? Dat is gebeurd in de oorlog 14- 18. In het Franse leger waren er toen allerhande kleurlingen, gele, bruine en zwarte soldaten ingelijfd: Algerijnen, Kabylen, Senegalezen e. a. Van die mannen hoorde men soms: C’est kif-kif. En vroeg men uitleg, dan zeiden die: knapen: C’est la même chose. Die mannen trokken weg, maar hun kif-kif lieten ze hier achter: en ’t woord heeft hier goed zijn weg gemaakt. Volgens André) Bonnez van Stavele.
Het is zakken naar zaad. ’t Is sak’n noa zaat. – Het is ongeveer hetzelfde, er is praktisch geen verschil. Het ene is niet beter dan het andere.
–
Uit ‘Van de wieg tot het graf’ – Spreekwoorden en zegswijzen uit de Westhoek – Willy Tillie –
