De gulzige storm van 1367

12 december 1367. Tegen de avond steekt er een verschrikkelijke storm op, in de middeleeuwen omschreven als een ‘geweldig tempeest’. Het noodweer komt vanuit het noorden en teistert Vlaanderen, Brabant en zelfs Picardië. De bomen in de grootste bossen worden tegen de grond geworpen, hele boomgaarden stuiken ineen. Kasteeltorens, de belforten van steden, klokkentorens en kerken zijn niet bestand tegen de windstoten uitgedeeld tijdens deze ijselijke storm. De zee breekt gulzig door de duinen en trekt zich pas terug nadat ze de vele aangemeerde schepen in onvervalste scheepswrakken heeft omgetoverd. Tijdens de nacht van 12 of 13 december etaleert de oceaan hoe duivels zijn karakter wel is. Tien jaar na datum zal het water bij een andere overstroming nog maar eens 17 dorpen overspoelen.

12 april 1369. De kogel is bijna door de kerk. De bisschop van Auxerre en Walter van Châtillon verklaren te Gent dat hun koning bereid is om in te gaan op de eis van de graaf van Vlaanderen m.b.t. een jaargeld van 10.000 gulden, ten eeuwigen dage; voor hem en zijn opvolgers. Hij is bereid afstand te doen van de steden en de kasselrijen van Rijsel, Douai en Orchies. Wat een geweldig nieuws voor Vlaanderen! Daarmee zal de blunder van Filips van de Elzas eindelijk rechtgezet worden. Met het voorbehoud dat de Franse koning die eventueel zou kunnen terugkopen indien er geen mannelijke nakomelingen zouden komen uit het huwelijk van Margareta van Male en Filips de Stoute.

Op het allerlaatste moment steekt graaf Lodewijk toch nog stokken in de wielen. Ondanks de toezegging van 200.000 frank (een verdubbeling van het Engels bod) zwaait hij plots met het gebrek aan respect dat hij van de Franse koning ondervindt. Het valt hem zwaar dat die hem blijkbaar niet ziet staan. Het ultiem dreigement van zijn eigen moeder dat ze de borst die hem gezoogd heeft zal laten afsnijden als hij in zee zou gaan met de Engelsen zorgt er voor dat Lodewijk dan toch overstag gaat. Op 12 mei zet hij eindelijk zijn handtekening onder de huwelijksregeling van dochterlief.

Filips de Stoute laat er geen haar over groeien

13 mei 1369. De Vlaamse leeuwenvlag wordt gehesen boven de vestingmuren van Rijsel, Douai en Orchies nadat ze hier al een halve eeuw verdwenen waren. Hoe de lokale bevolking daarop reageert, interesseert de kroniekschrijvers blijkbaar niet. Ariën-aan-de-Leie, Sint-Omer, Bethune en Hesdin worden overhandigd aan de gewapende mannen van Lodewijk van Male die ze gaan bezetten. Filips de Stoute, op dat moment 27 jaar, laat er geen haar over groeien. De hertog van Bourgondië is er als de kippen bij om zijn jeugdige prinses van 19 lentes op te halen. Haar bruidsschat, het edele graafschap van Vlaanderen krijgt hij in zijn schoot geworpen.

Op 19 juni 1369 vindt in Gent de huwelijksplechtigheid plaats, tien dagen later verhuist het jonge koppel naar Dijon in Bourgondië. Frankrijk heeft zijn slag thuisgehaald. Onderweg, ter hoogte van Péronne krijgt de bruidegom al een heimelijke brief van zijn broer de koning waarbij hij Filips de Stoute moreel onder druk zet om Rijsel, Douai en Orchies vrijwillig af te staan aan Frankrijk wanneer zijn schoonvader zal overlijden. De rechtsgeleerden die zich over het document buigen zijn verbijsterd over de trouweloosheid en het amateurisme van de Franse koning. Hoe kan Filips de Stoute nu dit document tekenen op het moment dat hij niet eens in het bezit is van de betrokken steden? Koning Karel is hoe dan ook in zijn nopjes dat hij de Engelsen een hak wist te zetten. In Brugge krijgen ze liefst zes koninklijke brieven om hen te bedanken voor het goede onthaal die zijn broer ook daar heeft gekregen.

Een nefast scenario voor de Vlaamse steden 

De reactie van Edward III mag er best zijn. Aangezien hijzelf de koning van Engeland en Frankrijk is, heeft dat huwelijk tussen Filips en Margareta geen enkele staatkundige betekenis van belang. Die band zal de goede relatie tussen Vlaanderen en Engeland niet veranderen, zijn invloed op ons land blijft intact. De economische banden tussen de Engelse en de Vlaamse gemeenten moeten blijven bestaan. In principe zal de man wel gelijk hebben, ware het niet dat Karel V druk zet op Vlaanderen om Frankrijk te helpen in zijn strijd tegen Engeland. Vlaanderen moet mee in het bad van de oorlog.

Of de Vlamingen dat nu willen of niet, doet voor de Franse koning niet echt ter zake. Lodewijk van Male staat nu weer voor 100 percent achter Frankrijk en werkt dus actief mee aan dat voor de steden nefast scenario. Hij probeert nu op alle mogelijke manieren de betrekkingen tussen de Engelse en de Vlaamse kooplieden te belemmeren. Een beschadigingscampagne waar ze in Engeland al halfweg 1371 op reageren. Blijkbaar zijn er Vlamingen aan het werk die het gemunt hebben op Engelse personen, goederen en koopwaar. Een ’toeval’ drijft de malaise nog verder op de spits. Op 1 juli 1371 ontmoeten enkele Vlaamse schepen volgeladen met wijn afkomstig van La Rochelle en afstevenen in de richting de haven van Torbay enkele Engelse schepen onder het bevel van de graaf van Hereford.

De kroniekschrijvers geven aan dat de Engelsen niet weten dat ze met Vlaamse schepen te maken en dat dit de reden is waarom ze die aanvallen. De worsteling op zee is in elk geval niet van de poes. De Vlaamse zeelieden aangevoerd door de dappere Jan Pieterssone verdedigen zich kranig maar worden finaal allemaal gedood of krijgsgevangen gemaakt. De zeeslag maakt duidelijk dat de Vlamingen nu effectief betrokken partij zijn in de oorlog. Sinds het huwelijk van de Vlaamse troonopvolgster gaat de Engelse koning de Vlamingen nu stelselmatig als vijanden beschouwen. De aanval op de Vlaamse vloot was dus inderdaad geen toeval. Edward III vindt er nu plots groot behagen in om de Vlamingen te pesten.

Hij stuurt een vloot oorlogsschepen om de Noordzee tussen Dover en Calais onveilig te maken en de doorgang van de schepen te beletten. Deze acties veroorzaken uiteraard grote schade aan onze koophandel. Tot grote frustratie van de drie grote Vlaamse steden die delegaties naar het hof van Edward sturen om te onderhandelen over een hernieuwde vrede. Iets waar ze ook in slagen, aan welke voorwaarden lijkt evenwel onduidelijk. De krijgsgevangen Vlamingen komen in elk geval vrij. De alliantie tussen Bourgondië en Vlaanderen vertaalt zich op 28 mei 1371 in een nakomeling voor Margareta van Male en Filips de Stoute. Een zoon dan nog. De kleine ‘Johannes’ wordt geboren in Dijon. Ik heb het over Jan zonder Vrees. Kleine Jan wordt op 5 juni gedoopt door de aartsbisschop van Lyon.

–

Uit deel 9 van ‘De Kronieken van de Westhoek’ – verschijnt einde 2019 –