Dinsdag. ‘Dingsdag’, ‘Desdag’, ‘Disdag’, ‘Dissedag’, ‘Dienstag’, ‘Tuesday’, ‘Tisdag’, ‘Tirsdag’. ‘Tuissonsdag’. De grote dag van Tyr, de god van de overwinning en de gerechtigheid. Ooit beweerden onze voorouders dat deze dag opgedragen werd aan ‘Dyssen’, anderen brachten hem in relatie met ‘Tuisco’, de god die op aarde geboren was en de vader geacht werd van al de Germanen.
In zijn naam zien sommigen de term ’tweeling’ (’twins’). Tacitus van zijn kant beweerde dat ze het hier hadden over ‘Treggi’ één van de bijnamen van Wodan, de stamvader van de goden en de mensen. Maar de meest klassieke uitleg is toch deze die dinsdag linkt met het Germaanse ‘Disdaeg’ of ‘Ziewestag’ en dat die dag speciaal opgedragen was aan ‘Ziu’ of ‘Zyr’, ‘Tir’ of ‘Tyr. De god van de overwinning en de zege. In ‘Ziewestag’ ontdek ik zo vrij gemakkelijk ‘de dag van de zege’. Tyr is een god uit de Noorse mythologie, de oorlogsgod die met het zwaard zorgt voor gerechtigheid.
En daarbij grote wijsheid, moed en eer toont tijdens de strijd. Tyr wordt bij de oude Germanen de god van het ‘ding’ genoemd (de Germaanse volksvergadering). Het woord ‘rechtsgeding’ vindt hier zijn oorsprong. Het ‘ding’ was dus een synoniem voor de samenkomst van de vierschaar en de jury, die vaak op een dinsdag doorging. In Beieren en Luxemburg wordt de datum van de rechtspraak in de aktes omschreven als ‘Erietag’ of ‘Erchdag’ en daarmee bedoelen ze dus inderdaad ‘dinsdag’. ‘Vette dinsdag’ staat algemeen bekend als de dinsdag na carnaval.
De dag voor vastenavond, het oude ‘Spurkel’ was zonder twijfel een ‘vette’ dag in voorbereiding van de magere tijden die er tijdens de vasten zouden volgen. De carnavalsdagen van zondag tot en met dinsdag werden trouwens ook ‘Vette dagen’ genoemd. Precies één week later was de dinsdag een veel minder leuke dag: ‘Broederlijke tuchtiging dinsdag’, de eerste dinsdag van de vasten. Op veel plaatsen straften de schoolmeesters de leerlingen die zich het voorbije jaar niet van hun beste zijde hadden laten zien.
‘Vette Dinsdag’ of vastenavond is een belangrijke dag in het kalenderjaar en staat zeker gecatalogeerd als een lotdag. Wie op vette dinsdag een glas melk drinkt zal de rest van het jaar geen last hebben van de zon. Wie koortsvrij wil blijven vast beter al op vastenavond. Het gras dat gezaaid wordt op vette dinsdag zal lang groen blijven, goede ondernemingen beginnen op vette dinsdag. Goede diensters beginnen hun diensten enkel op een dinsdag, want die staat niet voor niets voor ‘dienstdag’. Woensdag. ‘Wudensdag’, ‘Vaderdag’, ‘Godendag’, ‘Fintzdag’ en in het Engels ‘Wednesday’ of ‘Wodnesday’.
In het Deens ‘Onsdag’ of ‘Odinsdag’. Het is dus letterlijk de dag van Wodan die tot op een bepaald moment in de tijd moest luisteren naar Mercurius. Nogal een verwarrende kwestie voor de Germanen, maar heel West-Europa ligt hoe dan ook aan Wodans voeten. Vreemd genoeg wordt zijn naam in het Latijn vertaald als ’tyran’. Wodan was de god die heel de wereld onder zijn controle had en daarbij beschikte over een extreme wijsheid en intelligentie. Wodan regelde de uitslag van de veldslagen en wie het voor hem niet waard was om te winnen of de strijd verloor was een vogel voor de kat.
Dan stuurde hij zijn Walkuren die op de rug van hellehonden de slagvelden doorzochten naar gevallen helden en die dan hun zielen met zijn ‘woenswagen’ liet wegvoeren, op weg naar het Walhalla. Overal in de Germaanse gebieden is er nog altijd sprake van gelijkaardige benamingen als ‘zielwagens’, ‘brandende wagens’ en ‘hellewagens’ die vooral opduiken tijdens de heilige nachten en altijd maar weer in relatie gebracht worden met de legende van Wodan. In de Nederlanden zijn er ontelbare getuigenissen overgebleven die herinneren aan de oude Wodan.
Woensdrecht verwijst naar de passage van Wodan. Woensel (zijn woonplaats), Wodecq in de provincie Namen (Wodans eik). Wodan heerste in de onherbergzaamste bossen die natuurlijk naar hem genoemd werden als zijnde ‘wouden’. Het woud als heilig bos van Wodan. Omdat men in Duitsland voor woensdag de term ‘Mitwoch’ gebruikt veronderstelt de schrijver in 1844 dat Wodan vooral erg populair is in de gebieden van de Belgen, de Bataven, de Friezen en de Nedersaksen.
In Ieper bestaat ‘Kattenwoensdag’ of ‘Kattendag’ nog in de 19de eeuw, die dag stond voor de tweede woensdag van de vasten want op die dag werden de katten uit het belfort naar beneden geworpen. Een ritueel dat herinnert aan de tijd waarin de Ieperlingen hun geloof in Wodan en zijn zus Freya afzworen om zich te hechten aan het christelijk geloof. De derde woensdag van de vasten draagt ook een naam: ‘Overleveringswoensdag’, de dag van de tradities.
Een week later is het de beurt aan ‘Geboren blinde woensdag’, de vierde woensdag van de vasten die volgens het evangelie verwijst naar het sprookje van de blindgeboren kinderen waarbij de heer slijk maakte met zijn speeksel en daarmee de kinderogen bestreek tot de blinden plots weer konden zien. De woensdag voor Pasen was ‘Schortelwoensdag’ of ‘Schorteklokwoensdag’. Ik keer terug naar de tijden van de lakennijverheid en het kantklossen.
Tijdens die dag werd het luiden van de kerkklokken opgeschort zodat die hun weg naar Rome konden aanvatten. De kantwerksters profiteerden van die dag om elkaar eens een flinke poets te bakken. Op woensdagen zijn er zaken die je al dan niet moet doen. Trouw nooit op een woensdag. Een kind dat op een woensdag voor het eerst naar school gaat zal er niets leren. Een jonge koe mag je nooit voor de eerste keer melken op een woensdag anders zal het nooit goed aflopen met het beest. Alleen de heksen koesteren zich op die dag.
Dit is een fragment uit Boek 7 van De Kronieken van de Westhoek
