Anno 1014. Door een zwaer tempeest op den 28 september, overstroomde de zee vele landen langs de Vlaemsche kusten, en eene steert-sterre vertoonde zigt geduerende vier maenden. Dit werd in 1015 gevolgd door eenen grooten honger-snood en sterfte.
Anno 1017. Eene steert-sterre, van buyten gewoone uytgestrektheyd, verschynde geduerende vier maenden.
Anno 1022. Den winter was van een onverdraegelyke koude, en den volgenden zomer was het zoo heet, dat’er veel menschen en beesten versmagten.
Anno 1026. Wederom eenen fellen winter; op den 6 Juny, zynde Sinxendag, viel’er veel sneeuw, en korts daer naer op volgde eene groote hitte.
Anno 1030. Dit jaer wierd eerst geboden den Aller-zielendag te vieren, door ’t toedoen van Odilo, Abt van Clugny, die ’t zelve reeds van ’t jaer 998 in de kloosters van zyne vergaederinge had ingebragt.
Anno 1033. Den 29 juny, geschiede er ontrent den middag eenen wonderlyken zon-eclips, die groote vreeze onder ’t volk veroorzaekte.
Anno 1037. Was ’t eenen barren en droogen zomer en in 1041 had men wederom eenen hongersnood, of groote schaersheyd van levens middelen, die men schryft zeven jaeren geduert te hebben. Den 3 november 1042 was het een vreezelyk tempeest en storm, waer door groote overstroomingen, bezonderlyk in west-Vlaenderen geschieden.
Anno 1048. Dit jaer is’er zoo veel sneeuw gevallen, dat de takken der boomen schuerden. Anno 1062. Vlaenderen word geweld met eenen grooten hongersnood, waer door veel menschen van gebrek sterven. Anno 1070. Den 6 july wierd de H. Godelieve door twee van haere knegten, op bevel van haeren man, by Gistel, verworgt.
Anno 1076. Was het eenen harden winter, den vorst begon van den 1 november tot den 14 february; veele menschen stierven zoo door koude als gebrek.
Anno 1080. Den 27 Maerte, na den middernagt, gevoelde men eene schrikkelyke aerdbevinge.
Anno 1086. De Graevinne Richildis, weduwe van onzen graeve Boudewyn van Mons, overlyd den 15 maerte, en korts daer naer word Vlaenderen zeer geplaegd met aerdbevingen, tempeest van wind, overvloed van wateren en hongersnood; bezonderlyk den 2 november was er eene zeer zwaere aerdbevinge en storm.
Anno 1087. Vlaenderen wierd dit jaer ook zeer geplaegd met een aerdbevinge, stormwinden en overstroomingen, gevolgd door eene sterfte onder de visschen. Op den 30 Ougst 1088 wierd in de locht een vuerig verschynzel gezien, ’t gonne door ’t volk vergeleken wierd aen eene draeke, wyd ende breed vlammen uytwerpende.
Korte tyd daer na, zyn vele menschen door eene vreezelyke ziekte ofte soort van peste overvallen geweest, de welke men ’t Heylig Vuer noemde. Anno 1092. Dit zelve jaer is’er eene scherpe en langduerige koude geweest, vermengelt met vele onstuymige winden, waer na andermael zeer gewoed heeft die vreezelyke ziekte, ’t H. Vuer, de welke nu meer ende meer toenemende, een groot getal menschen heeft omgebragt.
Die van deze ziekte bevangen waeren, hadden boven hunne onverdraegelyke pynen een grouwzaeme leelykheyd, want zommigen wierden tot op de beenden uytgemergelt, aen aendere vielen de besmette litmaeten af, zwart zynde als gebrande kolen. Nauwelyks waeren eenige huysen van die ziekte bevryd, en ’t gonne de meeste droefheyd veroorzaekte, was dat’er geene geneesmiddels konden uytgevonden worden om aen dit kwaed te wederstaen; zulks dat tot Godt alleen den toevlugt te nemen was.
Nergens bekwaemen de kranke beteren troost als te Doornyk, alwaer zeer vele door de voorspraek der H. Moeder Gods, wiens beeld in de cathedraele kerke geëerd word, genezen wierde; waer door den toeloop tot deze stad zoo groot was, dat de poorten daer dag ende nagt moesten open blyven. Ter dezer gelegentheyd heeft den bisschop Radborus, den jaerlykschen ommegank ofte processie op den dag der H. Kruys-verheffinge ingesteld.
Anno 1093. Op eenen vrydag 23 September, geschiede’er eenen zeer grooten centraelen Zon-Eclips, zoo dat men van ten een ure na middag tot den zes uren in volle duysternissen was. Den 10 (of 12) der volgende maend October, stierf subiet onzen Graeve Robert de Vrieze op zyn Kasteel te Wynendale (of volgens andere te Cassel). Robert den jongen, bygenaemt van Jeruzalem volgde zynen vader op in ’t graefschap van Vlaenderen.
Anno 1094. Den 15 october, begon het hier te lande overvloedig te regenen, ’t gonne aldus duerde tot in de maend april, waer uyt zwaere ziekten gesproten zyn, gevolgd door hongersnood, de welke zeer vele menschen uyt ’t leven hebben gerukt.
Het H. Vuer nog meer en meer woedende, schynd het in het jaer 1095, dat de H. Maegd Maria, eene miraculeuse keerse, tot Atrecht, aen twee speellieden en den bisschop Lambertus gebragt heeft, waer door zeer vele zieken hunne genezinge hebben bekomen. Van d’afdruplingen van die voormelde keerse zijn’er verscheyde andere keersen gemaekt, waer door Godt ook menige genezingen heeft laeten geschieden.
Anno 1097. Een steert-sterre verschynd in den westen geduerende de geheele eerste weke van october. Door de langduerige regens wierd ’t zaeyen in den herfst verhindert, waer door eene groote schaersheyd van veld-vrugten is gesproten, en eenen dusdaenigen hongersnood, dat’er veel schaemele lieden van gebrek stierven.
Anno 1098. Den bisschop Radbodus, beschuldigt zynde van simonie, doet in eene kerkvergaederinge voor den legaet van den Paus, den eed van daer aen niet pligtig te wezen, den welken schynd valsch geweest te zyn, en weynigen tyd daer naer is hy te Brugge door eene haestige dood uyt ’t leven gerukt.
Anno 1099. Den 27 September, scheen de locht s’nagts gansch vlammende door een noorder licht (ofte aurore boreale) daer naer is ontstaen eene hevige vee-pest, misschien veroorzaekt door de menigvuldige regens die andermael de vrugten des velds bedierven.
Anno 1103. Een groote steert-sterre blyft haer in de locht vertoonen geduerende de gantsche maend van januarius. Den 2 februarius van 1106, wierd de morgen-sterre ofte planeet Venus in vollen dage gezien op weynigen afstand van de zonne, ook is’er geduerende heel deze maand een steert-sterre verschenen.
Anno 1110. In de maend juny vertoonde zig eene comete ofte dwael-sterre, welkers steert zig uytstrekte na den oosten. Op den 4 december, heeft begonst eenen harden vorst, verzeld van menigvuldigen sneeuw, waer door veel volk van koude stierf, ’t gonne duerde tot den 12 maerte van ’t volgende jaer.
Anno 1112. In de maend mey, heeft een kwaede logt de graenen te velde en de boom-gewassen bedorven, zoo dat den ougst mislukt en geheele bosschen verdort zyn, waer op volgden swaere en langduerige ziekten, buykloop en sterfte. Op 23 April 1114, is’er zoo veel sneeuw gevallen dat de takken der boomen scheurden.
Anno 1118. Op den 3 of 25 january, geschiede’er een zwaere aerd-bevinge, die tusschen den dag en nagt zig tweemael dede voelen, en overgroote schaede veroorzaekte. Den 11 ougst van 1124, wierd geheel ons land ontrent den middag onverwagts met eene diepe duysternisse overdekt door eenen centraelen ofte vollen zon-eclips. En gelyk de menschen alsdan in eene groote onwetenheyd waeren, wegens de oorzaeken van die verschynzelen, hebben zy dit als eenen voorbode aenzien van eenen alderstrengsten en langduerigen winter die’er op gevolgt heeft, waer door menige menschen en beesten om ’t leven gebragt zyn, zelfs heeft men onder d’hooy-schelven een groot getal paelingen of slangen gevonden, die’er zig tegen de koude verschuyld hadden en dies niet tegenstaende versteven waeren.
Anno 1125. ‘T was ook eerst in den maend mey dat de fruytboomen hebben begonst te bloeyen, en ’t gonne gezaeyd was, is ten deelen door den vorst en ’t overig door de langduerige daer op gevolgde regens bedorven; zoo dat’er eenen swaeren hongersnood, gepaerd met vele ziekten is gevolgd, die ’t volgende jaer heeft geduerd, ’t gonne ’t volk wederom heeft toegeschreven aen eene zonne-verduystering die den 26 van December ontrent den twee uren naer middag geschiede, en waer by de zelve maer een rood-verwigen ring vertoonde.
Den goeden graeve tragtede door alle mogelyke middelen zyne onderdaenen te helpen: hij verbood op lyfstraffe van bier te brouwen, en beval alle de honden dood te slaen, ook alle de graenen die zig op de zolders en in de schueren bevonden voor eenen taemelyken prys uyt te meten; insgelyks dat d’helft der landen met erweten en boonen moesten bezaeyd worden, om dat die veld-vrugten eerder tot rypdom komen als de koorens.
Van zynen kant deelde hy overvloedige aelmoessen uyt, zoo in geld, brood als kleederen. Ondertusschen, dewyl in diergelyke tyden de booze zig van de rampen des volks bedienen om ’t zelve te onderdrukken ofte hunne kwaede inzigten uyt-te-werken, heeft onzen graeve ook alles ingespannen om die kwaedwillige te beteugelen: hy dwong de graen-koopers hunne zolders te openen; dog mits onder de zelve eenige schynen geweest te zyn van ’t maegschap van Bertulphus, proost van St. Donaes te Brugge, en dat den graeve het kasteel van Burchaerd, neve van den gezeyden proost, ’t welk voor eene schuylplaets zynder rooveryen diende.
Op 28 February van 1127 hadde den Graef deze schuylplaets doen verdelgen, en zelfs nae Brugge gekomen om nauwkeurig onderzoek te doen van de bedrevene geweldenaeryen, dreygende de pligtige strengelyk te straffen. Zoo heeft den proost met vyf andere van zyne naestbestaenden, onder de welke was Willem van Wervyck, om dit te voorkomen, een t’zaemenzweeringe gemaekt, en vastgesteld den graeve, zonder uytstel, te vermoorden, ’t gonne inderdaed den 2 maerte ’s morgens vroeg in de boven-kerke van St. Donaes uytgewerkt wierd. De tydinge van de dood van den graeve wierd op den eygen dag tot ontrent dertig uren verre verspreyd.
Anno 1128. In ’t begin van deze maend was het een zeer aengenaem weder; maer ontrent d’helft der zelve is dit schlielyk verandert in eene zwaere koude en vorst, verzeld door vele regen en sneeuw, waer op eene groote sterfte gevolgt is onder ’t vee, die voor alsdan nogtans niet lang schynd geduert te hebben. Op ’t laetste van september is’er onverwagts eenen straffen vorst op gekomen, door den welken alle de wyn-druyven en groensels vervrozen zyn, en die ’t zonderling uytwerkzel had, dat de waters ofte ys in de rivieren en gragten een rood-verwig couleur aennamen.
Deze koude heeft geduerd tot in ’t begin van january 1129, wanneer eenen schielyken doey veel schaede veroorzaekt heeft door d’overstroomingen; waer op is gevolgd eene groote sterfte onder ’t vee, en daer naer eene pestilentieele ziekte onder het volk, zelfs dat het H. Vuer weder heeft verschenen en eene menigte menschen weggesleept.
Anno 1133. Op den 2 ougst s’middags, heeft eenen vollen zon-eclips de logt geduerende ontrent eene halve ure zoodaenig verduystert, dat men de sterren zag blinken: en ’t volgende jaer hadde men zoo eene groote langduerige droogte, dat de landslieden maer zeer weynig haver, geerste en groensels hebben konnen opdoen. Ook ten dezen jaere zoude den H. Bernardus de kruysvaert in Vlaenderen gepredikt hebben.
Anno 1136: een afgrijselijk tempeest in Vlaanderen
Anno 1136. Na eenen zon-eclips den 1 juny, hadde men alhier op den 28 October zoo een afgryzelyk tempeest van donder, blixem, regen en wind, dat ’t scheen dat de wereld zoude vergaen hebben. Veel torens en gebauwen wierden omgesmeten, en de zee in veel plaetsen van Vlaenderen, Zeeland en Holland stroomde over, waer door overgroote schaede geschiede, en eene menigte menschen versmoorden.
Anno 1137. Dit wierd gevolgd van eene ongemeene droogte, die bezonderlyk met byna dagelyksche onweders, duerde van de maend maerte tot in september, ’t gonne een zeer groot gebrek aen water baerde, door dies alle de putten, beken en zelfs eenige rivieren uytdroogden en aldus ontrent de twee jaeren in dien staet bleeven.
Anno 1139. Naer eene langduerige droogte van ontrent twee jaeren, waer door de aerde als versteent was, hebben de beken ende rivieren schielyk beginnen te swellen ende zoo veel water te geven, dat zy de meerschen overstroomen; dog dit belette den hongersnood niet, die, ontrent twaelf jaeren duerende, zeer veel volk wegsleepte. Den 20 maerte van 1140, by een helder weder, wierd de zon in den namiddag door eenen vollen eclips verduystert en als met een donker dekzel overtrokken.
Anno 1141. Was ’t eenen straffen winter, waer door velen menschen van koude stierven, en vele swaere ziekten uyt volgden. In de jaeren 1142 en 1143 was den winter wederom zeer fel en streng, zoo dat’er geen gedagtenis was dat’er oyt straffer gevoeld was geweest. Hy was verzeld van overvloedigen sneeuw, waer door den dooy groote overstroomingen veroorzaekte, die veel schaede aen de bezaeyde landen toebragt, waer uyt eene groote schaersheyd van levensmiddelen is gesproten, de welke wel thien of twaelf jaeren heeft gedeurt. Uyt de overgroote vogtigheyd en staende water zullen dan ook voorts gekomen zyn de menigte van vliegen die dit jaer met geheele heyr-legers de volkeren hebben geplaegt, ’t gonne van eene sterfte onder de menschen en beesten gevolgt wierd. En om de rampen nog te verswaeren, kreeg men nog veel hevige en schaedelyke storm-winden.
Anno 1144. Dit jaer was wederom zeer rampspoedig door de menigvuldige regens, dog meest door de storm-winden, die veel gebouwen en boomen omwierpen en in geheel Vlaenderen de veld-vrugten neder sloegen. Den regen belette ook de graenen voor de maend september tot rypdom te komen, ’t welk het gebrek die men reeds had van levens-middelen, nog verdobbelde; zoo dat den hongers-nood meer en meer toenam, en dat men aengeteekend vind dat de gonne die tot alsdan de noodlydende hadden konnen ter hulpe komen, zelfs bystand moesten zoeken.
Anno 1146. In dit en in het volgende jaer praemde den hongersnood onze landen nog zeer streng. De witte tarwe konde men schier koopen tot twintig schellingen den avot. Den rogge gold tot thien schellingen. De geestelyke predikten om het volk tot boetveirdigheyd aen te wakkeren. Verscheyde menschen, daer door beweegd, naemen de kruysvaerd aen, die den H. Bernardus met overgrooten iver in Vrankryk verkondigde. Den 27 October, zynde eenen zondag, wierd ’t volk alhier met eenen grooten schrik bevangen, door eenen centralen eclips, die van ontrent den middag tot ontrent den avond duerde, en de zonne zeer bloedverwig dede schynen en eene nare duysternisse veroorzaekte.
Dit is een fragment uit Boek 2 van De Kronieken van de Westhoek
