Margaretha van den Elzas (1191). Na het overlijden van Filips nemen zijn zuster Margaretha en haar man, Boudewijn V, graaf van Henegouwen, het bestuur over. Omdat de opvolging van het geslacht niet langer meer in mannelijke lijn is verder gegaan, wordt de erfenis betwist. Basis voor die betwisting is de Salische wet die Pharamond, de eerste koning van de Franken in 425 invoerde en waarbij vrouwen van de troon uitgesloten werden.
Het is de aartsbisschop van Reims die op dit moment de regent is van Frankrijk. Hij eist dat het Vlaamse gebied opnieuw toe zal behoren aan het Franse rijk. Margaretha betwist de Salische wet die volgens haar enkel geldt in Frankrijk en helemaal niet in Vlaanderen. Vlaanderen wordt in de kortste tijd aangevallen door koning Philippe Augustus die inmiddels teruggekeerd is uit het heilig land. Maar er komt gelukkig een regeling van het conflict. Het gebied rond Artois wordt afgestaan aan Frankrijk. Hierbij verliest Arras (Atrecht) het voorrecht van hoofdstad van Vlaanderen te zijn en wordt Gent aangeduid als nieuwe hoofdstad. De zwakke Margaretha sterft kort daarop in Wijnendale en laat Vlaanderen overgaan op haar zoon Boudewijn. We leven in het jaar 1194.
Boudewijn IX van Constantinopel (1194). Als ook de vader van Boudewijn sterft in 1195 wordt Boudewijn ook baas in Henegouwen. De nieuwe graaf doet het al vrij snel uitstekend en dat laat het beste verhopen voor Vlaanderen. Maar het klimaat steekt daar een stokje voor. Overvloedige regenval, felle stormen en onweders beletten de rijping van de veldgewassen en verhinderen de zaai van nieuwe gewassen. In 1196 begint een hongersnood die vijf jaar zal duren. Graaf Boudewijn heeft amper vat op de hongersnood die zijn volk treft.
Rampspoed gaat vaak hand in hand met oorlog. En ook nu is het niet anders. Boudewijn wordt verplicht de partij te kiezen van de Engelse koning Richard Leeuwenhart ten nadele van Philippe de koning van Frankrijk. Hij is nog niet vergeten dat de Fransen hem het gebied van Artois hebben afgenomen en eist de regio terug van de Fransen. Na een botte weigering van de Franse koning besluit Boudewijn het gebied gewapenderhand in te nemen. De Vlamingen vallen Douai binnen en starten in 1197 het beleg van Arras. Dank zij een list slaagt hij er in het leger van Philippe Augustus in het nauw te drijven in de moerassen rond Belle. De Fransen kunnen niet anders dan het gebied van Artois terug te geven aan West-Vlaanderen.
Maar de koning van Frankrijk komt terug op zijn woord en de oorlog gaat verder. De situatie klaart uiteindelijk uit als Maria van Champagne (de echtgenote van Boudewijn) haar neef, de koning van Frankrijk, kan overreden om een vredesverdrag te sluiten. In 1200 wordt “de vrede van Péronne” getekend. Arras en St.-Omer komen terug in Vlaamse handen terwijl de Fransen de rest van Artois toebedeeld krijgen.
Ondanks de alomtegenwoordigheid van oorlog en de hongersnood wordt er verder gewerkt aan het binnenlands bestuur van Vlaanderen. Nieuw is een “tarief van de inkomende rechten”, importheffingen aan de welke de koopwaren aangeboden op de markt van Brugge onderworpen worden. Graaf Boudewijn is de eerste om een stelsel van gelijkheid van maten en gewichten in te voeren (Per totum Flandrium debet esse oequali pondus) maar dat stelsel houdt niet zo lang stand.
In het Franse Neuilly predikt de priester Foulques om een nieuwe kruisvaart te ondernemen. Boudewijn wil in de voetsporen van zijn voorgangers treden. Hij stelt in 1202 zijn broer Philippus van Namen aan als tijdelijke regent van Vlaanderen en benoemt zijn grootmoeder, gravin Mathilde van Portugal tot voogdes van zijn dochter Joanna. Hij vertrekt naar Venetië waar hij samen met andere Europese christelijke prinsen de tocht naar Palestina aanvat. In 1204 volgt een bloedig en langdurig beleg van de stad Constantinopel. De stad wordt finaal stormenderhand ingenomen en Boudewijn wordt wegens zijn dapperheid benoemde tot keizer van Constantinopel.
Zijn bewind duurt maar één jaar. Al in 1205 wordt hij aangevallen door de Bulgaren en krijgsgevangen genomen door diezelfde Bulgaren. Er bestaan heel wat verhalen over zijn dood. Volgens de enen is hij lafhartig vermoord in zijn kerker, anderen zeggen dat zijn armen en benen werden afgehouwen en hij als prooi toegeworpen werd aan wilde dieren.
Johanna van Constantinopel (1205). De mensen van Vlaanderen zijn bedroefd om de dood van hun graaf Boudewijn. Zijn twee dochters worden door toedoen van de graaf van Namen – zeer tegen hun zin – een huwelijk aangaan dat enkel en alleen van politiek belang is. Er dient immers absoluut vermeden te worden dat ze zouden trouwen met Engelse prinsen en zo de invloed van Engeland in Vlaanderen nog zou uitbreiden. Zo trouwt Johanna, de oudste dochter van Boudewijn in 1212 met Ferrand van Portugal, de zoon van de koning van Portugal. Het begint al onmiddellijk goed, want bij het huwelijk dient Johanna Arras en St.-Omer terug te geven aan de Franse koning.
Philippus van Namen eist van Ferrand en Johanna dat ze ten strijde trekken tegen de Engelsen. Beiden weigeren elke medewerking zolang Arras en St.-Omer niet teruggegeven worden aan Vlaanderen. Deze weigering resulteert in een bloedige oorlog tussen Frankrijk en Vlaanderen. Philippe Augustus, de Franse koning, valt Vlaanderen binnen met een machtig leger en overmeestert Douai, Rijsel, Kortrijk, enz.
Ondertussen is Ferrand een verbond aangegaan met de koning van Engeland (Jan zonder Land genoemd) en keizer Ottho van het heilig Roomse Rijk. De Duitsers komen de Vlamingen te hulp met een leger van 100.000 man en de Engelsen nemen de Franse steden Anjou en Poitou in. Aanvankelijk denken de Duitsers en Engelsen aan een opdeling van Frankrijk maar die hoop wordt de grond ingeboord tijdens de ongenadige veldslag van Bouvines op 26 juli 1214. De Fransen slagen er in om Ferrand krijgsgevangen te nemen en brengen hem naar Parijs waar hij 12 jaar gevangen zal blijven. Gravin Johanna zal er alles aan doen om haar echtgenoot vrij te krijgen.
Pas als Lodewijk IX de nieuwe koning van Frankrijk is geworden volgt er een doorbraak. Op 6 januari 1227 wordt Ferrand tenslotte vrijgelaten en keert hij naar Vlaanderen terug. Na een vrij positief bestuur sterft Ferrand in 1233 en zal de kinderloze Johanna nog 11 jaar aan het roer blijven van haar graafschap. Ondertussen hertrouwt ze met Thomas van Savoye. In 1144 sterft Johanna in Rijsel en wordt ze ook daar begraven.
Margaretha van Constantinopel (1244). Zus Margaretha laat het beste verhopen voor Vlaanderen. Veel steden en gemeenten krijgen nieuwe voorrechten ef nieuwe gemeenterechten. Zo krijgt het Brugse Vrije 3 rechtbanken (vierscharen), één in Brugge, één in Oudenburg en één in Aardenburg. Bovendien krijgt Brugge de toelating om zichzelf met wallen te omringen en te versterken. In 1251 geeft ze toestemming om een kanaal te graven (de “Lieve”) tussen Gent, Aardenburg en Damme. Na een eerste mislukt huwelijk met Burchard van Avesnes trouwt ze met Willem van Dampierre.
Uit haar eerste huwelijk heeft ze kinderen en al snel ontstaat er een tweespalt tussen de gravin en haar kinderen. De Franse koning die als bemiddelaar wordt aangesteld beslist dat het graafschap Henegouwen overgaat naar haar zoon Johannes van Avesnes terwijl het erfrecht over Vlaanderen overgaat naar de oudste zoon van Willem van Dampierre. Op die manier slaagt de koning er in om het blok Vlaanderen-Henegouwen uiteen te spelen.
Johannes van Avesnes is niet tevreden over het verlies van Vlaanderen en samen met zijn schoonbroer, Willem van Holland en de Duitse keizer Frederik ontketent hij een gewapend conflict met zijn moeder. Bij een verrassingsaanval op Walcheren lijden de Vlamingen echter ter hoogte van Westkapelle een grote nederlaag. In 1252 sneuvelen maar liefst 30.000 Vlamingen in de strijd en worden de 2 zonen van de gravin gevangen genomen. Opnieuw wordt de Franse koning aangesteld als scherprechter en uiteindelijk wordt beslist dat Vlaanderen aan de Dampierres toebehoort en Henegouwen aan de Avesnes. In 1254 worden beide Dampierres trouwens vrijgelaten.
Hoewel Margaretha één en ander doet om de mensen te helpen staat ze wel bekend als “razend wijf” of “zwarte dame”. In 1278, op latere leeftijd staat ze het graafschap Vlaanderen tijdens een algemene vergadering van de edelen in Damme af aan haar zoon Guido (Gwijde) van Dampierre. Als ze 2 jaar later sterft gaat Henegouwen over naar Johannes van Avesnes. Margaretha wordt in 1280 begraven in de abdij van Flines bij Douai.
Dit is een fragment uit Boek 2 van De Kronieken van de Westhoek
