Hoe het vordert met deel 10 van ‘De Kronieken van de Westhoek’, kan je volgen in onderstaande tekst die ik pas vanmorgen aan het papier toevertrouwde. En aan jullie natuurlijk. Een kroniek uit Diksmuide.
–
Het godsdienstfanatisme blijft wel voortduren. Het zijn niet langer de ketters maar veelal ongelukkigen die door het bijgelovig volk beschuldigd worden van toverij. Volgens de krant ‘La Flandre’ uit 1875 zouden er in Diksmuide tijdens de periode 1580-1660 maar liefst 16 tovenaars en 21 tovenaressen en 3 godsdienstlasteraars ter dood zijn gebracht.
De schrijver vindt dat flink overdreven cijfers maar kan natuurlijk niet om de vaststelling heen dat het mensdom in zake bijgeloof nog niet veel vooruitgang heeft geboekt. Hij acht het hoe dan ook zijn plicht om te schrijven over één van de heksenprocessen waarvan de onpartijdigheid van de geschriften niet te betwisten is.
Hij puurt zijn gegevens uit het sententieboek van 24 juli 1596 waarbij baljuw François Van de Meeren de van toverij verdachte Thaene Shaecens, weduwe van Hendrik De Haeze voor zich krijgt. Shaecens is 78 jaar, poorteres van Diksmuide en geboren in Kaaskerke. Het gerecht beticht de vrouw dat ze al meer dan 25 jaar afgestapt is van haar geloof toen ze aanhanger werd van de duivel in de hel. Die had zich voorgedaan als een mannelijke gedaante, in het zwart gekleed. Ze had als verzekering van haar trouw aan de duivel hem een geschenk gegeven in de vorm van een zwart levend hennetje dat ze vooraf op de markt had gekocht.
Met de belofte dat ze voortaan alles voor hem zou doen wat hij ook maar begeerde. Dat gebeurde in haar woning in Kaaskerke en sindsdien had ze zich al diverse keren vertoond in de gedaante van een zwarte hond. En in plaats van zich op de achtergrond te houden en haar medemens niet te hinderen of te beschadigen in zijn of haar lichaam, vruchten, beesten en zuivel had ze integendeel volhard in het kwaad.
Haar toverpraktijken leerde ze van een vrouw genaamd Maeyken, de 40-jarige weduwe van Cornelis Vervaert. Ze maakten gebruik van een soort poeder, een beetje zoals buskruit welke ze aankochten bij een boosaardige man, een zekere Maerten. Ze vonden er niets beter op dan dat poeder af en toe rond te strooien in de weiden. De beesten die daar op rondliepen begonnen dan te zwellen en af te takelen. Onder andere de koeien van Jan Elyas, burgemeester Adriaen Van Middelem, Jan Warkin en nog wel meer andere mensen van de stad.
En daar hield Shaecens het niet bij. Ze had de oudste dochter van Jan Oudolf, Maeken langdurig gekweld met een muntstuk van een gulden. Idem dito met de vrouw van Jan Peper. Ze had haar toverkunsten ook geleerd aan Lyne De Keysere en aan Calle d’Oosterlinck en aan andere samenzweerders. Ze voerden abominabele zaken uit die ongetwijfeld Gods gramschap zouden opwekken.
De aanklacht vermeldt expliciet dat de beschuldiging er gekomen is na het aanbrengen van pijn zowel als buiten haar lichaam. De vierschaar veroordeelt Thaene Shaecens om aan een staak gebonden de vuurdood te ondergaan. Uit respect voor haar ouderdom zal men haar wel preventief wurgen. Na de brandstapel zal haar lijk opgehangen worden aan een galg buiten de stad, als voorbeeld voor anderen.
De wereld ondergaat opmerkelijke veranderingen. Requessens sterft al in 1576 en wordt opgevolgd door Don Juan van Oostenrijk. Antwerpen krijgt de Spaanse furie over zich heen, de pacificatie van Gent regelt daarop de godsdienstvrede en een status quo tussen de religies. Om kort daarop te sneuvelen onder het buitensporig geweld van de Gentse hervormden. Niet moeilijk dus dat de katholieken in Diksmuide moeten onderduiken.
Terwijl ondertussen de Waalse katholieken uit hun schulp kruipen en hevig gaan reageren tegen de Gentse geuzen. Al die tweedracht zorgt er voor dat Willem van Oranje (de prins van Nassau) zich terugtrekt in de noordelijke Nederlanden en het Belgisch grondgebied overlaat als een grens- en oorlogsgebied tussen katholiek en protestants. De Hollanders van Nassau tegen de Spanjaarden van Alexander Farnese. In 1581 vecht Nassau met zijn leger in de omstreken van Diksmuide tegen Franse hulptroepen in Spaanse dienst. Na een mislukte aanval op de versterkte kerk van Waten krijgen de Vlaamse calvinisten serieus op hun doos van de ruiters van Montigny. Een confrontatie die zich effectief afspeelt in de buurt van Diksmuide.
De toestand verbetert er niet op. In Frankrijk woedt een hevige oorlog van de katholieken tegen de hugenoten, de Franse tak van de calvinisten die nu plots oprukken naar het noorden en via Duinkerke binnendringen tot in Vlaanderen. Een deel van dat leger bezet Diksmuide en brengt hier de winter 1581-1582 door. Deze slechtbetaalde huurlingen uit Frankrijk en Schotland teisteren in 1582 zowat het hele Westland. Hun aanvoerder, de hertog van Anjou een handlanger van Willem van Oranje besluit zich om zich ‘op eigen dépend’ meester te maken van heel Vlaanderen en krijgt daarbij lik op stuk.
De Spanjaarden van Farnese starten de belegering van Diksmuide. En ondanks een sterke geuzenbezetting snijden ze als door de boter. Voor de Franse hugenoten de stad willen ontruimen laten ze niet na om enkele huizen in brand te steken. Ze zijn zelfs zo cru om de inwoners te verjagen die het vuur willen blussen om ondertussen lustig door te gaan met hun roofpraktijken. Ook in de omgeving spelen zich identieke taferelen af. Diksmuide valt op 31 juli 1583 in de handen van de Spanjaarden. Kapitein Marivoorde, de gouverneur van de Hollanders keert op 2 augustus met een schare van hervormden terug naar Brugge. De katholieken in Diksmuide kunnen opgelucht ademhalen.
In 1587 bevindt Vlaanderen zich toch maar in een droevige toestand. De havens zijn gesloten, de koophandel is verlamd, het land wordt helemaal doorkruist van dieven, moordenaars en vrijbuiters. De armoede, de vrees en de prijs van de levensmiddelen groeien dagelijks aan. En zeggen dat het allemaal begonnen is met een strijd om het beste geloof voor God. Ik krijg er tussen ons gezegd en gezwegen het schijt van.
